قاسىم-جومارت توقاەۆ ءبىرىنشى «ورتالىق ازيا – كورەيا رەسپۋبليكاسى» سامميتىنە قاتىستى.

مەملەكەت باسشىسى، ەڭ الدىمەن، قوناقجايلىق تانىتىپ، ءبىرىنشى «ورتالىق ازيا – كورەيا رەسپۋبليكاسى» ءسامميتىن جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعان كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى لي چجە ميوڭگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.

– بۇل ديالوگتىڭ تاريحى تەرەڭدە. وعان وسىدان جيىرما جىل بۇرىن كورەي تاراپى باستاماشى بولعان. بۇگىندە ىقپالداستىق فورماتى جوعارى ساياسي دەڭگەيگە كوتەرىلدى. بۇل – سان قىرلى ىنتىماقتاستىعىمىز شىنايى ستراتەگيالىق بايلانىستار مەن ءوزارا سەنىمگە ۇلاسقانىن ايعاقتايتىن ءسات. بۇگىنگى ءسامميتتى شىن مانىندە تاريحي ۋاقيعا دەپ اتاۋعا بولادى. وسى كەرەمەت كەزدەسۋدى ۇيىمداستىرۋعا پرەزيدەنت لي چجە ءميوڭنىڭ ساياسي ەرىك-جىگەر تانىتىپ، جەكە ۇلەس قوسقانىن ايرىقشا اتاپ وتكىم كەلەدى. كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن تەڭ دارەجەلى ءارى ۇزاقمەرزىمدى سەرىكتەستىكتى جولعا قويۋ نيەتىنە كۋا بولىپ وتىرمىز، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت قازاقستاندىقتار كورەي حالقىنا، ونىڭ بىرەگەي تاريحىنا، ءداستۇرى مەن مادەنيەتىنە زور قۇرمەتپەن قاراپ، ەرەكشە ىقىلاس تانىتاتىنىن ايتتى.

– كورەيا رەسپۋبليكاسى قازىرگى زامانداعى ۇلتتىق ورلەۋدىڭ تاڭداي قاقتىرارلىق تاماشا ۇلگىسىن تانىتتى. بىلىمگە، يننوۆاتسياعا جانە ادام كاپيتالىنا باسىمدىق بەرۋدىڭ ارقاسىندا سىزدەر قىسقا مەرزىم ىشىندە جەتەكشى تەحنولوگيالىق دەرجاۆالاردىڭ قاتارىنا قوسىلدىڭىزدار. بۇل – دامىلسىز ەڭبەكتىڭ، تەمىردەي ءتارتىپتىڭ جانە تاباندىلىقتىڭ زاڭدى ناتيجەسى. قازاق حالقى جەتىستىكتەرىڭىزگە شىن مانىندە ءتانتى بولىپ، ءسۇيىنىپ وتىرادى، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا قاتىستى پىكىرىن جەتكىزدى.

پرەزيدەنت باستى باعىت رەتىندە ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىقپالداستىق ماسەلەسىن اتادى.

– بىلتىر ورتالىق ازيا مەن كورەيانىڭ ءوزارا ساۋدا-ساتتىق كولەمى العاش رەت 10 ميلليارد دوللاردان استى. وڭىردەگى تاۋار اينالىمىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى قازاقستانعا تيەسىلى. سەۋل ەلىمىزدىڭ ۇزدىك ون ساۋدا سەرىكتەسىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. ءىرى ينۆەستورلاردىڭ اراسىندا توعىزىنشى ورىن الادى. كورەيادان ەلىمىزگە 12 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا كەلدى. قازاقستاندا كورەي كاپيتالىنىڭ ۇلەسى بار مىڭنان اسا بىرلەسكەن كاسىپورىن تىركەلگەن. Kia, Hyundai, Doosan, Posco, Samsung, Lotte, Hanwha سەكىلدى جەتەكشى كومپانيالار قازاقستان نارىعىندا ۇزاق جىلدار بويى تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى. وسى ساپار اياسىندا جالپى قۇنى شامامەن 19 ميلليارد دوللارعا باعالانعان كوممەرتسيالىق كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. بۇل – ەكونوميكالىق ىقپالداستىعىمىزدىڭ قارقىنى جوعارى ەكەنىنە ايقىن دالەل، – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ الداعى ۋاقىتتا دا كورەيالىق كومپانيالارعا قاجەتتى جاعداي جاساۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.

ينۆەستورلاردىڭ ەلىمىزدە ۇزاق ۋاقىت ءجۇرىپ-تۇرۋىن جەڭىلدەتىن «Altyn Visa» باعدارلاماسى وسى ماقساتقا قىزمەت ەتەدى.

– ونەركاسىپ سالاسىندا ەكونوميكالىق ىقپالداستىقتى تەرەڭدەتۋگە ايتارلىقتاي مۇمكىندىك بار. بىلتىر ەلىمىزدە ىسكە قوسىلعان KIA Qazaqstan زاۋىتى بۇعان جارقىن مىسال بولا الادى. كاسىپورىن جىلىنا 70 مىڭ اۆتوكولىك شىعارادى. ءوندىرىستىڭ اينالاسىندا تولىققاندى كلاستەر قالىپتاسىپ كەلەدى. كورەيانىڭ تەحنولوگيالىق قۋاتىن ەلىمىزدىڭ وندىرىستىك الەۋەتىمەن ۇشتاستىراتىن ءدال وسىنداي سەرىكتەستىك ۇلگىسىن باسقا دا سالالاردا قولدانۋعا بولادى دەپ ويلايمىن. بۇل رەتتە ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى ونەركاسىپ مينيسترلەرىنىڭ ءبىرىنشى كەزدەسۋىن وتكىزۋ يدەياسىن قۇپتايمىن. وسى باستامانى ودان ءارى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن «ورتالىق ازيا – كورەيا» ونەركاسىپ جانە تەحنولوگيالىق دامۋ سەرىكتەستىگىن قۇرۋدى ۇسىنامىن. اتالعان تەتىك اياسىندا ۇكىمەتتەرىمىز ءوندىرىس لوكاليزاتسياسىنا، تەحنولوگيا ترانسفەرىنە، وڭىرلىك كووپەراتسيانى دامىتۋعا جانە دايىن ءونىمدى ءۇشىنشى ەلدەر نارىعىنا شىعارۋعا دەن قويا وتىرىپ، بىرلەسكەن ماڭدايالدى جوبالاردىڭ ءتىزىمىن جاساقتاي الار ەدى. بۇگىنگى «ورتالىق ازيا – كورەيا رەسپۋبليكاسى» بيزنەس-فورۋمى وسى ۇدەرىسكە ەلەۋلى ۇلەس قوساتىنىنا سەنىمدىمىن، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت كولىك-لوگيستيكا الەۋەتىن نىعايتۋدى تاعى ءبىر باسىمدىق دەپ سانايدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە، جاھاندىق جەتكىزۋ تىزبەگىندە تۇبەگەيلى وزگەرىستەر بولىپ جاتىر.

وسى تۇستا شىعىس پەن باتىستى بايلانىستىراتىن ماڭىزدى بۋىن رەتىندە ورتالىق ازيانىڭ ءرولى ارتا ءتۇستى.

– قازاقستان ءوز اۋماعى ارقىلى تاسىمالداناتىن ترانزيتتىك جۇك كولەمىن 100 ميلليون تونناعا دەيىن جەتكىزۋدى كوزدەيدى. بۇل رەتتە ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارىن دامىتۋعا ايرىقشا ءمان بەرەمىز، ونى ورتا ءدالىز دەپ تە ءجيى اتايدى. سوڭعى التى جىلدا وسى كولىك دالىزىمەن تاسىمالداناتىن جۇك كولەمى بەس ەسە ۇلعايدى. تاياۋ جىلدارى باعىتتىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن 20 ميلليون تونناعا دەيىن جەتكىزۋگە نيەتتىمىز. ءبىزدىڭ ويىمىزشا، ورتا ءدالىزدى كولىك سالاسىنداعى TRIPP باستاماسىمەن ينتەگراتسيالاۋعا بولادى. ليانيۋنگان پورتىنداعى قازاق-قىتاي لوگيستيكالىق تەرمينالى ارقىلى ورتالىق ازيا ءمۋلتيمودالدى جولدارىمەن جۇك جەتكىزەتىن كورەيانىڭ دا اتالعان كوورديناتتار جۇيەسىنە قاتىسى بار. سوندىقتان بۇل باعىتتاردىڭ الەۋەتىن بىرىكتىرىپ، كورەيادان ورتالىق ازيا ارقىلى ەۋروپاعا شىعاتىن كولىك-لوگيستيكا تىزبەگىن قالىپتاستىرۋعا بولادى دەپ ويلايمىن. وسى ورايدا، پۋسان پورتى مەن كاسپي ايلاعىنداعى قازاقستان پورتتارى اراسىنداعى تاجىريبە مەن اقپارات الماسۋ باعىتىنداعى تىعىز ىنتىماقتاستىق جاڭا مۇمكىندىككە جول اشادى، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ماڭىزىنا نازار اۋدارىپ، قازاقستان كومىرسۋتەگى ءوندىرىسى بويىنشا الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ ساناتىنا كىرەتىنىن، جىل سايىن ەلىمىزدە 100 ميلليون تونناعا جۋىق مۇناي وندىرىلەتىنىن ايتتى.

– وسى سالاداعى ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋگە، سونىڭ ىشىندە كورەياعا ەنەرگيا رەسۋرستارىن جەتكىزۋدى قايتا جانداندىرۋعا ءازىرمىز. سونىمەن قاتار گەولوگيالىق بارلاۋ جانە جەر قويناۋىنداعى جاڭا كەنىشتەردى يگەرۋ باعىتىندا ىقپالداستىق اياسىن كەڭەيتۋگە بولادى. وڭ تاجىريبە بار. مىسالى، كورەيانىڭ KNOC ۇلتتىق كومپانياسى قازاقستانداعى مۇناي كەن ورنىن تابىستى يگەرىپ جاتىر. Hyundai Engineering كومپانياسى كونسورتسيۋم قۇرامىندا ءىرى گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىنا قاتىسۋدا. شيكىزاتتى تەرەڭ وڭدەۋ سالاسىنىڭ دا كەلەشەگى زور. قازاقستان مۇناي-گاز حيمياسىن، سونىڭ ىشىندە پوليپروپيلەن، پوليەتيلەن ءوندىرىسىن دامىتۋدى بەلسەندى تۇردە قولعا الدى. كورەيالىق كومپانيالاردى قوسىلعان قۇنى جوعارى جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا شاقىرامىز. جاھاندىق ەنەرگەتيكاداعى وزگەرىس اتوم ونەركاسىبىن ىلگەرىلەتۋ ماسەلەسى وزەكتى ەكەنىن كورسەتتى. ءبىز KHNP جانە Doosan Enerbility كومپانيالارىمەن يادرولىق تەحنولوگيا سالاسىندا اناعۇرلىم تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا ءازىرمىز، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى ەلىمىز كورەيانىڭ سۋتەگى ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ تاجىريبەسىنە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل باعىتتا بىرقاتار بىرلەسكەن جوبا پىسىقتالىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى «جاسىل ەنەرگەتيكا كەشەنى».

– تازا سۋتەگىن وندىرۋگە جانە قولدانۋعا قاتىستى پيلوتتى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ قاجەت دەپ سانايمىن. ايتسە دە كومىر قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىندە ماڭىزىن جويمايدى. ەلىمىزدە 33 ميلليارد تونناعا جۋىق كومىر قورى بار، ال كومىردەن الىناتىن قۋات ەلەكتر ەنەرگياسى ءوندىرىسىنىڭ 60 پايىزدان استامىن قامتاماسىز ەتەدى. سوندىقتان «تازا كومىر» تەحنولوگياسىن ەنگىزۋگە ايرىقشا باسىمدىق بەرەمىز. كورەيا بيزنەسىن، اسىرەسە، Doosan, KEPCO E&C جانە Midland Power كومپانيالارىن كومىر گەنەراتسياسىن جاڭعىرتۋ جوبالارىن بىرلەسە جۇزەگە اسىرۋعا، سونداي-اق اۋاعا تارالاتىن زياندى زاتتاردى رەتتەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە شاقىرامىن، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

بۇدان بولەك، مەملەكەت باسشىسى تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىققا ەرەكشە ءمان بەردى.

– كورەيا رەسپۋبليكاسى – جاھاندىق تەحنولوگيا جارىسىنداعى كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى. قازاقستان دا تسيفرلىق ترانسفورماتسياعا بەلسەندى كىرىستى. استانادا اlem.ai حالىقارالىق ورتالىعى اشىلدى، سۋپەركومپيۋتەرلەر ىسكە قوسىلدى، ارناۋلى جاساندى ينتەللەكت ۋنيۆەرسيتەتى ءوز جۇمىسىن باستادى. كورەيامەن بىرقاتار بىرلەسكەن باستاما جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا، تۇركىستاندا Woosong ۋنيۆەرسيتەتى اشىلدى، قىزىلوردادا SeoulTech ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرگە جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتى قۇرىلدى. الاتاۋ قالاسىندا ورنالاساتىن KAIST, ياعني كورەيا وزىق تەحنولوگيالار ينستيتۋتى فيليالى ءوزارا سەرىكتەستىگىمىزدىڭ سەرپىندى جوباسى بولۋعا لايىق. بۇل – الەمدەگى تەحنولوگيا ءتىلىن ۇيرەتەتىن جەتەكشى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى. بيىل كورەيا عىلىمي-تەحنيكالىق اقپارات ينستيتۋتىمەن بىرلەسە نەگىزى قالانعان AI SilkNet پرەدەكتيۆتى اناليتيكا جانە فورسايت ورتالىعى ىسكە قوسىلادى. مەنىڭ ويىمشا، ەكى ەلدىڭ عىلىمي مەكەمەلەرى، ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن تەحنولوگيالىق كومپانيالارى وسى ورتالىقتىڭ اينالىسىندا ءبىر ماقساتقا توپتاسقانى ءجون. قازاقستان بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن اlem.ai حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعىنىڭ الەۋەتىن جۇمىلدىرۋعا دايىن. سونىمەن قاتار ورتالىق ازيا ەلدەرىنە جاساندى ينتەللەكت سالاسى ماماندارىن دايارلاۋ ءۇشىن كورەيامەن سەرىكتەستىك نەگىزىندە AI Talent وڭىرلىك باعدارلاماسىن ىسكە قوسقان ءجون دەپ سانايمىن. بۇل ءوز كەزەگىندە ەكونوميكالىق ءوسىم مەن عىلىمي پروگرەسكە ىقپال ەتەتىن جاڭا تەحنولوگيالىق كەڭىستىك قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت اسا ماڭىزدى مينەرالدار سالاسىنداعى سەرىكتەستىكتى كۇشەيتۋدى ۇسىندى.

– قازاقستاننىڭ رەسۋرس بازاسى ايتارلىقتاي مول. سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار قورى بويىنشا الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ قاتارىنا ەنەدى. كورەيا ستراتەگيالىق ساناتقا جاتقىزاتىن 10 مينەرال ءتۇرىنىڭ ءبارى دە ەلىمىزدە بار. قازاقستاننىڭ رەسۋرس الەۋەتى مەن كورەيانىڭ تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەرىن ۇيلەستىرۋ ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن كەڭ مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. وسى ساپار اياسىندا الماتى قالاسىندا كورەيانىڭ تەحنولوگيالىق ىقپالداستىق ينستيتۋتىنىڭ (KIAT) كومەگىمەن سيرەك جانە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردى زەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى. مەن مۇنى قۇپتايمىن. ءبىز تولىق ءوندىرىس تسيكلىن قالىپتاستىرۋدى ماقسات ەتۋىمىز كەرەك. ياعني اسا ماڭىزدى شيكىزاتتى زەرتتەۋ مەن وندىرۋدەن باستاپ، ونى تەرەڭ وڭدەۋ جانە ودان قوسىلعان قۇنى جوعارى دايىن ءونىم شىعارۋعا دەيىنگى تىزبەك تولىق قامتىلۋعا ءتيىس. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، جارتىلاي وتكىزگىشتەر، ميكروەلەكترونيكا، اككۋمۋلياتور، ەلەكتروموبيل مەن روبوتتى تەحنيكا بولشەكتەرىن وندىرۋگە كوشۋىمىز كەرەك. بۇل مىندەتتى ورىنداۋ ءۇشىن بىرلەسكەن قازاق-كورەي كومپانياسىن قۇرۋدى ۇسىنامىز، – دەدى پرەزيدەنت.

سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ سۋ قاۋىپسىزدىگى جانە ايماقتاعى ەكولوگيالىق تەڭگەرىمدى ساقتاۋ ماسەلەسىن كوتەردى.

– قازاقستاندا سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن جاپپاي جاڭعىرتۋ ءجۇرىپ جاتىر. 2030 جىلعا دەيىن 42 جاڭا سۋ قويماسىن سالىپ، 14,5 مىڭ شاقىرىم سۋلاندىرۋ ارنالارىن جاڭارتۋدى جانە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن كەڭىنەن قولدانۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. كليماتتىڭ وزگەرۋى، سۋ تاپشىلىعى جانە تابيعي ەكوجۇيەنىڭ توزۋى قازىردىڭ وزىندە ورتالىق ازيانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا تەرىس اسەر ەتىپ جاتىر. سوندىقتان قازاقستان كورەيانىڭ ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى ءارى شەتىن سالاعا قاتىستى وزىق تەحنولوگياسى مەن جيناعان تاجىريبەسىن ءبولىسۋ نيەتىن جوعارى باعالايدى. اتاپ ايتقاندا، كورەيانىڭ سۋ ۇنەمدەۋگە، سۋدىڭ تسيفرلىق ەسەبىن جۇرگىزۋگە ارنالعان تەحنولوگيالارىن مەڭگەرۋگە جانە زاماناۋي سۋ ۇنەمدەۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا باعىتتالعان ورتاق باعدارلامانى ىسكە قوسقان دۇرىس دەپ سانايمىن، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى سامميتكە قاتىسۋشى ەلدەردىڭ مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدا ايتارلىقتاي تابىسقا جەتكەنىنە نازار اۋداردى.

– ەلدەرىمىزدىڭ اراسىندا تاريحتان تامىر تارتاتىن باۋىرلاستىق بايلانىستار قالىپتاسقان. بۇل رەتتە وڭىردەگى مەملەكەتتەر حالقىمەن بىتە قايناسىپ كەتكەن كوريو-سارام قاۋىمى ايرىقشا ءرول اتقارادى. كورەي دياسپوراسى ورتالىق ازيا مەن كورەيا اراسىنداعى دوستىققا دانەكەر بولىپ وتىر. قازاقستان ەلىمىزدە پانا تاۋىپ، ءوسىپ-ونگەن كورەي حالقىنىڭ سالت-ءداستۇرى مەن مادەنيەتىن ساقتاۋىنا ەرەكشە قامقورلىق كورسەتتى. كەلەسى جىلى كورەيلەردىڭ ورتالىق ازياعا جەر اۋدارىلعانىنا 90 جىل تولادى. وسىعان وراي تاريحي ۋاقيعاعا ارنالعان ءىس-شارا ۇيىمداستىرۋدى ۇسىنامىن. جاستاردىڭ ءوزارا بايلانىسىن، ءبىلىم جانە مادەنيەت سالاسىنداعى ىقپالداستىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە ارنالعان Central Asia – Korea Future Generation باعدارلاماسىن قابىلداۋ قاجەت دەپ سانايمىن، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

سامميتە كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى لي چجە ميوڭ، قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ، تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون، تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى سەردار بەردىمۇحامەدوۆ جانە وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ ءسوز سويلەدى.

Abai.kz