ادەبيەت بويىنشا 2026 جىلعى نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتانعان جازۋشىنىڭ ەسىمىن شۆەد اكادەمياسى 8 قازاندا جاريالادى. ادەبيەت بويىنشا نوبەل سىيلىعىن يەلەنگەن كانادالىق قالامگەر-عالىم ەنن كارسوننىڭ شىعارماشىلىعى كلاسسيكالىق ادەبيەت پەن قازىرگى زاماننىڭ كوركەمدىك ىزدەنىستەرىن توعىستىرادى. كانادالىق اقىن، ەسسەيست، اۋدارماشى ءارى انتيكالىق ادەبيەت زەرتتەۋشىسى ەنن كارسون بۇل ماراپاتقا «كلاسسيكالىق داستۇرمەن ويناقى سۇحبات قۇرا وتىرىپ، قازىرگى ادەبيەت ءۇشىن جاڭا فورمالار قالىپتاستىرعان باتىل ءارى جاڭاشىل شىعارماشىلىق مۇراسى ءۇشىن» لايىق دەپ تانىلدى.

1950 جىلى تورونتودا دۇنيەگە كەلگەن ەنن كارسون — اعىلشىنتىلدى ادەبيەتتەگى قالىپتاسقان جانرلىق شەكارالاردى قايتا قاراستىرعان قالامگەر. ول پوەزيانى، پروزانى، ادەبي سىن مەن عىلىمي ەسسەنى، اۋدارمانى، دراماتۋرگيانى جانە ۆيزۋالدى ونەردى ءبىرتۇتاس شىعارماشىلىق كەڭىستىككە بىرىكتىردى. ونىڭ كىتاپتارىندا كونە گرەك ميفتەرى مەن انتيكالىق اۆتورلاردىڭ ماتىندەرى بۇگىنگى ادامنىڭ ماحابباتى، جالعىزدىعى، قايعىسى، ءتىل مەن بولمىس تۋرالى تولعانىستارىمەن استاسادى.

كارسوننىڭ ەرەكشەلىگى — وتكەن ءداۋىردىڭ ادەبي مۇراسىن جاي عانا قايتا بايانداماۋىندا. ول كلاسسيكالىق ماتىندەرگە جاڭا سۇراقتار قويىپ، بۇرىن قوسالقى كەيىپكەر سانالعان تۇلعالارعا دەربەس ءۇن بەرەدى، ال كونە سيۋجەتتەر ارقىلى قازىرگى ادامنىڭ ىشكى قايشىلىقتارىن اشادى. سوندىقتان ونىڭ شىعارماشىلىعىن تەك اقىننىڭ نەمەسە اۋدارماشىنىڭ ەڭبەگى دەپ شەكتەۋ قيىن: كارسون ادەبيەتتىڭ فورماسىن، ءتىلدىڭ مۇمكىندىگىن جانە وقىرماننىڭ ءماتىندى قابىلداۋ ءتاسىلىن قاتار زەردەلەي بىلگەن قالامگەر رەتىندە وزگەلەردەن ەرەكشەلەنەدى.

عالىمنان جاڭاشىل قالامگەرگە دەيىن

ەنن كارسوننىڭ ادەبي قالىپتاسۋىنا كونە گرەك ءتىلى مەن ادەبيەتىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعى ايرىقشا ىقپال ەتتى. مەكتەپتە لاتىن ءتىلىن وقىتۋعا كومەكتەسكەن ۇستازىنىڭ ىقپالىمەن ول ەجەلگى گرەك ءتىلىن ۇيرەنە باستايدى. كەيىن تورونتو ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ، 1974 جىلى باكالاۆر، 1975 جىلى ماگيستر دارەجەسىن يەلەنىپ، 1981 جىلى كلاسسيكالىق فيلولوگيا بويىنشا دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعايدى.

ونىڭ عىلىمي ءبىلىمى شىعارماشىلىقتان بولەك تۇرعان جوق. كەرىسىنشە، ءسوزدىڭ شىعۋ توركىنىن، ماعىنالىق وزگەرىسىن، اۋدارماداعى بالامالار مەن جوعالتۋلاردى زەرتتەۋ كارسون پوەتيكاسىنىڭ ءتۇپ نەگىزىنە اينالدى. ول ۇزاق جىلدار بويى سولتۇستىك امەريكانىڭ بىرقاتار ۋنيۆەرسيتەتىندە انتيكالىق ادەبيەتتەن ساباق بەردى.

1986 جىلى جارىق كورگەن Eros the Bittersweet («ءتاتتى دە اششى ەروس») كىتابى كارسوننىڭ ادەبيەت پەن عىلىمي زەرتتەۋدى ۇشتاستىراتىن ءادىسىن ايقىن كورسەتتى. ەجەلگى گرەك ادەبيەتىندەگى ەروس ۇعىمىن تالداي وتىرىپ، اۆتور ماحابباتتىڭ ءلاززاتى مەن ازابىن، ادامنىڭ قالاۋى مەن قول جەتپەيتىن نىسان اراسىنداعى قاشىقتىقتى قاراستىرادى. مۇندا عىلىمي پايىم پوەتيكالىق تىلمەن ارالاسىپ، ادەبي سىن ءوز الدىنا دەربەس كوركەمدىك سيپات الادى.

كىتاپتىڭ ماڭىزى — ماحاببات تاقىرىبىن جالاڭ سەزىمدىك قۇبىلىس رەتىندە ەمەس، ءتىل، تانىم جانە ادام ساناسىنىڭ كۇردەلى ماسەلەسى رەتىندە تالداۋىندا. كارسوننىڭ كەيىنگى شىعارمالارىندا دا قايتالانىپ وتىراتىن نەگىزگى ۇستانىم: ءسوزدى زەرتتەۋ — ادام تاجىريبەسىن زەرتتەۋ — وسى تۋىندىنىڭ تىنىندە قالىپتاستى.

گەريوننىڭ جاڭا تاعدىرى: «قىزىلدىڭ اۆتوبيوگرافياسى»

كارسوننىڭ حالىقارالىق ادەبي ورتاداعى بەدەلىن ايرىقشا نىعايتقان شىعارمالاردىڭ ءبىرى — 1998 جىلى جارىق كورگەن Autobiography of Red: A Novel in Verse («قىزىلدىڭ اۆتوبيوگرافياسى: ولەڭمەن جازىلعان رومان») بولدى دەي الامىز.

شىعارما ەجەلگى گرەك اقىنى ستەسيحوردىڭ گەريون تۋرالى ميفولوگيالىق پوەماسىنىڭ ساقتالعان ۇزىكتەرىنە سۇيەنەدى. انتيكالىق داستۇردە گەريون — گەراكل ولتىرەتىن قىزىل قاناتتى قۇبىجىق. كارسون وسى كەيىپكەردىڭ تاعدىرىن جاڭاشا ءتۇسىندىرىپ، ونى سەزىمى، قورقىنىشى، ماحابباتى مەن وزىندىك بولمىسىن ىزدەۋى بار كۇردەلى تۇلعاعا اينالدىرادى.

شىعارماداعى گەريون كۇندەلىك جۇرگىزەدى، سۋرەت سالۋعا قىزىعادى، عاشىق بولادى، سۇيىسپەنشىلىكتىڭ قۋانىشى مەن كۇيزەلىسىن باستان كەشىرەدى. ميفولوگيالىق كەيىپكەردىڭ تاعدىرى ارقىلى جازۋشى ادامنىڭ وزگەگە تاۋەلدىلىگى، جەكە شەكاراسى، ءوزىن قابىلداۋى جانە ماحابباتتىڭ وزگەرمەلى تابيعاتى تۋرالى ماسەلەلەردى كوتەرەدى.

كىتاپتىڭ كوركەمدىك جاڭالىعى ونىڭ جانرلىق قۇرىلىمىنان دا بايقالادى. Autobiography of Red — ولەڭمەن جازىلعان رومان، بىراق ول ءداستۇرلى ەپيكالىق بايانداۋدىڭ ولشەمىنە سىيمايدى. ليريكالىق ۇزىندىلەر، قىسقا ديالوگتەر، بايانداۋ مەن ميفولوگيالىق يشارالار ءوزارا الماسىپ وتىرادى. سونىڭ ناتيجەسىندە كونە ميف قازىرگى پسيحولوگيالىق روماننىڭ مۇمكىندىكتەرىمەن ۇشتاسادى.

بۇل تۋىندى كارسوننىڭ انتيكالىق مۇرانى بۇگىنگى وقىرمانعا جاقىنداتۋ قابىلەتىن تانىتتى. ول كلاسسيكالىق سيۋجەتكە سىرتتاي زاماناۋي بوياۋ قوسۋدان گورى، ونىڭ ىشىندەگى ءالى دە شەشىلمەگەن ادامدىق ماسەلەلەردى العا شىعارادى.

پوەزيانىڭ شەكاراسىن كەڭەيتكەن شىعارمالار

كارسوننىڭ كىتاپتارىن ءبىر عانا جانرعا باسى ءبۇتىن جاتقىزا سالۋعا ەش بولمايدى. ونىڭ شىعارمالارىندا ولەڭ، ەسسە، عىلىمي زەرتتەۋ، اۋدارما، ساحنالىق ءماتىن جانە ۆيزۋالدى كومپوزيتسيا ءبىر-بىرىمەن استاسا قاتار قولدانىلادى. بۇل ءتاسىل كەزدەيسوق تاجىريبە ەمەس، جازۋشىنىڭ ادەبيەت تۋرالى «مازمۇن وزگەرسە، ونى جەتكىزەتىن فورما دا وزگەرۋى كەرەك» دەگەن تۇسىنىگىنەن تۋىندايدى.

Glass, Irony, and God (1995) («شىنى، يرونيا جانە قۇداي») جيناعىندا پوەزيا مەن فيلوسوفيالىق تولعانىس، جەكە تاجىريبە مەن مادەني سىلتەمەلەر ءوزارا ساباقتاسادى. جيناقتاعى «The Glass Essay» («شىنى تۋرالى ەسسە») شىعارماسى جەكە كۇيزەلىستى ەميلي برونتەنىڭ ادەبي الەمىمەن جانە ادامنىڭ ىشكى ساناسىنداعى قايشىلىقتارمەن بايلانىستىرا قاراستىرۋىمەن ايرىقشا ەرەكشەلەنەدى.

Plainwater: Essays and Poetry (1995) («تۇنىق سۋ: ەسسەلەر مەن پوەزيا») كىتابى ەسسە مەن ولەڭنىڭ اراسىنداعى شەكارانى ودان ءارى كومەسكىلەيدى. ال Economy of the Unlost: Reading Simonides of Keos with Paul Celan (1999) («جوعالماعاننىڭ ەكونوميكاسى: سيمونيد كەوسسكيدى پاۋل تسەلانمەن قاتار وقۋ») ەڭبەگىندە كونە گرەك اقىنى سيمونيد پەن حح عاسىرداعى پاۋل تسەلاننىڭ پوەزياسى ءوزارا سالىستىرىلادى. مۇندا تاريحي قاشىقتىقتاعى ەكى اقىن ءسوزدىڭ، ەستەلىكتىڭ جانە جوعالتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى ارقىلى ءوزارا سۇحباتقا تۇسەدى.

Men in the Off Hours (2000) («بوس ۋاقىتتاعى ادامدار») جيناعىندا ولەڭدەر، ەپيتافيالار، پروزالىق ۇزىندىلەر مەن ولەڭ-ەسسەلەر قاتار بەرىلەدى. كىتاپ تاريحي تۇلعالاردى، ادەبي كەيىپكەرلەردى جانە قازىرگى ادامنىڭ تاجىريبەسىن ءبىر كەڭىستىككە توعىستىرادى. بۇل شىعارما كارسوننىڭ ماتىندەردى داۋىرلەر اراسىندا بايلانىستىرىپ، ولاردىڭ اراسىنداعى كۇتپەگەن ماعىنالىق ۇندەستىكتى تابا بىلەتىنىن كورسەتەدى.

2001 جىلى جاريالانعان The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos («كۇيەۋدىڭ سۇلۋلىعى: 29 تانگوداعى كوركەم ەسسە») ماحاببات، وپاسىزدىق، نەكەلىك قاتىناس پەن ەستەلىك ماسەلەلەرىن قاراستىرادى. تۋىندىنىڭ «29 تانگو» تۇرىندە قۇرىلۋى مازمۇن مەن فورمانىڭ ءوزارا تاۋەلدىلىگىن ايقىندايدى: قارىم-قاتىناس بىرتىندەپ اشىلاتىن تۇتاس بايانداۋ ەمەس، ىرعاقپەن الماساتىن كورىنىستەر مەن پايىمدار ارقىلى بەرىلەدى. وسى ەڭبەگى ءۇشىن كارسون 2001 جىلى T. S. Eliot پوەزيا سىيلىعىن يەلەندى.

If Not, Winter: Fragments of Sappho (2002) («ايتپەسە — قىس: ساپفونىڭ ولەڭ ۇزىكتەرى») — ەجەلگى گرەك اقىنى ساپفونىڭ ساقتالعان فراگمەنتتەرىن اۋدارۋعا ارنالعان ەڭبەك. كارسون ماتىندەگى بوس ورىنداردى ويدان تولىقتىرماي، ۇزىندىلەردىڭ ۇزىك قالپىن ساقتاۋعا ۇمتىلادى. وسى ارقىلى اۋدارمانىڭ مىندەتى تەك جوعالعاندى قالپىنا كەلتىرۋ ەمەس، ءماتىننىڭ بىزگە جەتكەن شەكتەۋلى كۇيىن دە كوركەمدىك تاجىريبەگە اينالدىرۋ ەكەنىن كورسەتەدى.

2005 جىلعى Decreation: Poetry, Essays, Opera («دەكرەاتسيا: پوەزيا، ەسسەلەر، وپەرا») پوەزيانى، فيلوسوفيالىق ەسسەنى جانە مۋزىكالىق-ساحنالىق فورمانى بىرىكتىردى. بۇل كىتاپ كارسوننىڭ ادەبيەتتى تۇيىق ءماتىن رەتىندە ەمەس، باسقا ونەر تۇرلەرىمەن بايلانىستا داميتىن قۇبىلىس رەتىندە قاراستىراتىنىن تانىتادى.

2010 جىلى جارىق كورگەن Nox («ءتۇن») — جازۋشىنىڭ اعاسى مايكلدىڭ ءومىرى مەن ولىمىنە ارنالعان ەرەكشە كوركەم تۋىندى. كىتاپ ءداستۇرلى جيناق تۇرىندە ەمەس، اشىلىپ-جازىلاتىن قاتپارلى كومپوزيتسيا رەتىندە جاسالعان. وندا فوتوسۋرەتتەردىڭ، حاتتاردىڭ، قولجازبا جازبالارى مەن اۋدارما ماتىندەرىنىڭ كوشىرمەلەرى قاتار ورنالاسادى. جەكە قايعى وسىلايشا ەستەلىك، ءتىل جانە جوعالعان ادامنىڭ بەينەسىن ساقتاۋ ماسەلەلەرىمەن ۇشتاسادى.

2012 جىلى شىققان Antigonick («انتيگونيك») سوفوكلدىڭ «انتيگونا» تراگەدياسىن جاڭاشا تۇسىندىرەدى. كارسون كونە پەسانىڭ ەتيكالىق قايشىلىقتارىن قازىرگى تىلدىك جانە كوركەمدىك شەشىمدەر ارقىلى قايتا وقىرمان نازارىنا ۇسىنادى. ال Red Doc (2013) («قىزىل تۋرالى قۇجات») «قىزىلدىڭ اۆتوبيوگرافياسىنداعى» گەريون مەن گەراكل كەيىپكەرلەرىن جاڭا شىعارما كەڭىستىگىنە قايتا اكەلەدى.

Float (2016) («قالقىما») — ءارتۇرلى ماتىندەر مەن كوركەم تاجىريبەلەردەن قۇرالعان جيناق. ونىڭ قۇرىلىمى دا اۆتوردىڭ ادەبيەتتى ءبىرىزدى بايانداۋمەن شەكتەۋگە قارسى وزىندىك ۇستانىمىن اڭعارتادى. The Trojan Women: A Comic (2021) («ترويالىق ايەلدەر: كوميكس») اتتى سۋرەتشى روزاننا برۋنومەن بىرلەسكەن تۋىندىسىندا كارسون انتيكالىق تراگەديانى گرافيكالىق بايانداۋ فورماسىنا كوشىرەدى.

ال Wrong Norma (2024) («قاتە نورما») جيناعى پوەتيكالىق پروزا، شاعىن ماتىندەر، مادەني يشارالار مەن اۆتوردىڭ ءوز سۋرەتتەرىن بىرىكتىرەدى. كىتاپتىڭ اركەلكى قۇرىلىمى ونىڭ شىعارماشىلىقتاعى «ادەبي تۋىندىنىڭ تۇتاستىعى مىندەتتى تۇردە ءبىر سيۋجەتكە نەمەسە ءبىر جانرعا باعىنۋدان تۋىندامايدى» دەيتىن تۇراقتى قاعيداسىن تاعى دا ايقىندايدى.

قالامگەرلىك مانەرى: دالدىك، ۇزىكتىلىك جانە ماعىنالىق قاباتتار

ەنن كارسوننىڭ جازۋ مانەرىن ءۇش نەگىزگى ەرەكشەلىك ارقىلى سيپاتتاۋعا بولادى.

ءبىرىنشىسى — فيلولوگيالىق دالدىك. ول ءسوزدىڭ شىعۋ تەگىنە، تاريحي ماعىناسىنا، دىبىستىق جانە سەمانتيكالىق رەڭكتەرىنە ەرەكشە ءمان بەرەدى. كونە ماتىندەر كارسون ءۇشىن دايىن سيۋجەتتەر جيىنتىعى ەمەس، قازىرگى ءتىل مەن ويدى سىناۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كۇردەلى ينتەللەكتۋالدىق كەڭىستىك.

ەكىنشىسى — جانرلىق ەركىندىك. ونىڭ شىعارمالارىندا پوەزيا عىلىمي پايىممەن، جەكە ەستەلىك مادەني تالداۋمەن، اۋدارما دەربەس اۆتورلىق تۋىندىمەن قاتار جۇرەدى. جازۋشى فورمانى الدىن الا بەلگىلەنگەن قالىپقا سىيعىزبايدى; ءار تاقىرىپتىڭ وزىنە سايكەس كوركەمدىك قۇرىلىمىن ىزدەيدى.

ءۇشىنشىسى — ۇزىك ارقىلى تۇتاستىق جاساۋ. كارسون كەيدە وقيعانى تولىق تۇسىندىرمەيدى، كەيىپكەردىڭ ىشكى كۇيىن تىكەلەي اتامايدى، ءماتىننىڭ كەيبىر تۇستارىن ادەيى اشىق قالدىرادى. وقىرمانعا ۇسىنىلعان فراگمەنتتەردى بايلانىستىرىپ، ولاردىڭ اراسىنداعى ماعىنانى ءوزى ىزدەۋگە تۋرا كەلەدى. بۇل ءتاسىل اسىرەسە «Nox» پەن «قىزىلدىڭ اۆتوبيوگرافياسىندا» ايقىن كورىنەدى.

كارسوننىڭ ءتىلى ينتەللەكتۋالدىق تۇرعىدان كۇردەلى بولعانىمەن، ونىڭ شىعارماشىلىعى سۋىق اكادەميالىق بايانداۋعا قۇرىلمايدى. كەرىسىنشە، عىلىمي دالدىك پەن ەموتسيالىق وسالدىق ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرادى. ول قايعىنى، ماحابباتتى نەمەسە جالعىزدىقتى دايىن قورىتىندىعا اينالدىرماي، ولاردىڭ ادام ساناسىندا قالاي قالىپتاساتىنىن كورسەتەدى.

وسى تۇرعىدان العاندا، كارسوننىڭ جاڭاشىلدىعى تەك ءداستۇرلى جانرلاردى بۇزۋمەن شەكتەلمەيدى، قايتا ول وقىرماننىڭ ماتىنمەن قاتىناسىن دا وزگەرتەدى: شىعارماعا دايىن جاۋاپ الۋعا ەمەس، ويلاۋ مەن سەزىنۋدىڭ جاڭا جولدارىن بايقاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ادەبي ورتاداعى باعالانۋى جانە ماراپاتتارى

ەنن كارسوننىڭ شىعارماشىلىعى ادەبي ورتادا جوعارى باعالانىپ، بىرقاتار بەدەلدى ماراپاتقا يە بولدى. 1990-جىلداردىڭ سوڭىندا «قىزىلدىڭ اۆتوبيوگرافياسى» ارقىلى كەڭىرەك تانىلعان جازۋشى كەيىنگى ەڭبەكتەرىندە دە جانرلىق ىزدەنىستەرىن جالعاستىردى.

2001 جىلى ول The Beauty of the Husband كىتابى ءۇشىن T. S. Eliot پوەزيا سىيلىعىن الىپ، بۇل ماراپاتتى يەلەنگەن العاشقى ايەل اتاندى. سول جىلى Men in the Off Hours جيناعى العاشقى Griffin Poetry Prize سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى بولدى. بۇعان دەيىن، 1996 جىلى Lannan ادەبي سىيلىعىن، 1997 جىلى Pushcart Prize ماراپاتىن العان. 1998 جىلى گۋگگەنحايم ستيپەندياسىنا، 2000 جىلى MacArthur Fellowship گرانتىنا يە بولدى.

2010 جىلى اۋدارما سالاسىنداعى PEN سىيلىعىمەن ماراپاتتالدى. 2014 جىلى Red Doc كىتابى Griffin Poetry Prize سىيلىعىن يەلەندى. 2016 جىلى Blue Metropolis ادەبي سىيلىعىنا لايىق دەپ تانىلدى. 2019 جىلى Manuel Acuña حالىقارالىق پوەزيا سىيلىعىن الدى. 2020 جىلى يسپانيانىڭ استۋريا حانشايىمى اتىنداعى ادەبيەت سىيلىعىن يەلەندى. 2021 جىلى PEN/Nabokov حالىقارالىق ادەبي جەتىستىك سىيلىعىمەن ماراپاتتالدى. 2024 جىلى Wrong Norma اقش ۇلتتىق كىتاپ سىيلىعىنىڭ پوەزيا ساناتىنداعى فيناليستەرى قاتارىنا ەندى، ال 2025 جىلى The Paris Review جۋرنالىنىڭ Hadada سىيلىعىن الدى.

2026 جىلعى نوبەل سىيلىعى وسى ۇزاق شىعارماشىلىق جولدى حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىنداعان ەڭ جوعارى ماراپات بولدى.

ادەبي سىنشىلاردىڭ كارسونعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ونىڭ شىعارمالارىنىڭ ءبىر مەزگىلدە ءارى عىلىمي، ءارى كوركەم، ءارى ەموتسيالىق تۇرعىدان اسەرلى بولۋىمەن بايلانىستى. جازۋشى سيۋزەن زونتاگ كارسوننىڭ اعىلشىن تىلىندە جازاتىن اۆتورلاردىڭ اراسىندا ءوزى جاريالاعان كەز كەلگەن ءماتىنىن وقۋعا دايىن ساناۋلى قالامگەردىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتقان. بۇل باعا ونىڭ ادەبي ورتاداعى بەدەلىن عانا ەمەس، شىعارماشىلىعىنىڭ الدىن الا بولجانبايتىن سيپاتىن دا كورسەتەدى.

كارسوننىڭ تۋىندىلارى وقىرمانعا ءاردايىم جەڭىل بەرىلە بەرمەيدى. جانرلىق اۋىسۋلار، مادەني سىلتەمەلەر مەن ۇزىك قۇرىلىمدار بەلگىلى ءبىر دايىندىقتى قاجەت ەتەدى. الايدا ءدال وسى ەرەكشەلىكتەر ونىڭ ادەبيەتتەگى ورنىن ايقىندايدى: كارسون كوپشىلىككە تانىس سيۋجەتتى قايتالاۋدان گورى، ادەبيەتتىڭ نەنى جانە قالاي جەتكىزە الاتىنىن قايتا سىنايدى.

نوبەل سىيلىعى جانە الەمدىك ءباسپاسوزدىڭ باعاسى

2026 جىلعى 8 قازانداعى حابارلاندىرۋدان كەيىن ەنن كارسوننىڭ جەڭىسى حالىقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ نازارىن بىردەن وزىنە اۋداردى. الەمدىك ءباسپاسوز بۇل تاڭداۋدى، ەڭ الدىمەن، ونىڭ پوەزيا، پروزا، اۋدارما مەن انتيكالىق زەرتتەۋدى بىرىكتىرەتىن وزگەشە كوركەمدىك ادىسىمەن بايلانىستىردى.

Reuters اگەنتتىگى كارسوننىڭ شىعارماشىلىعىندا ولەڭ، پروزا، ديالوگ پەن اۋدارمانىڭ ءبىر-بىرىمەن ارالاساتىنىن اتاپ ءوتتى. اگەنتتىك شۆەد اكادەمياسىنىڭ شەشىمىندەگى نەگىزگى ويدى — كلاسسيكالىق داستۇرمەن شىعارماشىلىق سۇحبات ارقىلى قازىرگى ادەبيەتكە جاڭا فورمالار اكەلۋىن — ماراپاتتىڭ باستى سەبەبى رەتىندە كورسەتتى. Reuters ماتەريالىندا كارسوننىڭ جانرعا قاتىستى ۇستانىمى دا نازارعا الىنعان: ادەبيەتتىڭ قۇندىلىعىن كىتاپ دۇكەنىندەگى سورە ارقىلى انىقتاۋ مۇمكىن ەمەس.

Associated Press (AP) اگەنتتىگى كارسوندى كلاسسيكالىق جانە زاماناۋي ادەبيەتتى ۇشتاستىرىپ، پوەزيا مەن پروزانىڭ اراسىنداعى شەكارانى كومەسكىلەتكەن جازۋشى رەتىندە سيپاتتادى. اگەنتتىك «قىزىلدىڭ اۆتوبيوگرافياسى»، «ءتاتتى دە اششى ەروس» جانە «ءتۇن» شىعارمالارىن ونىڭ كوركەمدىك ەرەكشەلىگىن تانىتاتىن نەگىزگى تۋىندىلار رەتىندە اتادى. سونىمەن قاتار AP كارسوننىڭ ساپفو، سوفوكل مەن ەۆريپيد شىعارمالارىن اۋدارۋىن دا اتاپ، بۇل اۋدارمالاردىڭ دەربەس ادەبي تۋىندى دەڭگەيىنە كوتەرىلگەنىن جەتكىزدى.

The Guardian باسىلىمى نوبەل سىيلىعىنىڭ كارسونعا بەرىلۋىن ونىڭ ءتورت ونجىلدىققا سوزىلعان ادەبي ىزدەنىستەرىنىڭ مويىندالۋى رەتىندە باعالادى. باسىلىم اۆتوردىڭ پوەزيا مەن پروزانى عانا ەمەس، تاريحي ماتىندەردى، ۆيزۋالدى ونەردى جانە جەكە تاجىريبەنى ءبىر كومپوزيتسيادا ۇشتاستىرۋىنا نازار اۋداردى. اسىرەسە «ءتۇن» كىتابىنداعى قاتپارلى قۇرىلىم مەن «قىزىلدىڭ اۆتوبيوگرافياسىنداعى» ءميفتىڭ جاڭاشا ءتۇسىندىرىلۋى ونىڭ فورمالىق جاڭاشىلدىعىن كورسەتەتىن مىسالدار رەتىندە بەرىلدى.

The Indian Express گازەتى وقىرمانعا كارسوننىڭ نەگىزگى شىعارمالارى ارقىلى ونىڭ ادەبي الەمىنە ەنۋ جولىن ۇسىندى. باسىلىم «ءتاتتى دە اششى ەروس»، «قىزىلدىڭ اۆتوبيوگرافياسى»، «كۇيەۋدىڭ سۇلۋلىعى»، «ساپفونىڭ ولەڭ ۇزىكتەرى» جانە «ءتۇن» كىتاپتارىن ءبولىپ كورسەتتى. بۇل شولۋ جازۋشىنىڭ ءبىر عانا جانرمەن شەكتەلمەيتىنىن جانە كونە ءداۋىر ماتىندەرىن قازىرگى وقىرمانعا جاقىنداتۋداعى قابىلەتىن تانىتۋعا باعىتتالعان.

ال The Guardian باسىلىمىندا جازۋشى يۋيۋن ءليدىڭ كارسونعا ارنالعان ماقالاسى جاريالانىپ، ونىڭ تىلگە، قايعىعا، قۇشتارلىققا جانە ادام بولمىسىنا قاتىستى تەرەڭ پايىمدارىنا نازار اۋدارىلدى. بۇل ماتەريال كارسون شىعارماشىلىعىنىڭ تەك ادەبي فورماداعى تاجىريبە ەمەس، وقىرماننىڭ جەكە ومىرلىك سەزىمدەرىمەن دە بايلانىس ورناتاتىن كۇش ەكەنىن كورسەتۋىمەن ماڭىزدى.

حالىقارالىق باسپاسوزدەگى وسى ماتەريالداردى سالىستىرعاندا، كارسونعا بەرىلگەن باعانىڭ ورتاق وزەگى انىق بايقالادى: ول كونە ادەبيەتتى قازىرگى زامانعا جاي بەيىمدەمەيدى، كلاسسيكالىق مۇرانىڭ ىشكى مۇمكىندىكتەرىن قايتا اشىپ، ادەبي فورمانىڭ ءوزىن جاڭعىرتادى. سوندىقتان نوبەل سىيلىعى جەكە ءبىر كىتاپتىڭ تابىسىن ەمەس، بىرنەشە ونجىلدىق بويى جالعاسقان كوركەمدىك ىزدەنىستىڭ اۋقىمىن مويىنداۋ رەتىندە باعالاندى.

ءسوز ءتۇيىنى: كلاسسيكانى قايتالاعان جوق, ادەبيەتتىڭ مۇمكىندىگىن وزگەرتتى

ەنن كارسوننىڭ نوبەل سىيلىعىنا لايىق دەپ تانىلۋى — قازىرگى ادەبيەتتى باعالاۋدا كوركەمدىك جاڭاشىلدىقتىڭ، ينتەللەكتۋالدىق تەرەڭدىكتىڭ جانە جانرلىق ىزدەنىستىڭ ماڭىزى جوعارى ەكەنىن كورسەتەتىن وقيعا بولىپ سانالادى. ونىڭ شىعارماشىلىعى انتيكالىق مۇرانى جاڭعىرتۋ ارقىلى وتكەن مەن بۇگىندى جالعاستىرىپ قانا قويماي، ادەبي ءماتىننىڭ قۇرىلىمى، ماعىناسى مەن وقىرمانعا ىقپالى تۋرالى قالىپتاسقان تۇسىنىكتەردى قايتا قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

كارسوننىڭ قالامگەرلىك كەلبەتىن ايقىندايتىن باستى سيپات — عالىمنىڭ دالدىگى مەن اقىننىڭ سەزىمتالدىعىن ءبىر كوركەمدىك جۇيەگە بىرىكتىرۋى. ول كونە گرەك ماتىندەرىن زەرتتەگەندە دە، جەكە قايعىنى بەينەلەگەندە دە ءسوزدىڭ ماعىنالىق قۋاتىنا، ۇنسىزدىكتىڭ مانىنە جانە ايتىلماي قالعان ويعا نازار اۋدارادى. ونىڭ شىعارمالارىندا ميف قازىرگى ادامنىڭ تاجىريبەسىن تۇسىندىرەتىن قۇرالعا، اۋدارما دەربەس شىعارماشىلىققا، ال ادەبي جانرلار جاڭا ماعىنا ىزدەۋدىڭ اشىق كەڭىستىگىنە اينالادى.

وسى تۇرعىدان العاندا، ەنن كارسوننىڭ ادەبيەتكە قوسقان ۇلەسى — جاڭا تاقىرىپتار ۇسىنۋىمەن عانا ولشەنبەيدى. ول ادەبيەتتىڭ قانداي فورمادا ءومىر سۇرە الاتىنىن، عىلىمي ءبىلىمنىڭ كوركەم شىعارماشىلىققا قالاي اينالاتىنىن جانە كلاسسيكالىق ءماتىننىڭ جاڭا داۋىردە قالايشا تىڭ ماعىناعا يە بولاتىنىن ءىس جۇزىندە كورسەتتى.

كارسون فەنومەنىنىڭ ءتۇيىنى دە وسىندا: ول وتكەننىڭ مۇراسىن قازىرگى زامانعا يكەمدەۋمەن شەكتەلمەي، سول مۇرا ارقىلى بۇگىنگى ادەبيەتتىڭ ءوزىن جاڭاشا ويلاۋعا شاقىرادى. نوبەل سىيلىعىنىڭ ونىڭ شىعارماشىلىعىنا بەرىلۋى — ادەبيەتتى دايىن ۇلگىلەردى قايتالاۋ ونەرى ەمەس، ءتىلدىڭ، ويدىڭ جانە ادام تاجىريبەسىنىڭ ءالى اشىلماعان مۇمكىندىكتەرىن زەرتتەيتىن ۇزدىكسىز ىزدەنىس رەتىندە تانۋدىڭ كورىنىسى.

اۆتور:ءابىل-سەرىك الىاكبار

Abai.kz