پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قۇتقارۋشىلارعا مەملەكەتتىك ماراپاتتار تاپسىردى.

مەملەكەت باسشىسى سالتاناتتى جيىنعا قاتىسۋشىلاردى قۇتقارۋشى كۇنىمەن قۇتتىقتاپ، توتەنشە جاعداي سالاسىنىڭ قىزمەتشىلەرىنە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.

– «قۇتقارۋشى» ءسوزىنىڭ ماعىناسى – وتە كەڭ ءارى تەرەڭ. «قۇتقارۋ» – ءاردايىم يگى ءىس جاساۋمەن، جاقسىلىق ىستەۋمەن بايلانىستى ۇعىم. ادام ومىرىنە اراشا ءتۇسۋ، ازاماتتاردى قاۋىپ-قاتەردەن قورعاۋ، وقىس جاعدايعا تاپ بولعان ادامدارعا قول ۇشىن سوزۋ، ءتىپتى، ولاردىڭ قورقىنىشىن باسىپ، جۇباتۋ ءسوز ايتۋ – وسىنىڭ ءبارى دە ناعىز قۇتقارۋشىنىڭ بويىنان تابىلاتىن اسىل قاسيەتتەر. سوندىقتان حالقىمىز سىزدەردى، ياعني ەلىمىزدىڭ بارشا قۇتقارۋشى ماماندارىن بەيبىت كۇننىڭ باتىرلارى دەپ اتايدى. بۇل – شىن مانىندە ادىلەتتى باعا. ارينە، قۇتقارۋشى بولۋ كوپتىڭ العىسىنا بولەيتىن ابىرويلى جانە مارتەبەلى قىزمەت ەكەنى ءسوزسىز. الايدا ازاماتتىق قورعانىس سالاسىندا ادال ەڭبەك ەتۋ ءبارىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن شارۋا ەكەنىن دە ۇمىتپاۋىمىز قاجەت. باتىل، قايسار، شيراق ءارى وجەت بولۋ – ءوز الدىنا وتە ماڭىزدى تالاپ ەكەنى داۋسىز. بىراق قۇتقارۋشى ەڭ الدىمەن ەلگە جانى اشيتىن وتانشىل ازامات جانە بىلىكتى مامان بولۋعا ءتيىس. وسىنداي كۇردەلى جۇمىستى رۋحى مىقتى، جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى، جۇرەكتى ادامدار عانا تاڭدايدى، – دەدى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ توتەنشە جاعداي سالاسىنىڭ قىزمەتشىلەرى ەشقانداي قاۋىپ-قاتەردەن تايسالمايتىن، سىن-ساعاتتا جەدەل شەشىم قابىلداي الاتىن، ارنايى دايارلىقتان وتكەن ناعىز كاسىبي ماماندار دەپ ەسەپتەيتىنىن ايتتى.

– قۇتقارۋشىلاردىڭ ەڭبەگى قاشاندا ەلىمىزدىڭ كوز الدىندا. سىزدەر كۇن سايىن تاۋەكەلگە بارىپ، كاسىبي مىندەت پەن جاۋاپكەرشىلىكتى بارىنەن بيىك قوياسىزدار. باسقاشا ايتقاندا، وت پەن سۋدىڭ ورتاسىندا جۇرەسىزدەر. توتەنشە جاعدايعا تۇسكەن ادامدارعا جاردەم بەرىپ، ولاردى قيىندىقتان قۇتقارۋ ءۇشىن قاجىماي قىزمەت ەتەسىزدەر. قۇتقارۋشىلار كەز كەلگەن توتەنشە جاعدايدا ءبىرىنشى بولىپ كومەككە ۇمتىلادى. ولار وزگەنىڭ ءومىرىن ساقتاۋ ءۇشىن، ءوز ءومىرىن قاتەرگە تىگەدى. بۇل – ناعىز قۇتقارۋشىعا ءتان باتىرلىق. مەن مەملەكەت باسشىسى رەتىندە سىزدەردىڭ ەرەن ەڭبەكتەرىڭىز قوعامىمىزدىڭ ايرىقشا سىي-قۇرمەتىنە لايىقتى دەپ سانايمىن، – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى قازىر ەلىمىز تۇبەگەيلى جاڭعىرۋ مەن وزگەرىس جولىنا نىق سەنىممەن قادام باسقانىن اتاپ ءوتتى. قاسىم-جومارت توقاەۆ قوعامنىڭ بارلىق سالاسىندا اۋقىمدى رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلعانىنا نازار اۋداردى.

– ەلىمىزدىڭ باستى ماقساتى دا، مىندەتتەرى دە – ايقىن. ءبىز ءبىرتۇتاس قوعام بولىپ زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستەمدىك قۇراتىن، ىنتىماعى مىقتى، بىرلىگى بەكەم، ادىلەتتى، وزىق، كۇشتى جانە تازا قازاقستاندى قۇرىپ جاتىرمىز. جالپى حالىق قولداعان جاڭا كونستيتۋتسيامىز 1 شىلدە كۇنى زاڭدى كۇشىنە ەندى. بۇل – بۇكىل ەلىمىز ءۇشىن تاريحي وقيعا. كونستيتۋتسيامىزعا كوپتەگەن ەل زور ىقىلاسپەن نازار اۋداردى. ويتكەنى كونستيتۋتسيا جارقىن بولاشاققا جول اشاتىن قاستەرلى قۇجاتىمىز، ۇلتىمىزدىڭ تەمىرقازىعى رەتىندە زامان تالابىنا ساي مۇلدە جاڭا سيپاتقا يە بولدى. كونستيتۋتسيادا ادام جانە ونىڭ ءومىرى ەڭ جوعارى قۇندىلىق ەكەنى ايقىن جازىلدى. ازاماتتىق قورعانىس سالاسىنىڭ ءار قىزمەتكەرى ادام ءومىرىن قورعاپ، كونستيتۋتسيامىزدىڭ وسى مىزعىماس قۇندىلىعىن ساقتاۋعا زور ۇلەس قوسۋدا. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ بارشا قۇتقارۋشىلارىن قاۋىپسىز قازاقستاننىڭ مىزعىماس تىرەگى دەسەك، ارتىق بولمايدى، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن وسىنداي ىرگەلى وزگەرىستەردىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى تولىق جاڭعىردى.

– ەلىمىزدە ءبىر پالاتالى قۇرىلتاي جۇمىس ىستەي باستادى. كونستيتۋتسيالىق مارتەبەسى بار ەڭ جوعارى كونسۋلتاتيۆتىك ورگان – قازاقستان حالىق كەڭەسى دە ءوز جۇمىسىنا كىرىستى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ رەفورماسى جۇرگىزىلدى. تاياۋ ارادا بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ سايلاۋى وتەدى. قازىرگى تاڭدا مەنىڭ تاپسىرماممەن ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىن رەفورمالاۋ، جاڭا ۇلگىدەگى اسكەر جاساقتاۋ جۇمىسى باستالدى. قازاقستاننىڭ ارمياسى قازىرگى زاماننىڭ اسكەري تالابىنا ساي، باسقا سوزبەن ايتقاندا، ءاربىر قاۋىپ-قاتەرگە تويتارىس بەرۋگە دايىن وزىق، مىقتى قارۋلى كۇش بولۋعا ءتيىس. سەبەبى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ەگەمەندىگىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي قورعاۋ، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ، ازاماتتارىمىزدىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ساقتاۋ مەملەكەتىمىزدىڭ ستراتەگيالىق مىندەتى سانالادى، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ازاماتتىق قورعانىس سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق الەۋەتتى نىعايتۋ ماڭىزدى ەكەنىنە نازار اۋداردى.

– كەيىنگى بەس جىلدا قۇتقارۋشىلارىمىز 75 مىڭنان استام جەدەل شاقىرتۋ بويىنشا 240 مىڭعا جۋىق ازاماتقا كومەك كورسەتتى. مەملەكەت ازاماتتىق قورعانىس جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. بۇگىندە بۇل سالاعا قويىلاتىن تالاپ تۇبەگەيلى وزگەرۋدە. ەڭ باستى مىندەت – اپاتتىڭ الدىن الۋ. سوندىقتان وسى سالاعا وزىق تەحنولوگيانى جانە جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ اسا ماڭىزدى. قۇتقارۋ قىزمەتىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق الەۋەتىن نىعايتۋ دا – وزەكتى ماسەلە قاتارىندا. قازىر بۇل باعىتتا اۋقىمدى شارۋا اتقارىلىپ جاتىر. سوڭعى ءۇش جىلدا 3 مىڭداي تەحنيكا، سونىڭ ىشىندە جاڭا ۇشاقتار مەن تىكۇشاقتار، سان الۋان قىزمەت كورسەتۋگە ارنالعان كەمەلەر ساتىپ الىندى. 60-قا جۋىق ءورت ءسوندىرۋ دەپوسى مەن قۇتقارۋ ستانتسياسى سالىندى. توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ وسىدان ەكى جىل بۇرىن قۇرىلعان احۋالدىق ورتالىعى ازاماتتىق قورعانىس جۇيەسىن باسقارۋعا ارنالعان ماڭىزدى قۇرىلىمعا اينالدى. سونىڭ ارقاسىندا تۇراقتى باقىلاۋ، قاۋىپ-قاتەردى الدىن الا بولجاۋ، جەدەل شەشىم قابىلداۋ جۇمىسى وڭ ناتيجە بەرە باستادى، – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى ءوندىرىس ورىندارىنداعى، كەنىشتەردەگى، سونداي-اق شالعاي ەلدى مەكەندەردەگى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى.

– قۇتقارۋ جۇمىستارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن وندىرىستىك قاۋىپسىزدىك سالاسىنا تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالىق شەشىمدەر ەنگىزىلىپ جاتىر. بۇدان بولەك، شالعاي ەلدى مەكەندەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. وسى باعىتتا «اۋىل قۇتقارۋشىلارى» باستاماسى قولعا الىندى. جوبا اياسىندا كەيىنگى ەكى جىلدا 300-گە تارتا ءورت ءسوندىرۋ بەكەتى قۇرىلدى. ناتيجەسىندە 450-گە جۋىق ءورت دەر كەزىندە توقتاتىلدى. وسى يگى تاجىريبەنى بۇكىل ەل اۋماعىندا كەڭىنەن قولدانۋ قاجەت. تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە. مەملەكەت تاراپىنان قۇتقارۋشىلارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلۋگە ءتيىس. ازاماتتىق قورعانىس سالاسى ماماندارىن زامان تالابىنا ساي تەحنيكامەن، قاجەتتى قورعانىس قۇرال-جابدىقتارىمەن قامتاماسىز ەتۋ – اسا ماڭىزدى مىندەت. قۇتقارۋشىلاردىڭ كاسىبي دايارلىعىن ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىرۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە ولاردىڭ مەيلىنشە قاۋىپسىز جاعدايدا ەڭبەك ەتۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. مۇنىڭ ءبارى دە – وتە وزەكتى مىندەتتەر، ۇكىمەت وسى مىندەتتەرگە نازار اۋدارۋى كەرەك، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت قازىرگى كەزدە قۇتقارۋشىلار جاعدايدى ساراپتاي ءبىلۋى، باتىل بولۋى، جەدەل شەشىم قابىلداپ، كەز كەلگەن قولايسىز احۋالدان جول تابۋى قاجەت دەپ سانايدى.

– دەنەنى شىڭداۋمەن بىرگە زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ ءتىلىن بىلگەن ءجون. ماسەلەن، ۇشقىشسىز اپپاراتتاردىڭ جانە اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەردىڭ كەڭىنەن قولدانىلا باستاۋى ارنايى ءبىلىم مەن قۇزىرەتتى تالاپ ەتەدى. مالىك عابدۋللين اتىنداعى ازاماتتىق قورعانىس اكادەمياسى توتەنشە جاعدايلار قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاڭا بۋىنىن دايارلاۋدا نەگىزگى ءرول اتقارادى. بۇل – تۇتاس سالانىڭ ۇستاحاناسى سانالاتىن ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر جوعارى وقۋ ورنى. اكادەميا ۋاقىت تالابىنا ساي الەمدەگى ۇزدىك تاجىريبەلەردى قولدانىپ، كۇردەلى قۇتقارۋ وپەراتسيالارىن زەردەلەۋى كەرەك. سونىمەن قاتار قازاقستاندىق قۇتقارۋشىلار مەكتەبىنىڭ وزىق داستۇرلەرىن نىعايتا وتىرىپ، ۇرپاقتار اراسىنداعى ساباقتاستىقتى ساقتاۋ قاجەت. ءبىزدىڭ ازاماتتىق قورعاۋ ورگاندارى توتەنشە جاعدايمەن كۇرەستە ەلىمىزدە دە، ودان تىسقارى جەرلەردە دە كاسىبيلىگىمەن كوزگە ءتۇسىپ ءجۇر، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەت ءوز ازاماتتارىنا قاي جەردە بولسا دا كومەك قولىن سوزاتىنىن ەسكە سالدى. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي، بۇل قاعيداتتار كونستيتۋتسيامىزدا كورىنىس تاپقان. اتا زاڭىمىزدا ەڭ الدىمەن ادام ءومىرى مەن قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ، ونىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ەڭ جوعارى قۇندىلىقتار رەتىندە قاراستىرىلادى.

وسى ورايدا پرەزيدەنت قاۋىپسىزدىك ءار ادامنىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگىنەن باستالاتىنىن العا تارتىپ، بەيقامدىق پەن سالعىرتتىقتى كەز كەلگەن قوعامدى ارتقا تارتاتىن قاسيەتتەر رەتىندە اتادى.

– دەگەنمەن اپاتقا كوبىنە ادامداردىڭ ءوزى سەبەپ بولاتىنىن مويىنداۋ كەرەك. ەگەر اركىم وزىنە تاپسىرىلعان جۇمىستى تياناقتى ورىنداسا، اپاتتاردىڭ الدىن الىپ، ادامداردىڭ ءومىرىن ساقتاۋعا بولار ەدى. كەيبىرەۋلەردىڭ نەمقۇرايدىلىعى مەن سالعىرتتىعىنىڭ سالدارى تىم قىمباتقا تۇسەدى. قوعام قاۋىپسىزدىگى ءار جاننىڭ ىشكى تارتىبىنە بايلانىستى قالىپتاسادى. سوندىقتان ەجەلدەن ادام بويىنداعى جيناقىلىق، تارتىپتىلىك پەن جاۋاپكەرشىلىك سەكىلدى قاسيەتتەر جوعارى باعالانادى. تياناقتى، ۇقىپتى، جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى ازاماتتار – وركەنيەتتى جانە قاۋىپسىز قوعامنىڭ ارقاۋى. ءبىز وزىق ويلى ۇلت بولامىز دەسەك، وسكەلەڭ ۇرپاققا زاڭدى قۇرمەتتەۋ، تارتىپكە باعىنۋ، تابيعاتتى ايالاۋ قۇندىلىقتارىن امانات ەتۋىمىز كەرەك. بۇل قاسيەتتەر قوعامداعى جاڭا ەتيكانىڭ اينىماس ولشەمى بولۋعا ءتيىس. قينالعان ادامعا كومەك قولىن سوزۋ – ۇلتىمىزدىڭ بولمىسىنا سىڭگەن داعدى. مۇنى جاۋاپكەرشىلىك پەن جاناشىرلىقتىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتىپ، بەيبىت كۇندە ەرەن ەرلىك جاساپ جۇرگەن ازاماتتارىمىز ناقتى ىسىمەن دالەلدەپ ءجۇر. مەملەكەت وسىنداي ادامداردى ەشقاشان نازاردان تىس قالدىرمايدى، ولارعا لايىقتى قۇرمەت كورسەتەدى، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت سالا ماماندارى وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى ادال اتقارىپ، ءاردايىم ەل يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.

– جۇرتىمىز قۇتقارۋشىلاردىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنە قاشاندا وراسان زور قۇرمەتپەن قارايدى، سىزدەردى جوعارى باعالايدى. بۇگىن ءبىزدىڭ ورتامىزدا اۋىلدىق جەرلەردە ءورت قاۋىپسىزدىگى ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان ازاماتتار دا وتىر. بۇل شىن مانىندە الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى جانە وتانشىل ادامدارعا ءتان ارەكەت ەكەنى ءسوزسىز، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

Abai.kz