قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا سالاسى سوڭعى جىلدارى تەك ينفراقۇرىلىمنىڭ توزۋىمەن نەمەسە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعىمەن ەمەس، سونىمەن بىرگە باسقارۋ جۇيەسىنىڭ اشىق ەمەستىگىمەن دە كۇردەلى داعدارىستى باستان كەشۋ ۇستىندە.

وسى اپتادا «Green Platform» جەتەكشىسى ءارى باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ (بقدا) توسقاۋىلدار جونىندەگى رەسپۋبليكالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى سەرگەي اگافونوۆتىڭ مالىمدەمەسى سالاداعى قوردالانعان ۇلكەن پروبلەمانىڭ بەتىن اشىپ بەردى.

بۇل ورايدا اڭگىمە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى نارىعىن باقىلاپ، ستراتەگيالىق شەشىمدەر قابىلدايتىن باستى ورگان – نارىق كەڭەسى مەن ونىڭ اينالاسىنداعى مۇددەلەر قاقتىعىسى تۋرالى بولىپ وتىر.

نارىق كەڭەسى دەگەن نە جانە ول نەگە ماڭىزدى؟

«ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» قر زاڭىنا سايكەس، نارىق كەڭەسى – بۇل سالانىڭ دامۋىن رەتتەيتىن، ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە كەڭەس بەرەتىن جانە بىرىڭعاي ساتىپ الۋشىنىڭ (ەدينىي زاكۋپششيك) قىزمەتىن باقىلايتىن كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىم. ونىڭ باستى فۋنكتسيالارى:

يۆەستيتسيالىق باعدارلامالارعا قورىتىندى بەرۋ: ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ ينۆەستيتسيالىق وتىنىمدەرىن تەكسەرۋ;

باسىمدىقپەن ساتۋ كولەمىن بەكىتۋ: جىلۋ-ەلەكتر ورتالىقتارىنىڭ بىرىڭعاي ساتىپ الۋشىعا ەلەكتر ەنەرگياسىن باسىم تارتىپپەن ساتۋ كولەمدەرىنە ساراپتاما جاساۋ;

بولجامدى بالانس دايىنداۋ: ەلدىڭ الداعى 7 جىلعا ارنالعان ەلەكتر ەنەرگياسى مەن قۋات بالانسىنىڭ جوباسىنا ساراپتامالىق قورىتىندى ۇسىنۋ.

2016 جىلدان بەرى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىمەن بۇل مارتەبە «قازاقستان ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق اسسوتسياتسياسى» (قەەا) جەكە باسىم ۇيىمىنا بەرىلگەن.

مۇددەلەر قاقتىعىسى: جەو-لار ءوز-ءوزىن باقىلاپ وتىر ما؟

ماسەلەنىڭ نەگىزگى ءتۇيىنى – نارىق كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ قۇرامىندا. قازىرگى تاڭدا كەڭەستەگى 11 مۇشەنىڭ 7-ءۋى (64%-ى) تىكەلەي جەو-لاردىڭ وكىلدەرى نەمەسە سولارمەن اففيليرلەنگەن تۇلعالار.

بۇل نەگە قاۋىپتى؟

باسەكەلەستىككە كەدەرگى: جەو وكىلدەرى وزدەرى وندىرەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىن بىرىڭعاي ساتىپ الۋشىعا ساتۋ كولەمىن وزگە باسەكەلەستەرىنە قاراعاندا وزدەرىنە ءتيىمدى ەتىپ بەكىتىپ الۋى مۇمكىن. ناتيجەسىندە، كوتەرمە نارىقتاعى ەركىن ءارى باسەكەلەستىك سەكتوردىڭ ۇلەسى شەكتەلەدى.

باقىلاۋدىڭ بولماۋى: مەنشىكتى ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالارىنا وزدەرى ساراپتاما جاساپ، وزدەرى باعا بەرەدى.

قاتە بولجامدار: ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، نارىق كەڭەسى جىلدار بويى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە تىم «وپتيميستىك» بولجامدار ۇسىنىپ كەلگەن. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىز تاپ بولعان ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعى – وسى دۇرىس جاسالماعان 7 جىلدىق بولجامداردىڭ دا تىكەلەي سالدارى بولىپ تابىلادى.

سەرگەي اگافونوۆ بۇنى: «ويىن ەرەجەسىن انىقتايتىن جانە نارىقتى باقىلايتىن ورگان قۇرامىندا ويىننىڭ وزىنە قاتىسۋشى ءىرى مونوپوليستەردىڭ وتىرۋى – كلاسسيكالىق مۇددەلەر قاقتىعىسى مەن اكىمشىلىك توسقاۋىل.»،-دەپ سانايدى.

 «لاۋازىمدى ساتۋ»: قەەا-داعى كورپوراتيۆتىك باسقارۋ شوگى

اشىلعان تاعى ءبىر سوراقى فاكت – اسسوتسياتسيا ىشىندەگى ورىنداردىڭ قارجىعا ساتىلۋى. قەەا توراعاسىنىڭ بقدا وتىرىسىندا راستاعان مالىمەتىنە سۇيەنسەك، اسسوتسياتسيانىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنە سايلانۋ ءۇشىن «جوعارىلاتىلعان مۇشەلىك جارنا» (پوۆىشەننىي چلەنسكي ۆزنوس) تولەۋ تالاپ ەتىلەدى.

ياعني، سالانىڭ تاعدىرىن شەشەتىن كەڭەسكە بىلىكتىلىگى مەن تاۋەلسىزدىگى بار ماماندار ەمەس، كوپ اقشا تولەي الاتىن يەلەرى مەن مونوپوليستەر وتەدى.

ال ەڭ وكىنىشتىسى – قەەا ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامى مەن نارىق كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ قۇرامى ءىس جۇزىندە بىردەي. ءدال وسى سەبەپتى، باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ (بقدا) توسقاۋىلدار جونىندەگى كەڭەسى قەەا بازاسىنداعى نارىق كەڭەسىن ەكىنشى رەت قايتالاپ «اكىمشىلىك توسقاۋىل» دەپ تانىدى.

رەفورمانى نەدەن باستاۋ كەرەك؟

قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگى جەكەلەگەن توپتاردىڭ نەمەسە جەو يەلەرىنىڭ تار مۇددەسىنە كەپىلدىككە بەرىلمەۋى ءتيىس. نارىق كەڭەسىندەگى مۇددەلەر قاقتىعىسىن جويۋ ءۇشىن كوسمەتيكالىق وزگەرىستەر جەتكىلىكسىز.

رەداكتسيا ەسەبىنەن ۇسىنىلاتىن تۇبەگەيلى قادامدار:

تاۋەلسىز مارتەبە بەرۋ: نارىق كەڭەسىن بەلگىلى ءبىر مونوپوليالىق اسسوتسياتسيانىڭ (قەا) قۇرامىنان تولىق ءبولىپ شىعارۋ.

تاۋەلسىز ديرەكتوردى تاعايىنداۋ: كەڭەستى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعىداي اشىق كونكۋرس ارقىلى سايلانعان، ەشقانداي جەو-عا نەمەسە ەنەرگيا ءوندىرۋشى كومپانياعا قاتىسى جوق تاۋەلسىز ديرەكتور باسقارۋى ءتيىس.

پاريتەتتى وكىلدىك: كەڭەس قۇرامىندا تەك ءداستۇرلى جەو وكىلدەرى ەمەس، جايمالى-جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى (جەك), تۇتىنۋشىلار، ساراپشىلار مەن باسەكەلەس گەنەراتسيا وكىلدەرى تەڭ دارەجەدە (بالانستا) بولۋى قاجەت.

ەنەرگەتيكا نارىعىندا اشىق، ءادىل جانە باسەكەلەستىك ورتا قالىپتاسپايىنشا، تاريفتەردىڭ ءوسۋى مەن تاريفتىك رەفورمالار حالىق ءۇشىن دە، بيزنەس ءۇشىن دە ناتيجەسىز بولىپ قالا بەرمەك.

Abai.kz