قازاقستان مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستار سوڭعى جىلدارى ساپالىق جاعىنان دا، ساندىق كورسەتكىشتەرى بويىنشا دا مۇلدە جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى.

قىتاي قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ ەڭ باستى سىرتقى ساۋدا سەرىكتەسى بولىپ تابىلادى. ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 50 ميلليارد دوللارعا جۋىقتاپ، ال ونى 100 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋ مىندەتى قويىلعان جاعدايدا، قىتاي ۇلتتىق ۆاليۋتاسىنىڭ — يۋاننىڭ (جەنمينبي) قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋداسى مەن ىشكى قارجى نارىعىنداعى ۇلەسى مەن ىقپالى كۇرت ارتا ءتۇستى.

بۇل ۇدەرىسكە تەرەڭ ساراپتاما تومەندەگىدەي:

سىرتقى ساۋداداعى يۋاننىڭ ۇلەسى:

قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ەكسپورتتىق-يمپورتتىق وپەراتسيالاردا ءداستۇرلى تۇردە اقش دوللارى باسىم بولىپ كەلسە دە، سوڭعى ۋاقىتتا ەسەپ ايىرىسۋ كەزىندە ۇلتتىق ۆاليۋتالارعا (يۋان مەن تەڭگەگە) كوشۋ ءۇردىسى قارقىن الدى.

قازاقستان قىتايدان ماشينا جاساۋ جابدىقتارىن، ەلەكترونيكا، اۆتوموبيلدەر، تۇرمىستىق تەحنيكا مەن ونەركاسىپتىك تاۋارلاردى كولەمدى تۇردە ساتىپ الادى. قازاقستاننىڭ جالپى يمپورتىنداعى قىتايدىڭ ۇلەسى 30%-دان اسادى. وسى يمپورتتىق كەلىسىمشارتتاردىڭ ايتارلىقتاي بولىگى تىكەلەي يۋانمەن نەمەسە ەكى ەلدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتالارىنداعى كليرينگتىك وپەراتسيالار ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋدا.

قازاقستاننىڭ قىتايعا ساتاتىن شيكىزاتى (مۇناي، مەتالدار، ۋران، اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى) ءۇشىن ەسەپ ايىرىسۋدا يۋاننىڭ ۇلەسى ارتىپ كەلەدى. بۇل اسىرەسە ەنەرگەتيكالىق سەكتورداعى ترانزاكتسيالاردا انىق بايقالادى. يۋانمەن ەسەپ ايىرىسۋ باتىستىق سانكتسيالار تاۋەكەلىن تومەندەتىپ، لوگيستيكالىق تىزبەكتەردى جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

قازاقستاننىڭ قارجى نارىعىنداعى يۋاننىڭ ورنى

قازاقستاننىڭ ىشكى قارجى جۇيەسى مەن بانك سەتورىندا يۋان تەك ساۋدا قۇرالى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە ينۆەستيتسيالىق جانە جيناق ۆاليۋتاسىنا اينالا باستادى.

KASE-دە يۋان-تەڭگە جۇبى بويىنشا ساۋدا كولەمى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاقستاندىق بيزنەس پەن بانكتەر ءۇشىن يۋانمەن ليكۆيدتىلىك (قولما-قول اقشاسىز قاراجات) قولجەتىمدى بولا تۇسۋدە.

قازاقستانداعى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر (سونىڭ ىشىندە قىتاي بانكتەرىنىڭ ەنشىلەس قۇرىلىمدارى — قىتاي بانكى الماتىدا جانە سينتسزيان بانكى) يۋانمەن كرەديت بەرۋ، ۆاليۋتالىق اۋدارىمدار مەن سالىمدار اشۋ قىزمەتتەرىن بەلسەندى تۇردە ۇسىنۋدا. يمپورتتاۋشىلار ءۇشىن يۋانمەن نەسيە الۋ اقش دوللارى نەمەسە ەۋرومەن سالىستىرعاندا كەيدە پايىزدىق مولشەرلەمە تۇرعىسىنان تيىمدىرەك بولۋى مۇمكىن.

قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بانكى حالىقارالىق التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىن ءارتاراپتاندىرۋ شەڭبەرىندە يۋان اكتيۆتەرىن ۇستايدى. بۇل قىتايمەن ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ تەرەڭدەۋىنە جانە ءوزارا ساۋدا بالانسىن ۇستاپ تۇرۋعا ساي كەلەدى.

قازاقستان ءۇشىن تۋىندايتىن مۇمكىندىكتەر:

1. دوللار باعامىنىڭ اۋىتقۋىنا تاۋەلدىلىكتى ازايتىپ، ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمىن جەدەلدەتۋ.

2. ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق: قىتايلىق كاپيتال مەن تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردىڭ (FDI) قازاقستان ەكونوميكاسىنا، اسىرەسە لوگيستيكا («ورتا ءدالىز»), جاسىل ەنەرگەتيكا جانە وڭدەۋ ونەركاسىبىنە يۋان ارقىلى كەلۋى وڭتايلى جاعداي جاسايدى.

تاۋەكەلدەر مەن شەكتەۋلەر:

1. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قىتايعا جانە ونىڭ ۆاليۋتاسىنا تىم تاۋەلدى بولىپ قالۋ قاتەرى (گەوەكونوميكالىق ديسبالانس).

2. قىتاي بيلىگى يۋاننىڭ سىرتقا ەركىن اعىلۋىنا قاتاڭ باقىلاۋ جاسايتىندىقتان، بۇل ۆاليۋتانى باسقا جاھاندىق نارىقتاردا ەركىن اينالدىرۋ بەلگىلى ءبىر بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەرگە تاپ بولۋى مۇمكىن.

ءتۇيىن: قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋداسى مەن قارجى نارىعىنداعى قىتاي ءيۋانىنىڭ ىقپالى وبەكتيۆتى تۇردە جىل سايىن كۇشەيىپ كەلەدى. يۋان قازاقستان ءۇشىن تەك كورشى ەلدىڭ اقشا بىرلىگى ەمەس، ەلىمىزدىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق باعدارىنداعى باستى قارجىلىق تەتىكتەردىڭ بىرىنە اينالدى. بۇل ۇدەرىس ترانزاكتسيالاردى جەدەلدەتكەنىمەن، ۇلتتىق قارجى جۇيەسى تاراپىنان ساق ساياساتتى جانە ۆاليۋتالىق تاۋەكەلدەردى تەڭگەرىمدى باسقارۋدى تالاپ ەتەدى.

Abai.kz