قۇرىلتايدىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىندە «بيزنەس ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدى قارجىلاندىرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى: قازاقستاننىڭ كاپيتال نارىعىنداعى مۇمكىندىكتەردىڭ پراكتيكالىق ءاۋديتى» تاقىرىبىندا تاقىرىپتىق وتىرىس ءوتتى. دەپۋتاتتار ەلىمىزدىڭ قارجى سەكتورىن دامىتۋ بويىنشا پرەزيدەنت جولداۋىندا قويىلعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ شارالارىن تالقىلادى. وتىرىسقا قۇرىلتاي ۆيتسە-سپيكەرى دانيا ەسپاەۆا، جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بيزنەس وكىلدەرى قاتىستى.

وتىرىستا كوميتەت توراعاسى ولگا پەرەپەچينا جولداۋدا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن بىرلەسىپ ازىرلەۋ كەرەكتىگىن، سونداي-اق ءتيىستى زاڭنامالىق شارالاردى ۋاقتىلى قابىلداۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

– 28 قازاندا مەملەكەت باسشىسى الدىمىزدا ەلدىڭ قارجى سەكتورىن ودان ءارى دامىتۋ بويىنشا بىرقاتار باسىمدىقتى بەلگىلەپ بەردى. بۇل قاتاردا بانكتەردىڭ بيزنەستى ۇزاق مەرزىمدى نەسيەلەۋگە قاتىسۋىن جانداندىرۋ، كاپيتال نارىعىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ جانە دامىتۋ، بىرىڭعاي ۇلتتىق قارجى ەكوجۇيەسىن قالىپتاستىرۋ، قارجىلىق ءتارتىپتى نىعايتۋ، سونداي-اق بيۋدجەت-سالىق ساياساتىن جەتىلدىرۋ بار، – دەدى ولگا پەرەپەچينا.

قۇرىلتاي توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دانيا ەسپاەۆا پرەزيدەنت بيىلعى جولداۋىندا ەكونوميكانى ۇزاق مەرزىمدى قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا مودەلىنە كوشۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ايرىقشا ماڭىزدى مىندەت قويعانىن، سوعان سايكەس جيناقتالعان بارلىق قارجى رەسۋرستارى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن دامىتۋ ءۇشىن بەلسەندى پايدالانىلۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى.

– بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى قارجى رەسۋرستارىن ۇلعايتىپ قانا قويماي، ولاردى ينۆەستيتسياعا، وندىرىسكە جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىنا ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا ءتيىمدى تەتىكتەر قۇرۋ مىندەتىن قويدى. وسى جۇيەدە كاپيتال نارىعىنىڭ ءرولى ەرەكشە. پرەزيدەنت كاپيتال نارىعىنىڭ مۇمكىندىگىن ەداۋىر كەڭەيتۋ جانە جەكەمەنشىك كاسىپورىنداردى بيرجالىق قۇرالداردى بەلسەندى پايدالانۋعا ىنتالاندىرۋ قاجەتتىلىگىنە باسا نازار اۋداردى،-دەدى ۆيتسە-سپيكەر.

دانيا ەسپاەۆا بۇگىنگى تاڭدا وتاندىق قور نارىعى كولەمىنىڭ ودان ءارى ءوسۋى ەكونوميكاعا ناقتى ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇلعايۋىمەن قاتار ءجۇرۋى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان ازىرلەنىپ جاتقان «كاپيتال نارىعى تۋرالى» زاڭعا قويىلاتىن نەگىزگى تالاپ – نارىقتىق ينفراقۇرىلىمدى فورمالدى دامىتۋدان ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ پارمەندى تەتىكتەرىن قۇرۋعا كوشۋ ەكەنىن ايتتى.

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆا اتاپ وتكەندەي، 2003 جىلعى «باعالى قاعازدار نارىعى تۋرالى» زاڭنىڭ ورنىنا كەلەتىن جاڭا زاڭ جوباسىن دايىنداۋ كەزىندە باعالى قاعازدار جونىندەگى كوميسسيالار حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ قاعيداتتارى جانە ينۆەستورلاردى قورعاۋعا، نارىقتى تەرىس پايدالانۋعا قارسى ءىس-قيمىلعا جانە ەسەپ ايىرىسۋلاردى ۇيىمداستىرۋعا ارنالعان ەۋروپالىق تاسىلدەر ەسكەرىلدى.

– زاڭ جوباسىندا باعالى قاعازدار نارىعى، تۋىندى قارجى قۇرالدارى مەن تسيفرلىق قارجى اكتيۆتەرى ءۇشىن جالپى قاعيدالار ناقتىلاندى. ول سونداي-اق مامىلەلەر بويىنشا ساۋدا-ساتتىقتى، كليرينگتى جانە ەسەپ ايىرىسۋلاردى قامتاماسىز ەتەتىن ۇيىمداردىڭ فۋنكتسيالارىن ايقىندايدى. بۇعان قوسا، باعالى قاعازداردى شىعارۋ ءراسىمى وڭايلاتىلادى، ەميتەنت قۇجاتتاردى ورتالىق دەپوزيتاريدىڭ بىرىڭعاي تەرەزەسى ارقىلى ۇسىنا الادى. نارىقتا بۇرىننان بار كومپانيالار ءۇشىن وڭايلاتىلعان جانە نەگىزدەمەلىك پروسپەكتىلەر قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا، نەگىزدەمەلىك پروسپەكت وبليگاتسيالىق باعدارلامانىڭ جالپى شارتتارىن ءبىر رەت بەكىتۋگە جانە كەيىنگى شىعارىلىمداردى تەزىرەك ورنالاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. زاڭ جوباسىن قۇرىلتايعا بيىل جەلتوقساندا ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر، – دەدى ءمادينا ابىلقاسىموۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا، اگەنتتىك ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ ازىرلەگەن كاپيتال نارىعىن دامىتۋدىڭ 2030 (ەكى مىڭ وتىزىنشى) جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسىن ازىرلەگەن. قۇجاتتا ينستيتۋتسيونالدىق ينۆەستورلار شەڭبەرىن كەڭەيتۋ، قايتالاما نارىقتىڭ وتىمدىلىگىن ارتتىرۋ، سىن-قاتەرلەرگە باعدارلانعان قاداعالاۋدىڭ تولىققاندى جۇيەسىن ەنگىزۋ، تسيفرلىق قارجى اكتيۆتەرىن، ESG-وبليگاتسيالاردى جانە يسلامدىق باعالى قاعازداردى دامىتۋ، سونداي-اق 35 باستامانى جانە 171 ءىس-شارانى قامتيتىن باسقا دا باعىتتار قامتىلعان.

«اتامەكەن» ۇكپ تورالقا توراعاسى قانات شارلاپاەۆ كاپيتال نارىعىندا بيزنەس پەن جەكە ينۆەستورلاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ تۋرالى ۇسىنىستار بەردى. اتاپ ايتقاندا، ول ەميتەنتتەردىڭ دامۋ اۋقىمى مەن كەزەڭدەرىن ەسكەرە وتىرىپ، KASE جانە AIX بازاسىندا مامانداندىرىلعان سەگمەنتتەر قۇرۋ ەسەبىنەن كومپانيالاردىڭ قور نارىعىنا قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋدى، سونداي-اق قازاقستاندىق جەكە كومپانيالاردىڭ اكتسيالارىنا ينۆەستيتسيا سالاتىن ازاماتتار ءۇشىن جەكە تابىس سالىعى بويىنشا سالىق جەڭىلدىكتەرىن ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىندى. سونىمەن قاتار، ساراپشى اكتيۆتەردى تاۋەلسىز باسقارۋ ينستيتۋتىن جانە تاۋەكەلدەردى باسقارۋ قۇرالدارىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.

ءوز كەزەگىندە، «قازاقستان قور بيرجاسى» اق (KASE) باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايناگۇل ىسقاقوۆا كاپيتال نارىعىنداعى رەفورمالار شەڭبەرىندە جاھاندىق ينۆەستورلار ءۇشىن تۇسىنىكتى رەتتەۋشى ورتانى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، بۇل قازاقستاندا قۇرىلىمى مەن ءونىم جەلىسى بويىنشا ETF حالىقارالىق تاجىريبەسىنە سايكەس كەلەتىن جانە تەك يندەكستىك ينۆەستيتسيالاۋمەن شەكتەلمەگەن بيرجالىق ينۆەستيتسيالىق قورلاردى قۇرۋعا جول اشادى. ول يسلام ينۆەستيتسيالىق قورلارىن ىسكە قوسۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ قاجەتتىگىنە دە توقتالدى.

وتىرىستا قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى قارجى سەكتورىن ودان ءارى دامىتۋعا قاتىستى پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى، باياندامالاردا ايتىلعان ماسەلەلەردى تالقىلادى.

جيىن سوڭىندا كوميتەت توراعاسى ولگا پەرەپەچينا جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بارلىق مۇددەلى تاراپتاردىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ، قۇرىلتايدىڭ قاراۋىنا «كاپيتال نارىعى تۋرالى» زاڭ جوباسىن ۋاقتىلى ەنگىزۋدى تاپسىردى. سونداي-اق، كاپيتال نارىعىن دامىتۋ جانە بيزنەستى ۇزاق مەرزىمدى قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ بويىنشا قوسىمشا باستامالار ۇسىنۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ول سونىمەن بىرگە قارجى ۇيىمدارى مەن بيزنەس-قوعامداستىقتى سالالىق كوميتەتكە ينۆەستيتسيالىق قورلار تۋرالى زاڭ جوبالارىنا قاتىستى، سونىڭ ىشىندە بىرىڭعاي قارجىلىق ەكوجۇيەنى قالىپتاستىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار جولداۋعا شاقىردى.

ولگا پەرەپەچينا اتاپ وتكەندەي، جاقىن ارادا قۇرىلتايعا سالىق كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى كەلىپ ءتۇسۋى ءتيىس. وسى قۇجاتتى تالقىلاۋ ۇلتتىق ەكونوميكا جانە قارجى مينيسترلىكتەرىنىڭ ءىرى داۋلەت يەلەرى ءۇشىن جوعارى مولشەرلەمە ەنگىزۋ، سونداي-اق قايشىلىقتاردى جويۋ جانە كاسىپكەرلەرگە ارتىق سالىق جۇكتەمەسىن ازايتۋ جونىندەگى ۇسىنىستارىن قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

Abai.kz