«ماڭگىلىك جاس جىگىت»

ەرتەدەگى ءريمنىڭ اقىنى وۆيدين «Metamorphoses» ەڭبەگىندە Puer Aeternus نەمەسە «ماڭگىلىك جاس جىگىت» دەگەن لاتىن ۇعىمى كەزدەسەدى. بۇل تىركەس ەلەۆسيننىڭ قۇپيا عۇرىپتارىمەن بايلانىستى جاس قۇداي ياكحقا قاتىستى قولدانىلعان.

ال XX عاسىردا پسيحولوگ كارل گۋستاۆ يۋنگ بۇل بەينەنى ارحەتيپ تۇرعىسىنان قاراستىرسا، ونىڭ شاكىرتى، يۋنگتىك اناليتيكالىق پسيحولوگيانىڭ وكىلى ماري-لۋيز فون فرانتس «The Problem of the Puer Aeternus» اتتى ەڭبەگىندە بۇل ۇعىمدى ەرەسەك جاسقا جەتسە دە، جاسوسپىرىمگە ءتان پسيحولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاپ، ومىردەگى ناقتى مىندەتتەر مەن جاۋاپكەرشىلىكتەن جالتاراتىن ادامداردىڭ مىسالىندا كەڭىنەن تۇسىندىرەدى.

ولاردىڭ دەنەسى ەسەيىپ، شاشىنا اق كىرە باستاسا دا، پسيحولوگيالىق تۇرعىدان ءدال 17 جاسىندا قاتىپ قالعانداي. ۇلكەن ارماندارى بار، بىراق جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشادى. ەركىندىكتى قالايدى، الايدا ءوز ءومىرىن باسقارۋ مىندەتىنەن قورقادى. سىرت كوزگە ەرەسەك ەر ادام بولىپ كورىنەدى. بىراق ىشكى الەمىندە ءومىردىڭ شىندىعىمەن بەتپە-بەت كەلۋدەن جالتارعان كىشكەنتاي بالا جاسىرىنىپ جاتادى.

قازاق قوعامىندا دا وسىنداي «قارتايعان ۇلداردىڭ» بەينەسى قالىپتاسىپ وتىر.

ەسەيگەن ايەلدەن قاشىپ، اڭعال قىزدارعا ۇمتىلۋ

Puer Aeternus مىنەز-قۇلقىنىڭ ءبىر كورىنىسى ماحاببات قاتىناستارىنان بايقالادى. ولاردىڭ كەيبىرى اقىلدى، دەربەس، بولاشاعىن ايقىنداپ قويعان ايەلدەرمەن قارىم-قاتىناس ورناتۋدان قورقادى. سەبەبى مۇنداي ايەلدىڭ جانىندا ادەمى سويلەپ، ۇلكەن ارمانداردى ۋادە ەتۋ جەتكىلىكسىز. جاۋاپكەرشىلىك الۋ، ۋادەدە تۇرۋ جانە ايتقان ءسوزىن ىسىمەن دالەلدەۋ قاجەت بولادى.

مۇنداي تالاپتار ولارعا ەركىندىگىنەن ايىرىلىپ جاتقانداي سەزىلۋى مۇمكىن. سوندىقتان ومىرلىك تاجىريبەسى از، وزىنە سۇيسىنە قارايتىن، كەمشىلىكتەرىن ونشا بايقاي بەرمەيتىن جاس قىزدارعا ۇمتىلاتىن كەزدەرى بولادى.

ويتكەنى ولاردىڭ جانىندا ءوزىن كۇشتى، ءومىر كورگەن، اقىلدى ادام رەتىندە سەزىنە الادى. ءوزىنىڭ شىن مانىندە دامىپ، ەسەيگەنىنەن گورى، وزگەلەردىڭ كوز الدىندا مىقتى بولىپ كورىنۋ الدەقايدا وڭاي. 

قازاق قوعامىنداعى «اناسىنىڭ ەركە ۇلدارى»

قازاق قوعامىندا ۇلداردى دەربەس تۇلعا ەتىپ تاربيەلەۋدەن گورى، «اناسىنىڭ سۇيىكتى ۇلى» كۇيىندە ماپەلەپ ءوسىرۋ ءۇردىسى بار. نە ىستەسە دە اقتاپ، قورعاپ، ءاربىر قاتەلىگىنىڭ سالدارىن ءوز موينىنا الىپ، تۇزەپ وتىراتىن تاربيە بالانىڭ وزگەگە تاۋەلسىز ءومىر ءسۇرۋدى ۇيرەنۋىنە كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن.

بۇلاي وسكەن ادامداردىڭ ءبارى جاۋاپسىز بولادى دەگەن ءسوز ەمەس. الايدا دەربەس بولۋعا مۇمكىندىك بەرىلمەي وسكەن، قاتەلىك جاساعان سايىن بىرەۋ قۇتقارىپ وتىرعان ادام 30–40 جاسقا كەلسە دە، ءوز ءومىرىن باسقالاردىڭ رەتتەپ بەرۋىن كۇتەتىن كۇيدە قالۋى مۇمكىن.

ولار «ءىرى جوبالار»، «ۇلى ارماندار» تۋرالى كوپ ايتادى، بىراق شىنايى ومىردە اتقارعان ىستەرى سوزدەرىنە ساي كەلمەيدى. قيىندىق تۋىنداعاندا ءوزىن وزگەرتۋگە تىرىسۋدىڭ ورنىنا قوعامدى، ءساتسىز تاعدىردى نەمەسە قاسىنداعى ايەلدى كىنالايدى.

ۇيلەنۋ، بالا ءسۇيۋ، يپوتەكا تولەۋ، تۇراقتى جۇمىس ىستەۋ سياقتى نارسەلەر ولار ءۇشىن ءومىر قۇرۋدىڭ مۇمكىندىگى ەمەس، ەركىندىگىن تۇنشىقتىراتىن شىنجىر سەكىلدى كورىنەدى. سودان كەيىن جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشۋدىڭ جولىن ىزدەيدى. ءبىرى ىشىمدىككە، ەكىنشىسى بەينەويىندارعا، تاعى ءبىرى تاۋسىلمايتىن ساۋىق-سايرانعا بوي تاسالايدى. 

پيتەر پەننىڭ ەرتەگىسى اياقتالىپ، شىندىق بەتتەن ۇرعان ساتتە

پيتەر پەن ەشقاشان ەسەيگىسى كەلمەيدى. ونىڭ Neverland [1.] الەمىندە ەرەسەك بولۋدىڭ قاجەتى جوق، ال بولاشاق ءاردايىم جاڭا وقيعالارعا تولى.

«ماڭگىلىك ۇلدار» دا وسىعان ۇقساس جالعان الەمدە ءومىر ءسۇرۋى مۇمكىن. ولار وزدەرىن ۇنەمى جاسپىز، ءبارىن قايتا باستاۋعا ءالى دە مۇمكىندىك بار دەپ ويلاپ، شىنايى ءومىرىن كەيىنگە قالدىرا بەرەدى.

الايدا 17 جاستاعى بالانىڭ جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشۋى ونىڭ ءالى ەسەيىپ ۇلگەرمەگەنىمەن ءتۇسىندىرىلۋى مۇمكىن. ال 40 جاستاعى ەر ادامنىڭ بۇكىل ءومىرىن وسىنداي مىنەز-قۇلىقپەن وتكىزۋى مۇلدە باسقا ماسەلە. جاس ۇلعايعان سايىن وزگەلەر الدىنداعى مىندەتتەر دە، ءوز تاڭداۋىڭنىڭ سالدارى دا كوبەيەدى.

ۋاقىت وتە كەلە جاستىقتىڭ تارتىمدىلىعى باسەڭدەيدى، ال بۇرىن وزىنە سۇيسىنە قاراعان ادامدار دا ءوز ومىرلەرىن قۇرا باستايدى. سوندا «ماڭگىلىك جىگىت» ءومىر بويى نە تىندىرعانى، كىمگە سۇيەنىش بولا العانى تۋرالى سۇراقتارمەن بەتپە-بەت كەلەدى.

ەڭ قايعىلىسى قارتايعاندا جالعىز قالۋدان دا اۋىر نارسەنى ءتۇسىنۋ: ءوزىنىڭ بىرەۋگە ارقا سۇيەر، سەنىم ارتار ادام بولىپ كورمەگەنىن ۇعىنۋ. جاۋاپكەرشىلىك الماعان ءومىردىڭ وتەۋىن ول بوس قالعان كەڭىستىكپەن جانە وكىنىشپەن تولەۋى مۇمكىن. 

ەر ازامات بولۋ دەگەن نە؟

ەر ازامات بولۋ دەگەنىمىز جاستىڭ سانىمەن نەمەسە بۇلشىقەتتىڭ كولەمىمەن ولشەنبەيدى. ول ءوز تاڭداۋىڭنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كوتەرۋ، قاتەلىگىڭدى مويىنداۋ، ۋادەڭدە تۇرۋ جانە وزگەلەر سەنىم ارتا الاتىن ادام بولۋ تۋرالى.

فون فرانتس يۋنگتىڭ «Symbols of Transformation» اتتى ەڭبەگىندە قوزعالعان ويلاردى تۇسىندىرە وتىرىپ، Puer Aeternus مىنەز-قۇلىق ۇلگىسىن ەڭسەرۋدە ەڭبەكتىڭ ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ وتەدى. مۇنداعى ەڭبەك تەك اقشا تابۋمەن شەكتەلمەيدى. ول ءىش پىستىرارلىق نەمەسە قيىن بولسا دا، ىستەۋگە ءتيىس نارسەنى ورىنداۋ، باستاعان ءىستى اياقتاۋ جانە ءومىردىڭ ناقتى تالاپتارىنان قاشپاۋ.

ارمان الەمىنەن ءتۇسىپ، ءوز ارەكەتتەرىڭنىڭ سالدارىن مويىنداپ، جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز ەركىڭمەن كوتەرە باستاعان ساتتەن باستاپ ناعىز ەسەيۋ باستالادى.

قازاقتىڭ قارتايعان ۇلدارىنا ءدال قازىر تاعى ءبىر ۇلى ارمان ەمەس، ءوز ءومىرىنىڭ جۇگىن ءوزى كوتەرۋگە باتىلدىق قاجەت.

ولاردىڭ ەرتەگىدەگى Neverland الەمىنەن قايتىپ ورالاتىن ۋاقىتى كەلدى. ايتپەسە، دەنەسى قارتايعانىمەن، ءوز ءومىرىن شىن مانىندە باستاپ ۇلگەرمەي، ماڭگىلىك ۇلدىڭ بەينەسىندە بۇل دۇنيەدەن ءوتۋى مۇمكىن.

[1] Neverland الەمى دەگەنىمىز قازاقشا ايتقاندا، «ەشقاشان ارالى» نەمەسە «ماڭگىلىك بالالىق شاق ەلى» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. Neverland — جازۋشى دجەيمس مەتتيۋ ءبارريدىڭ ايگىلى پيتەر پەن شىعارماسىنداعى قيال-عاجايىپ مەكەن.

تەرەڭىرەك ماعىنادا Neverland — ادامنىڭ ءوز قيالىندا ءومىر سۇرەتىن، ۋايىمنان ارىلىپ، ارماندارىنا ەركىندىك بەرەتىن الەمى. سونىمەن بىرگە ول بالالىق شاقپەن قوشتاسقىسى كەلمەۋدى دە ءبىلدىرۋى مۇمكىن. قازىرگى مادەنيەتتە «Neverland» ءسوزى ەرتەگى الەمىنىڭ، ارماننىڭ نەمەسە شىنايى ومىردەن الشاق قيال الەمىنىڭ اتاۋى رەتىندە دە قولدانىلادى.

امانتاي تويشىبايۇلى

Abai.kz