مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «Turkistan» گازەتىنە كولەمدى سۇحبات بەرىپ، ەلدىڭ ىشكى‑cىرتقى ساياساتىنا، ەكونوميكالىق جاعدايىنا قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەرگە توقتالدى. ەندى سونىڭ بىرقاتارنا ءوز پىكىرىمىزدى ءبىلدىرۋدى ءجون كوردىك.

«وقۋ مادەنيەتى جوعارى ەلدەر ءاردايىم جاھاندىق دامۋدىڭ العى شەبىندە بولا بەرەتىنى ءسوزسىز. بۇعان ەش كۇمانىم جوق».

پرەزيدەنت وسى زاماننىڭ تامىر سوعىسىن ءدوپ تانىپ وتىر. قازىرگى زامان – عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ العا شىققان كەزى. سوندىقتان دا، ەلىمىزدە جاپپاي ءبىلىم قۇندىلىعىن جاس كەزدەن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى ‑ وزەكتى ماسەلەلەر قاتارىندا تۇر دەسەك بولادى. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن مەن فيلوسوفيا فاكۋلتەتىندە ساباق بەردىم، دارىستەر وقىدىم. كوپ جاعدايدا «فيلوسوفيا ءىلىمى» ەڭ الدىمەن ادامنان «ەنتسيكلوپەديالىق ءبىلىمدى» تالاپ ەتەتىنى بەلگىلى. ويتكەنى، شەكسىز الەمنىڭ ۋنيۆەرسالدى بايلانىسى تۋرالى ءسوز بولعاندا، ادامدا ونىڭ «ءار بولشەگى» تۋرالى جەتكىلىكتى ءبىلىم بولۋى ءتيىس. ول بولماسا، ادام دۇنيە تۋرالى تۇتاس فيلوسوفيالىق ىلىمگە قول جەتكىزە المايدى. بايقاعانىم، قازىرگى جاستاردا ءدال وسى «ەنتسيكلوپەديالىق ءبىلىمنىڭ» اقساپ جاتاتىنى بولدى. ناتيجەسىندە، ولار كوپتەگەن قاراپايىم نارسەنىڭ بايىبىنا بارا الماي، ونى مەڭگەرگەنشە قينالاتىن. تابيعاتتىڭ دامۋ زاڭدارىن، ولاردىڭ ءوزارا بايلانىسىن، ونىڭ قوعامدىق دەڭگەيدەگى ترانسفورماتسياسىن ۇعا الماعاندىقتان، ستۋدەنتتەرگە وسىنىڭ ءبارىن تاپىشتەپ قايتا ءتۇسىندىرىپ جاتامىز... ال، نەگىزىندە، بۇل ءبىلىم ولاردىڭ ساناسىندا مەكتەپتەن قالىپتاسۋى ءتيىس بولاتىن.  بىراق، مەكتەپ ونى قالىپتاستىرا الماعان...  سەبەبىن، قازىرگى زامانداعى «كىتاپ وقىمايتىن، گازەت وقىمايتىن ۇرپاق قالىپتاستى» دەگەن  سوزبەن تۇسىندىرۋگە بولاتىن سىڭايلى...

ەندەشە، بۇگىنگى زاماندا ءبىز «وقۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ جولدارى» اتتى ماسەلەنى «مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ماسەلە» دەپ قاراستىرىپ، ونى شەشۋگە قوعامنىڭ بارلىق ينتەللەكتۋالدى قۋاتىن جۇمىلدىرۋىمىز قاجەت پە دەيمىن.  ويتكەنى، تابيعي جانە رەسۋرستىق مۇكىندىگىنە ساي قارقىندى دامۋ باعىتىنا بەت العان بۇگىنگى قازاقستان «دامىعان وقۋ مادەنيەتىن» قالىپتاستىرمايىنشا – ءبىز ينتەللەكتۋالدى تۇرعىدان، كادر دايىنداۋ جاعىنان «يمپورتقا» تاۋەلدى بولىپ قالۋىمىز ابدەن مۇمكىن. پرەزيدەنت تە وسىنى استارلى تۇردە ايتىپ وتىر دەپ ويلايمىن.

«سالىق تولەۋ مادەنيەتى قوعامنىڭ سانا-سەزىمىمەن ولشەنەدى: سالىق تولەۋ بۇرىن مىندەت بولسا، ەندى وتانشىلدىقتىڭ وزىق ۇلگىسىنە اينالادى» 

ارينە، ءاربىر سالىق تولەۋشى ازامات ءوز تولەمىن تولەردە ۇنەمى دە «تەڭىز تامشىدان قۇرالادى» دەگەن قازاق ماقالىن ەسكە الىپ وتىرسا، وندا ول ءوزىنىڭ تولەگەن سالىعىن «وتان قۋاتىنا قوسىلعان تامشى» دەپ باعالاپ، ءوزى دە ەرەكشە وتانشىل سەزىم قۇشاعىندا بولار ەدى. وكىنىشكە وراي، كوپ جاعدايدا سالىق تولەمىن وندىرۋشىلەر ونى باسقاشا – تەك «مىندەت» دەپ تۇسىندىرەدى. سالىقتى مەملەكەتشىلدىك ۇعىممەن جالعاستىرمايدى. كوپشىلىك تە ونى تەك «مىندەت» دەپ ساناعاندىقتان – وعان دەگەن ءاتۇستى قاتىناس قالىپتاسادى. ەندەشە، بىزگە جاڭا سالىق زاڭىمەن بىرگە، وعان دەگەن قوعامدىق كوزقاراستى  مادەنيەتتى‑وركەنيەتتى باعىتقا بۇرۋ تالابى قاتار تۇر دەپ قورىتىندىلاۋعا بولادى. بىراق، بۇل ءۇردىس «بيۋدجەت مادەنيەتىن» قالىپتاستىرۋمەن قاتار ءجۇرۋى ءتيىس. بولماسا ەش ناتيجە بەرمەيدى. ويتكەنى، «تامشىدان قۇرالعان تەڭىز» بەكەر ىسىراپ بولىپ، نە، قولدى بولىپ جاتسا – ونىڭ وتانشىلدىق سەزىمگە ۇلكەن سوققى بولىپ تيەتىنى انىق!

«قالالار مەن اۋىلدارداعى ينفراقۇرىلىم توزدى، ەنەرگەتيكا نىساندارى مەن كوممۋنالدىق جەلىلەر ابدەن ەسكىردى».

بۇعان جىلدار بويى نازار اۋدارىلماي كەلگەنى راس. اشىپ ايتپاساق تا، ونىڭ سەبەپتەرى بەلگىلى. سوندىقتان بولار، پرەزيدەنت ءوز سۇحباتىندا «سوعان قاراماستان، ءبىزدىڭ ۇكىمەتتەرىمىز «اۆگيدىڭ اتقوراسىن» تازالاۋعا اسىققان جوق. سەبەبى، مۇنداي كۇردەلى جۇمىس ەشكىمگە جاقسى اتاق اكەلمەس ەدى. ەڭ دامىعان وتىز مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋ سياقتى «كەرەمەت» باعدارلامالار ازىرلەپ، ونىڭ «تابىستى» ورىندالعانى تۋرالى بايانداۋ الدەقايدا جەڭىل بولاتىن. شىندىقتى جاسىرىپ، ءبىر ساتتىك الدامشى جەتىستىكتەرگە ۇمتىلۋ اقىرىندا مەملەكەتىمىز ءۇشىن تىم قىمباتقا ءتۇستى» دەپ شىندىقتى اشتى.

ودان ءارى پرەزيدەنت تاعى ءبىر «شىندىقتى» ايتتى: «شىنىمدى ايتايىن، جەكە ابىرويىمدى ويلاسام، مەن دە بۇل جۇمىستى كەلەسى باسشىلىققا ىسىرا سالار ەدىم. بىراق، حالىقتىڭ كوزى ۇيرەنگەن تاپتاۋرىن تۇسىنىكتەرگە قايشى كەلسە دە، مەن ءۇشىن قاعاز جۇزىندە ەمەس، ءىس جۇزىندە ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ بارىنەن دە ماڭىزدى» دەپ، ءوزىنىڭ مەملەكەتكە دەگەن، حالىققا دەگەن ىقىلىسىن جەتكىزەدى... ءيا، حالقىمىز «نيەت ءتۇزۋ بولسىن» دەپ بەكەر ايتپاعان عوي. 

مىنە، بۇگىنگى شاعىن توپتامادا سۇحباتقا بايلانىستى بىرنەشە ويدى ايتتىق. ەل امان بولسىن، جەر امان بولسىن دەپ تىلەيىك. الدا الىناتىن قامالدار جەتكىلىكتى... 

ءابدىراشيت باكىرۇلى، فيلوسوف‑پۋبليتسيست

Abai.kz