(ەسسە)

ءمينيستردىڭ تاپسىرماسى

مادەنيەت مينيسترلىگىنەن وكىل كەلىپتى. الماتىعا. ماعان تەلەفون سوعىپ، جولىعۋ كەرەك دەدى. كەلىستىم.

ناۋرىز ايىنىڭ العاشقى كۇندەرى. قىتىمىر قىستىڭ قۇرساۋىنان جاڭا بوسانعان قالا مامىراجاي قالىپقا ەنگەن. كۇن شۋاعىن اياماي-اق توگىپ تۇر. جەر-انا بۋسانىپ جاتىر. ەندى بىرەر كۇندە تال-تەرەك بۇرشىك جارا باستايتىنداي.

مينيستر اۋىسقالى مەنىڭ دە كوڭىلىمە كوكتەمنىڭ لەبىندەي جىلى ءۇمىت كىرگەن. بۇعان دەيىنگى مينيستر تاعايىندالا سالىسىمەن سوزگە كەلىپ، بەت كورىسپەستەي بولعانبىز. ول دا وسىلاي وكىلىن جىبەرىپ، «بىرگە جۇمىس ىستەيمىز، 30 پايىز «وتكات» بەرەتىن بولسىن» دەگەن ويىن جەتكىزگەن. مەن قاتتى اشۋلاندىم. «بۇل ابسۋرد. سەن تۇرعاندا بۇل مينيسترلىكپەن جۇمىس ىستەمەيمىن» دەدىم. ول دا ماعان ەرەگەسكەندەي بەس جىل بويى بىلق ەتپەي وتىرىپ الدى. ۇكىمەت بىرنەشە رەت اۋىستى. مينيستر كەتپەدى. بىرىنشىمەن بايلانىسى مىقتى ەكەن. اكەسىنەن قالعان ورىنداي كەڭ كوسىلىپ، ەمىن-ەركىن جايلادى. ويىنا كەلگەنىن ىستەپ باقتى. «توقپاعى مىقتى بولسا، كيىز قازىق جەرگە كىرەدى» دەگەن. سول زور توقپاقتىڭ ارقاسىندا «جارتىقۇدايلىق» دەڭگەيگە جەتتى. باقانداي بەس جىل بويى مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ ەسىگىن قاقپادىم. ەندى مىنە، جاڭا كەلگەن مينيستر دە ماعان ارنايى وكىل جىبەرىپتى.

– سىزگە ارنايى تاپسىرمامەن كەلدىم،– دەدى وكىل.– مينيستر جىبەردى.

– اياق استىنان مەنى نەگە ىزدەي قالدىڭدار؟– دەدىم بەس جىلعى ارازدىعىمدى جاسىرماي.

– جوق، ولاي دەمەڭىز. قازىرگى ءمينيستردىڭ سىزگە دەگەن كوڭىلى الا بوتەن. قاتتى قۇرمەتتەيدى. بىرگە جۇمىس ىستەيىك دەپ جاتىر.

– بۇل ءشوپ سىندىراتىن نارسە ەكەن. قانداي جۇمىسى بار ەدى؟ ايتا بەر، ويلانىپ كورەيىك.

– ايتقاندا بىلاي عوي، ءسىز ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتى تانيسىز با؟

– ەندى، ول كىسىنى جۇرتتىڭ ءبارى تانيدى عوي. «قان مەن تەرىن» مەكتەپتە جۇرگەندە-اق وقىعانبىز. بەرتىندە «سوڭعى پارىزىن» وقىدىق. بار بىلگەنىم سول. وزىمەن بەتپە-بەت جولىعىپ كورمەپپىن. جاقىن تانىمايمىن. نە بولدى؟

– نە بولعاندا، سول كىسى بيىل توقسان بەس جاسقا تولايىن دەپ وتىر. بىلتىر، 2018 جىلدىڭ كۇزىندە ەلباسىنىڭ قابىلداۋىندا بولىپتى. سودان ايتىپتى: «اينالايىن، مەن وسىعان دەيىن ءبىر دە ءبىر مەرەيتويىمدى تويلامادىم. ەلۋ، الپىس، جەتپىس، سەكسەن، توقسان جاس. ءبىرىن دە اتاپ وتپەدىم. كەلەسى جىلى توقسان بەس جاسقا تولامىن. جۇزگە جەتەمىن بە، جەتپەيمىن بە، ونى ءبىر قۇداي بىلەدى. وسى توقسان بەسىمدى رەسپۋبليكا كولەمىندە ءبىر تويلاتىپ بەرسەڭ رازى بولار ەدىم» دەگەن. ەلباسى تويدىڭ ماسەلەسىن قولدايتىنىن ايتىپ: «تاعى قانداي ءوتىنىشىڭىز بار؟» دەپ سۇراپتى. سوندا ابەكەڭ: «ءومىر بويى جازعانىم جەتى توم كىتاپ بولادى. سونى شىعارىپ بەرسەڭ» دەپ وتىنگەن. ەلباسى سول زاماتتا بۇرىنعى مادەنيەت مينيسترىنە تەلەفون سوعىپ، «ابەكەڭنىڭ جەتى تومىن كەلەسى جازدىڭ سوڭىنا دەيىن شىعاراتىن بولىڭدار!» دەپ بۇيىرادى. «قۇپ بولادى!» دەپ مينيستر بۇيرىقتى قابىلداپ الادى. جوسپارعا قوسادى. ايتىپ وتىرعانى الدىمىزداعى جازدىڭ سوڭى. ۋاقىت قىسىپ كەلەدى.

– مەن ءتۇسىندىم. ابەڭنىڭ جەتى تومىن شىعارۋ كەرەك قوي. ۋاقىتى تىعىز ەكەن. باسقا باسپالارعا ايتىپ كوردىڭدەر مە؟

– ايتتىق، ايتتىق. سىزگە دەيىن ءتورت باسپانىڭ ديرەكتورىمەن كەلىسكەنبىز. بىراق اقساقالدىڭ مىنەزىن بىلەسىز عوي، سويلەسۋدىڭ ءوزى قيىن. الدىنان كەلسە تىستەيدى، ارتىنان كەلسە تەبەدى. ءبارىن قۋىپ شىقتى.

– نەگە قۋادى؟ نە دەيدى سوندا؟

– ول جاعىن مەن بىلمەيمىن، اعا. ماعان ەشتەڭە ايتپادى.

– بۇل جەردە ءبىر-اق ءتۇيىن بولۋى مۇمكىن. اۆتورعا كەرەگى قالاماقى. سول ماسەلەنى شەشە الماي جاتقان شىعارسىڭدار؟– دەپ سۇرادىم مەن.

– قالاماقى بەلگىلەنگەن. ءار تومىنا ءبىر ميلليون تەڭگەدەن ەسەپتەپ، جەتى تومعا جەتى ميلليون بەرەمىز دەپ وتىرمىز.

– جەتى تومدى شىعارىپ، تاراتۋعا قانشا قارجى ءبولىپ وتىرسىڭدار؟ تارالىمى قانداي؟

– ءار تومنىڭ تارالىمى بەس مىڭ دانا، بارلىعى وتىز بەس مىڭ كىتاپ شىعۋى كەرەك. سوعان قىرىق ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ قويدى. ونىڭ بەس ميلليونى قوسىمشا قۇن سالىعىنا. جاڭاعى قالاماقىعا بەرىلەتىن جەتى ميلليون سونىڭ ۇستىندە. بارلىعى قىرىق جەتى ميلليون بولادى.– دەپ وكىل سارتىلداپ تۇر.

– مىنالارىڭ ازداۋ بولماي ما؟ ءبىزدىڭ تاباتىن پايدامىز سالىقپەن-اق كەتىپ قالادى ەكەن. ونىڭ ۇستىنە بارلىق وبلىستارعا جەتكىزۋ دە ءبىر شىعىن. مىنانى كىم ەسەپتەگەن؟ قالاي ەسەپتەگەن؟ شۇمەكتەن قىسۋدى قويمايتىن بولدىڭدار عوي،– دەپ نىعىرلاي سويلەدىم. وكىل باستاپقى باتىلدىعىنان قايتىپ، ءبىراز باسىلىپ قالعانداي بولدى.

– قاراجات بەكىتىلىپ قويعان، اعا. باسقا مۇمكىندىك جوق.– دەدى ول الدەن سوڭ،– مينيستر سىزگە سەنىپ وتىر. «قازىعۇرت» – ناعىز كوپ تومدىق شىعاراتىن باسپا. قارت اۆتورلاردىڭ پسيحولوگياسىن جەتىك بىلەدى. ابەڭدى ءبىر كوندىرسە سول كىسى كوندىرەدى» دەپ سىزگە ارنايى جىبەردى. مۇمكىن، نار تاۋەكەل دەرسىز؟ مينيسترلىككە كورسەتكەن ءبىر كومەگىڭىز بولسىن.

مەن بىراۋىق ويلانىپ الدىم دا:

– ءبىزدىڭ باسپا بەس جىلدان بەرى تاپسىرىسسىز قالدى. كومەكتەسۋىن كومەكتەسەرمىز-اۋ، بىراق ەڭبەگىمىز ەش بولماسا جارار ەدى. بىلاي ەتەيىك، مەن اۋەلى ابەڭنىڭ وزىمەن سويلەسىپ، تامىرىن باسىپ كورەيىن. ول كىسى نە دەر ەكەن؟ ماعان تەلەفونىنىڭ ءنومىرىن بەرىڭدەر. كەلىسە الساق، ارعى جاعىن كورە جاتارمىز. تاۋەكەل دەيمىز بە، دەمەيمىز بە سوسىن كورەمىز،– دەدىم.

– بارەكەلدى، اعا! وسىلاي دەيتىنىڭىزدى ءبىلىپ ەدىم،– دەپ وكىل جىگىت قۋانىپ قالدى. ماعان سول ساتتە ابەڭنىڭ تەلەفون ءنومىرىن بەردى.– ايگەرىم دەگەن كەلىنى بار. قولىندا تۇرادى. ونىڭ دا ءنومىرىن جازدىم. اقساقالدىڭ قۇلاعى دۇرىس ەستىمەيدى. بالكىم، كەلىنى ارقىلى بايلانىسارسىز. قاجەت بولىپ قالار.

سونىمەن اڭگىمە ءبىتتى. وكىلمەن جىلى قوشتاستىم. ول كەتەرىندە قولىمدى قايتا-قايتا قىسىپ:

– سىزگە سەنەمىز! سىزگە سەنەمىز، اعا!– دەي بەردى.

ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى موينىما العان سوڭ، ءتۇنى بويى كوز ىلە المادىم. ابەڭمەن بۇرىن-سوڭدى سويلەسىپ كورمەگەم. قانداي كىسى؟ ماعان دەيىن ءتورت باسپانىڭ ديرەكتورى سويلەسىپ كورگەن ەكەن. ءبارىن قۋىپ شىقتى دەيدى. باسە، مينيسترلىك مەنى نەگە جارىلقاي قالدى دەپ ەدىم. ولار اۋەلى وزدەرىنىڭ ادامدارىن تىقپالاپ كورگەن ەكەن ءدا. بولماعان سوڭ، امالدارى تاۋسىلعان سوڭ ماعان شىعىپ وتىر. نە بولسا دا كورەرمىز...

كەلەسى كۇنى ءتۇس اۋا ءابدىجامىل اعاعا تەلەفون سوقتىم. ترۋبكاسىن كوتەرە قالدى.

– ءالوۋ، بۇل كىم؟– دەدى قارلىعىڭقى داۋىس. اۋرۋ كىسىنىڭ داۋىسىنداي بولىپ، قۇمىعىپ ەستىلدى.

– ابە، اسسالاۋمالەيكۋم!

– الەكس...

– مەن الماتىداعى «قازىعۇرت» باسپاسىنىڭ ديرەكتورىمىن. اتىم تەمىرعالي. ءسىزدىڭ جەتى تومدىعىڭىز تۋرالى سويلەسسەم دەپ ەدىم.

– نە دەيسىڭ؟ قاتتىراق سويلەشى.

– «قازىعۇرت» باسپاسىنىڭ ديرەكتورىمىن دەيمىن.– دەدىم ايعايلاپ.

– ال...

– ءسىزدىڭ كوپ تومدىعىڭىز تۋرالى...

– ءاي، سەن توقتاي تۇر! باسپانىڭ باستىعىمىن دەدىڭ بە؟

– ءيا، اعا. باسپانىڭ ديرەكتورىمىن.

– بىلاي... مەن قازىر نۇر-سۇلتاندا اۋرۋحانادا جاتىرمىن. ون كۇننەن كەيىن شىعامىن. الماتىعا بارعان سوڭ سەنىڭ باسپاڭدى ءتۇپ-تۇقيانىڭمەن تەكسەرتەمىن. قارجى پوليتسياسى تەكسەرەدى، ءتۇسىندىڭ بە؟ سودان امان شىقساڭ سويلەسەمىن. امان شىقپاساڭ ءوزىڭ بىلەسىڭ...–دەپ ول داۋىس كوتەرە باستادى. «مىناۋ قانداي ادام؟ العاش حابارلاسىپ تۇرعان كىسىگە وسىنشا وكتەم سويلەگەنى نەسى؟» دەگەن وي سانامدى سىزىپ ءوتتى. «مەيلى، جاسى ۇلكەن كىسى عوي. ونىڭ ۇستىنە اۋىرىپ جاتىر ەكەن. جۇرت بەكەر ايتپايتىن شىعار؟ مىنەزى جامان دەۋشى ەدى» دەپ سابىرعا كەلدىم.

– اۋەلى ءوزىڭىز سول اۋرۋحانادان امان شىعىپ الىڭىزشى. باسقاسىن كورە جاتارمىز. مەن سىزگە ون كۇننەن كەيىن حابارلاسامىن. ساۋىعىپ شىعىڭىز!– دەپ ترۋبكانى جاپتىم.

(جالعاسى بار)

تەمىرعالي كوپباي

Abai.kz