«سامۇرىق‑قازىنا» قورى نە مەملەكەتتىك ەمەس، نە جەكەمەنشىك ەمەس وزگەشە ءبىر الەم بە؟

ءماجىلىس دەپۋتاتى ازات پەرۋاشەۆ سارسەنبى، 14 قاڭتار كۇنى پالاتانىڭ پلەنارلىق وتىرىسىنىڭ ۇزىلىسىندە جۋرناليستەردىڭ «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ باسقارما توراعاسى ءۇش جىل ىشىندە دەرلىك ميللياردەر اتانۋىنا قالاي قارايسىز؟» دەگەن سۇراعىنا بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى:

– بۇعان دەيىن نۇرلان جاقىپوۆ ءوزىنىڭ كىرىستەرى تۋرالى دەكلاراتسياسىن جاريالاپ، 2022–2024 جىلدار ارالىعىندا 806 ملن تەڭگە تابىس تاپقانىن كورسەتكەن ەدى. ارينە، ەگەر بۇل جەكە كومپانيا بولسا، مۇنداي تابىس ەش كۇمان تۋعىزباس ەدى. بىزدە ەلىمىزدە يلون ماسك سياقتى تابىستى كاسىپكەردىڭ بارىنا قۋانىپ، ماقتانار ەدىك. ال ادام مەملەكەتتىك رەسۋرستىڭ باسىندا وتىرىپ، وسىنداي تابىس تاپسا — ارينە، بۇل سۇراق تۋدىرادى»، — دەدى ازات پەرۋاشەۆ.

وسىلاي دەپ، دەپۋتات قور باسشىسى نۇرلان جاقىپوۆتىڭ ءۇش جىلدا ميللياردقا جۋىق تابىس العانىنا نارازى ەكەنىن ءبىلدىردى. ارينە، دەپۋتات تاراپىنان ايتىلعان بۇل نارازىلىق «نۇرلان جاقىپوۆ مىرزانىڭ «جەكە بيۋدجەتىن تالقىلاۋى» دەگەن ءسوز ەمەس ەكەنى بارىمىزگە بەلگىلى – دەپۋتات بۇل ماسەلەنىڭ «مەملەكەتتىك ماسەلە» بولۋى ءتيىس ەكەندىگىنە نازار اۋدارىپ وتىر.

نەگىزى، دەپۋتتاتىڭ ويىنىڭ لوگيكاسىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن «سامۇرىق‑قازىنا» قورىنىڭ قۇرىلۋ تاريحى مەن ماقساتىن وقىرماندارعا ەسكە سالا كەتۋ قاجەت ەكەنىن ۇعىپ، اشىق اقپاراتتارعا كوز سالدىق:

«سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى 2008 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن قۇرىلدى. بۇل ۇيىم ۇلتتىق كومپانيالار مەن دامۋ ينستيتۋتتارىن بىرىكتىرۋ جانە ولاردىڭ ءتيىمدى باسقارىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قىزمەت ەتەدى. ول ەكى بولەك قور — «سامۇق» (Samruk) جانە «قازىنا» (Kazyna) — بىرىگۋى ناتيجەسىندە پايدا بولدى.

قۇرىلعان ماقساتى:

– مەملەكەتتىك اكتيۆتەردى ءتيىمدى باسقارۋ ارقىلى ولاردىڭ ۇزاق مەرزىمدى قۇنىن ارتتىرۋ;

– ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كۇشەيتۋ;

– ينۆەستيتسيا تارتۋ مەن يننوۆاتسيالار دامۋىنا جاعداي جاساۋ;

– قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ماڭىزدى سالالارىن دامىتۋ جانە ءارتاراپتاندىرۋ.

قور – كوممەرتسيالىق قۇرىلىم رەتىندە ينۆەستيتسيالىق حولدينگ فۋنكتسياسىن اتقارادى جانە ونىڭ بىرەگەي اكتسيونەرى — قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى.

بۇل دەرەكتەر نەگە مەڭزەپ تۇر؟

ا) قوردىڭ بىرەگەي اكتسيونەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى دەپ اتاپ كورسەتىلگەندەي، ونىڭ ماقساتى ۇلتتىق (مەملەكەتتىك) مۇددەگە جۇمىس جاساۋ بولىپ تابىلادى.

ءا) قور ونىڭ باسشىلارىنىڭ پايدا تاباتىن جەكە بيزنەس قۇرىلىمىنا جاتپايدى.

ب) قور باسشىلىعىن ۇكىمەت تاعايىندايدى جانە ونداعى قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقى مولشەرى قر ەڭبەك تۋرالى زاڭنامالارىنا ساي تاعايىندالادى. ال،  سىياقى مولشەرى دە سوعان ساي بولادى.

دەپۋتات مىناعان نازار اۋداردى:

بىراق، «سامۇرىق-قازىنا» قورى مەن باسقا دا كۆازيمەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ بيۋدجەتتەرى پارلامەنت قارايتىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قۇرامىنا ەنگىزىلمەگەن.

«قازىرگى تاڭدا بيۋدجەت كودەكسى اياسىندا كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ ەسەپ بەرۋى جونىندە تالاپ بار. ءبىز ولاردىڭ بيۋدجەتتەرىن قارايمىز، الايدا، وكىنىشكە قاراي، سول بيۋدجەتتەردى جانە ولار بويىنشا ەسەپتەردى بەكىتۋگە قۇزىرەتىمىز جوق. ءبىز تەك ەسەپتەردى الامىز»، — دەدى دەپۋتات.

سوندىقتان، ول: «پارلامەنت دەپۋتاتتارىنا كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ تولىق ەسەپتىلىگىن الۋ جانە ولاردىڭ قىزمەتىن باقىلاۋ ءۇشىن قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرۋ قاجەت»، - دەگەن تالاپتى قويدى.

ءسويتىپ، دەپۋتات ءوز سوزىندە «سامۇرىق‑قازىنا» قورىنىڭ بيۋدجەتىن پارلامەنت الدىندا ەسەپ بەرۋگە ءتيىستى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قۇرامىنا قوسۋدى تالاپ ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.

ەندى، ءسوز سوڭىندا وقىرمانداردىڭ ەسىنە «سامۇرىق‑قازىنا» قورىن كىمدەر باسقارعانىن جانە نۇرلان جاقىپوۆتىڭ تابىسى تۋرالى بەرگەن ەسەبىن ەسكە سالا كەتۋدى ءجون كوردىك:

العاشقى باستاماشى: قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ — قۇرىلۋىن بەكىتكەن جانە ستراتەگيالىق باعىتتاردى ايقىنداعان تۇلعا.

باقىتجان ساعىنتاەۆ — بۇرىن باسقارما توراعاسى بولعان (كەيىن پرەمەر-مينيستر.

ومىرزاق شوكەەۆ — باسقارما توراعاسى جانە باس اتقارۋشى ديرەكتور رەتىندە قىزمەت اتقارعان. (پرەمەر‑مينيستر بولدى)

احمەتجان ەسىموۆ — بۇرىنعى باسقارما توراعاسى، قازاقستاندىق ساياساتشى جانە بۇرىنعى ۆيتسە-پرەمەر.

نۇرلان جاقىپوۆ — قازىرگى زامانعى باسقارما توراعالارىنىڭ ءبىرى، پرەزيدەنتپەن كەزدەسۋدە قوردىڭ باسىم باعىتتارى تۋرالى باياندادى. (سۇراق: نۇرلان جاقىپوۆ پرەمەر ‑ مينيستر بولا ما؟)

«سامۇرىق‑قازىنا» اق جاۋاپتى تۇلعالارىنىڭ تابىسى تۋرالى انىقتاما:

Abai.kz