بۇگىن استانادا كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيانىڭ العاشقى وتىرىسى باستالدى.

ءتۇرلى سالا ماماندارىنان قۇرالعان 120-عا جۋىق مۇشەسى بار كوميسسياعا كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ توراعاسى ەلۆيرا ازيموۆا جەتەكشىلىك ەتەدى.

كوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارلارى – مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قارين مەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا. كوميسسيا قۇرامىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى، ءماسليحاتتار توراعالارى، باق وكىلدەرى، قوعام قايراتكەرلەرى، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ، وڭىرلەردەگى قوعامدىق كەڭەستەر مەن عىلىمي قوعامداستىق وكىلدەرى، ساراپشىلار كىردى.

سۋرەت: قر كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ تەلەگرام ارناسىنان الىندى.

ەلۆيرا ازيموۆا:

– 2025 جىلعى 8 قىركۇيەكتە پرەزيدەنت «جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى قازاقستان: وزەكتى ماسەلەلەر جانە ونى تۇبەگەيلى تسيفرلىق وزگەرىستەر ارقىلى شەشۋ» اتتى حالىققا جولداۋىندا جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ەلەۋلى وڭ ىقپال ەتەتىن جاڭا ساياسي رەفورمانى جاريالادى. مەملەكەت باسشىسى «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» تۇجىرىمداماسى نەگىزىندە ەلىمىزدە ءبىر پالاتالى پارلامەنت قۇرۋ باستاماسىن كوتەردى.

وزدەرىڭىزگە بەلگىلى، پارلامەنتتىك رەفورمانى ازىرلەۋ جونىندەگى جۇمىس توبى 2025 جىلعى قازان ايىنان باستاپ بەلسەندى جۇمىس اتقاردى. ونىڭ قۇرامىنا بەلگىلى زاڭگەرلەر مەن ساراپشىلار، ساياسي پارتيالار جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى كىردى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا جۇمىس توبى بارلىق ۇسىنىمداردى مۇقيات زەردەلەپ، جۇيەلەدى، سونداي-اق ازاماتتاردان كەلىپ تۇسكەن ۇسىنىستاردى جان-جاقتى تالدادى.

ازاماتتار ءوز ۇسىنىستارىندا تەك ءبىر پالاتالى پارلامەنت ماسەلەسىن عانا كوتەرگەن جوق. وسىعان وراي، مەملەكەت باسشىسى كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيا قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى، - دەدى.

ءوز سوزىندە ەلۆيرا ازيموۆا كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ باستى ماقساتى مەن مىندەتتەرىن اتادى.

– قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرىنەن بولەك، ازاماتتاردان ەكى مىڭنان استام ۇسىنىس كەلىپ تۇسكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ قۇرىلۋى وسى ۋاقىتقا دەيىن اتقارىلعان جۇمىستىڭ قيسىندى جالعاسى، سونداي-اق بىرنەشە ايعا ۇلاسقان پىكىرتالاستار بارىسىندا قالىپتاسقان اۋقىمدى قوعامدىق سۇرانىسقا بەرىلگەن جاۋاپ بولدى. پرەزيدەنت ۇسىنعان مەملەكەتتىك بيلىكتى ءبىر پالاتالى پارلامەنتكە – قۇرىلتايعا وتكىزۋ، حالىق كەڭەسىن قۇرۋ، ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمىن ەنگىزۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەر جان-جاقتى ءارى كەشەندى تۇردە زەردەلەپ، پىسىقتاۋدى قاجەت ەتەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ساياسي جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسۋدا. مەملەكەت باسشىسى ءارى قارايعى دامۋدىڭ ينستيتۋتسيونالدىق تەپە-تەڭدىكتى نىعايتۋ، زاڭ شىعارۋشى بيلىكتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ، تەجەمەلىك تەپە-تەڭدىك جۇيەسىن كۇشەيتۋ، سونداي-اق قوعامنىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋعا قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتەتىن كونستيتۋتسيالىق مەحانيزمدەردى جاڭارتۋ ارقىلى عانا مۇمكىن ەكەنىن ايقىن اتاپ كورسەتتى، - دەدى ازيموۆا.

كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا جەتەكشىسى ەلۆيرا ازيموۆا اتالعان رەفورما قوعامنىڭ بارلىق سالاسىندا كەڭ تالقىلاۋعا يە بولعانىن تىلگە تيەك ەتتى.

– بارلىق ساياسي پارتيالار، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار، كاسىپكەرلىك قۇرىلىمدار، سونداي-اق زاڭگەرلەر مەن ساراپشىلار ءوز باستامالارىن جولدادى. سول سەبەپتى كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ قۇرىلۋىن سالالىق وزگەرىستەردەن كەشەندى كونستيتۋتسيالىق ترانسفورماتسياعا ءوتۋ رەتىندە قاراستىرعان ءجون، - دەدى ازيموۆا.

كوميسسيا قۇرامىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتتارى، ءماسليحات توراعالارى، باق باسشىلارى، قوعامدىق بەلسەندىلەر، مەملەكەتتىك ورگاندار مەن وڭىرلىك قوعامدىق كەڭەستەردىڭ وكىلدەرى، سونداي-اق ساراپتامالىق جانە عىلىمي قاۋىمداستىقتار ەنگەن.

– بۇل قوعامدىق كوزقاراستاردىڭ، تاجىريبە مەن سۇرانىستىڭ ارالۋاندىعىن كورسەتەدى. كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ الدىندا ايرىقشا ميسسيا تۇر – ءبىر جاعىنان كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىستىڭ ىرگەلى قاعيداتتارىن ساقتاي وتىرىپ، ەكىنشى جاعىنان زاماناۋي سىن-قاتەرلەرگە قاتىستى ءوز ۇستانىمىمىزدى لايىقتى تۇردە ايقىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن اتا زاڭنىڭ تيىسىنشە تەڭگەرىمىن قامتاماسىز ەتۋ. سىزدەردىڭ كاسىبي تاجىريبەلەرىڭىز، وتانسۇيگىشتىك جانە سالماقتى ۇستانىمدارىڭىز بارلىق ۇسىنىستاردى جان-جاقتى قاراستىرۋعا، ولاردى جۇيەلەپ قورىتۋعا، ەلىمىزدىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرە الاتىن ناقتى ءارى سارالانعان وزگەرىستەر جوباسىن ازىرلەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن، - دەدى كونستيتۋتسيالىق سوت توراعاسى.

سۋرەت: قر كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ تەلەگرام ارناسىنان الىندى.

ەرلان قارين:

– كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ قۇرىلۋىن تاريحي وقيعا دەۋگە بولادى. قازاقستان اۋقىمدى وزگەرىستىڭ، تۇبەگەيلى بەتبۇرىستىڭ الدىندا تۇر. حالقىمىز ۇلت جىلناماسىنداعى جاڭا كەزەڭگە قادام باسقالى وتىر. مىنە، وسىنداي شەشۋشى ساتتە بىزگە اسا ماڭىزدى ميسسيا جۇكتەلدى. بۇل – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. بۇگىن وسى زالعا ءتۇرلى سالانىڭ كاسىبي ماماندارى، تاجىريبەسى مول، ەلگە بەلگىلى ازاماتتار جينالعان. ءبارىمىزدىڭ ماقسات-مىندەتىمىز – ورتاق. سوندىقتان، وسى ايرىقشا مىندەتتى ابىرويمەن اتقارىپ شىعامىز دەپ سەنەمىن، - دەدى.

ەرلان قارين پارلامەنتتىك رەفورما جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ اتقارعان ىسىنە توقتالدى.

– بۇگىن جۇمىسىن باستاعالى وتىرعان كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا – وسىعان دەيىن جارتى جىل بويى جۇمىس ىستەگەن پارلامەنتتىك رەفورما جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ زاڭدى جالعاسى. سوندىقتان، الدىمەن وسى جۇمىس توبىنىڭ جالپى قىزمەتى مەن ونىڭ اياسىندا اتقارىلعان شارالار تۋرالى بايانداپ بەرۋگە رۇقسات ەتىڭىزدەر. وزدەرىڭىز جاقسى بىلەتىندەي، وتكەن جىلدىڭ 8 قىركۇيەگىندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ءبىر پالاتالى پارلامەنتكە كوشۋ تۋرالى باستاما كوتەردى. مۇنى ەل ازاماتتارىنىڭ كوپشىلىگى قولدادى. قازان ايىندا قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى جۇرگىزگەن زەرتتەۋگە سۇيەنسەك، رەسپوندەنتتەردىڭ 70 پايىزعا جۋىعى وسى يدەياعا قولداۋ بىلدىرگەن.

ءبىر ايدان كەيىن 8 قازاندا پرەزيدەنت وكىمىمەن پارلامەنتتىك رەفورما جونىندەگى جۇمىس توبى قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا پارلامەنتتەگى ساياسي پارتيا فراكتسيالارىنىڭ جەتەكشىلەرى، بەلگىلى زاڭگەر-عالىمدار، ساراپشىلار مەن قوعام بەلسەندىلەرى، ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەلەرى ەندى. 14 قازان كۇنى جۇمىس توبىنىڭ العاشقى وتىرىسى ءوتتى. وعان پرەزيدەنت ارنايى قاتىستى. سول وتىرىستا جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى اۋقىمدى وزگەرىستەر كونستيتۋتسيانىڭ بىرنەشە ءبولىمىن قامتيتىنىنا نازار اۋداردى. مۇنداي اۋقىمدى تۇزەتۋلەر كەزىندە ازاماتتاردىڭ دا پىكىرى ەسكەرىلۋگە ءتيىس. سول سەبەپتى 14 قازاندا ازاماتتاردىڭ ۇسىنىس-پىكىرىن جيناقتاۋ ءۇشىن e-Otinish جانە eGov پورتالدارىندا «پارلامەنتتىك رەفورما» دەگەن ارنايى ءبولىم اشىلدى. پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى كەلىپ تۇسكەن ۇسىنىستاردى جيناقتاپ، جۇيەلەۋمەن اينالىستى.

سونىمەن قاتار بۇل ىسكە زاڭناما جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتى، ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى تارتىلدى. بۇل قۇرىلىمدار پارلامەنتاريزمگە قاتىستى حالىقارالىق تاجريبەنى ءبىر اي بويى مۇقيات زەردەلەدى. وسىلايشا، جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرىنە بارلىق اقپارات پەن تالداۋ ناتيجەلەرى ۇسىنىلدى. قازان ايىنان بەرى پارلامەنتتىك رەفورماعا قاتىستى ۇسىنىستار تۇگەل جيناقتالدى.

سونىڭ ىشىندە جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرىنە الداعى رەفورماعا قاتىستى ءوز ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ازىرلەۋگە ءبىر اي ۋاقىت بەرىلدى. جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرىمەن قاتار، Amanat, اۋىل، Respublica, اق جول، قازاقستان حالىق پارتياسى، جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسى وزدەرىنىڭ وي-پىكىرىن دايىنداپ، جولدادى. سونداي-اق «بايتاق» پارتياسى، «جاڭارۋ» سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قوزعالىسى، رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسى، «Toqtamys» ادۆوكاتتار قاۋىمداستىعى، حالىقارالىق اربيتراج جانە مەدياتسيا پالاتاسى، پارلامەنتاريزمدى دامىتۋ قورى، ەكونوميكالىق ساياسات ينستيتۋتى، «ازاماتتىق باستاما» باستاماشىلىق توبى جانە باسقا دا ۇيىمدار ءوز ۇسىنىستارىن جولدادى، - دەدى ەرلان قارين.

مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قارين:

– وسى اپتادا، ياعني، 20 قاڭتاردا قىزىلوردادا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ الداعى ساياسي باعىت-باعدارىن ايقىنداپ بەردى. جۇمىس توبى ازىرلەگەن جالپى تاسىلدەردىڭ نەگىزگىلەرىن حالىق نازارىنا ۇسىندى. ۇسىنىستار پارلامەنتتىك رەفورما اياسىنان شىعىپ، نەگىزگى زاڭنىڭ باسقا دا بولىمدەرىن قامتيتىنىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا قاتىستى ءوز ۇستانىمدارى مەن ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي، پرەزيدەنت جاڭا پارلامەنتتى قۇرىلتاي دەپ اتاۋدى ۇسىندى. بۇل باستامانىڭ ءمان-ماڭىزى – ەرەكشە. مەملەكەت باسشىسى «ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىندە قۇرىلتاي اتاۋىن اسا ماڭىزدى مەملەكەتتىك ينستيتۋتتىڭ سيمۆولى رەتىندە ساقتاپ قالۋىمىز كەرەك» دەپ ناقتى اتاپ ءوتتى. شىن مانىندە، جاڭا كەزەڭدە جاڭا وكىلەتتىككە جانە ەرەكشە اتاۋعا يە بولعان قۇرىلتاي قازاق جەرىندەگى پارلامەنتاريزمنىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتقانىن اڭعارتادى. ەندى، جۇمىس توبى كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا قاتىستى ۇسىنعان جاڭاشىلدىقتاردى تارقاتىپ ايتىپ بەرەيىن، - دەدى.

سونىمەن:

ءبىرىنشى – قۇرىلتايداعى دەپۋتات سانى تۋرالى. بۇل ماسەلە جۇمىس توبى مۇشەلەرى اراسىندا ءبىراز پىكىرتالاس تۋعىزدى. ءبىزدىڭ تۇپكى ماقساتىمىز – كاسىبي ءارى ءتيىمدى پارلامەنت قۇرۋ. وسىنى ەسكەرە كەلە، جۇمىس توبى قۇرىلتايدا 145 دەپۋتات بولۋى كەرەك دەگەن توقتامعا كەلدى.

ەكىنشى – قۇرىلتايعا دەپۋتات بولۋدان ۇمىتكەرلەرگە قويىلاتىن تالاپتار تۋرالى. وسى ماسەلەگە قاتىستى دا ءتۇرلى پىكىر ايتىلدى. بۇلاي بولۋى زاڭدى دا. كەيبىرەۋلەر قازىرگى تالاپتاردى سول كۇيى قالدىرايىق، ەشقانداي وزگەرىس ەنگىزۋدىڭ قاجەتى جوق دەگەن پىكىر ايتتى. ەندى بىرەۋلەر تالاپتاردى بارىنشا قاتاڭداتۋ قاجەت دەپ سانايدى. قازىرگى زاڭ بويىنشا جاسى 25-تەن اسقان ازاماتتارىمىز ءماجىلىس دەپۋتاتى بولا الادى. سونداي-اق، ولار كەيىنگى 10 جىلدا ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا تۇراقتى تۇرۋى شارت. ەڭ باستىسى، ەلگە قىزمەت ەتەم دەگەن ازاماتتاردىڭ حالىق قالاۋلىسى اتانۋعا مۇمكىندىگى بولۋى قاجەت. جۇمىس توبى قازىرگى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنا قويىلاتىن تالاپتار قۇرىلتايعا دا قاتىستى بولىپ، سول قالپىندا قالعانى ءجون دەگەن پايىمعا كەلدى. ال قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنا قويىلاتىن قوسىمشا تالاپتار كونستيتۋتسيالىق زاڭدا ايقىندالۋى مۇمكىن.

ءۇشىنشى – قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىن سايلاۋ جۇيەسى تۋرالى. جۇمىس توبى تولىعىمەن پروپورتسيونالدى تاسىلگە كوشۋدى ءبىراۋىزدان قولدادى. بۇل – مەملەكەت باسشىسى بىلتىرعى قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا كوتەرگەن باستاما. سول كەزدە پرەزيدەنت: «ەگەر ءبىر پالاتالى پارلامەنت قۇرۋ قاجەت دەگەن ورتاق شەشىمگە كەلسەك، ونداي پارلامەنتتى تەك قانا پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا سايلاعان ءجون دەپ سانايمىن. بۇل – الەمدە كەڭىنەن تارالعان پارلامەنتتىك ءراسىم» دەگەن بولاتىن. پروپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسى پارتيالاردىڭ كادرلىق ساياساتىن دامىتىپ، ينستيتۋتسيونالدىق ءرولىن ارتتىرا تۇسەدى. ساياسي كۇشتەردىڭ قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن دە كۇشەيتەدى.

ءتورتىنشى – قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ وكىلەتتىلىك مەرزىمى تۋرالى. مەملەكەت باسشىسى بۇعان قاتىستى ۇستانىمىن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ قىزىلوردادا وتكەن وتىرىسىندا ايتتى. ول «جاڭا پارلامەنتتە دەپۋتاتتاردى بەس جىل مەرزىمگە سايلاۋ كوزدەلىپ وتىر» دەپ ناقتى اتاپ ءوتتى. جۇمىس توبى دا وسى پايىمعا توقتادى. بۇل مەرزىم بولاشاق قۇرىلتاي قۇرامىن جاڭارتىپ وتىرۋ تۇرعىسىنان ءتيىمدى، ياعني سايلاۋ ناۋقاندارىنىڭ جيىلىگى جاعىنان العاندا قولايلى بولماق.

بەسىنشى – ءبىر پالاتالى قۇرىلتايدىڭ زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسى تۋرالى. بۇل ماسەلە دە جۇمىس توبىنىڭ وتىرىستارىندا جان-جاقتى تالقىلاندى. ناتيجەسىندە، قۇرىلتاي جۇمىسىنا زاڭ جوبالارىن ءۇش وقىلىمدا قاراستىرۋ فورماتىن ەنگىزۋ ۇسىنىلدى. العاشقى ەكى وقىلىمدا زاڭ جوباسىنىڭ مازمۇنى ايقىندالادى. ال ءۇشىنشى وقىلىم زاڭ جوباسىنىڭ زاڭنامالىق تۇرعىدان دۇرىستىعىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇدان بولەك، زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنىڭ ۇزدىكسىز بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى. پارلامەنتتە ەكىنشى پالاتانىڭ بولماۋى بۇعان كەدەرگى كەلتىرمەۋگە ءتيىس. سوندىقتان، پارلامەنت بولماعان كەزدە زاڭ شىعارۋ فۋنكتسياسى مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعاسى – پرەزيدەنتكە جۇكتەلەدى. جۇمىس توبى وسىنداي ۇسىنىس ەنگىزدى.

التىنشى – پارلامەنتتەگى كۆوتالار. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىندا ەگجەي-تەگجەيلى باياندادى. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي، «پرەزيدەنتتىك كۆوتا» دەگەن بولمايدى. قاسىم-جومارت كەمەلۇلى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ وتىرىسىندا «دەپۋتاتتاردىڭ ىشىندە ارنايى تاعايىندالعان «تاڭداۋلى تۇلعالار» بولماۋى كەرەك. ولار بارىنە بىردەي، ورتاق تارتىپپەن سايلانۋعا ءتيىس» دەدى. مۇنداي قادام بولاشاق قۇرىلتايدىڭ قۇرامىن جاساقتاعاندا بارىنە بىردەي مۇمكىندىك بەرىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ال ايەلدەرگە، جاستارعا جانە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان پارتيالىق كۆوتا ساقتالادى. سەبەبى بۇل – پارلامەنتتىك ەمەس، پارتيالىق تىزىمدەگى كۆوتا. مۇنىڭ بارلىعى كونستيتۋتسيالىق زاڭدار دەڭگەيىندە شەشىلەتىن ماسەلەلەر.

جەتىنشى – پرەزيدەنت ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتىنە قاتىستى قۇرىلتايداعى داۋىس كۆورۋمى تۋرالى. بۇل دا جۇمىس توبىنىڭ وتىرىستارىندا جان-جاقتى تالقىلاندى. جۇمىس توبى قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ 47-بابىندا قامتىلعان بارلىق راسىمدەردى بولاشاق قۇرىلتاي مودەلىندە قالدىرۋعا بولادى دەگەن بايلامعا كەلدى. بۇل – تەپە-تەڭدىك تەجەمەلىك مەحانيزمدەرىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قادام. سوندىقتان، قازىرگى كونستيتۋتسيالىق راسىمدەر مەن داۋىس بەرۋدىڭ ارا قاتىناسىن قۇرىلتاي مودەلىنە بەيىمدەي وتىرىپ ساقتاپ قالۋ ۇسىنىلدى.

سەگىزىنشى – نەگىزگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇرامىن جاساقتاۋ ىسىندەگى قۇرىلتايدىڭ قۇزىرەتى تۋرالى. جۇمىس توبىنىڭ بۇعان قاتىستى ۇسىنىستارىن مەملەكەت باسشىسى قىزىلورداداعى قۇرىلتايدا ايتىپ ءوتتى. ءبىر پالاتالى پارلامەنت ۇلگىسىنە كوشۋگە بايلانىستى زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ كەزىندە تەجەمەلىك تەپە-تەڭدىك جۇيەسىن قامتاماسىز ەتۋ وتە ماڭىزدى. قازىرگى كونستيتۋتسياعا سايكەس، كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ، جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ جانە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ قۇرامىن جاساقتاۋ قۇزىرەتى ءماجىلىس، سەنات جانە پرەزيدەنت اراسىندا تەڭدەي بولىنگەن. ەندى وسى ماڭىزدى مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ بارلىق مۇشەسى قۇرىلتايدىڭ كەلىسىمىمەن عانا تاعايىندالۋى قاجەت دەگەن ۇسىنىس ايتىلدى. بۇعان قوسا پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا جوعارى سوتتىڭ بارلىق سۋديالارىن سايلاۋ قۇزىرەتىن جوعارى وكىلدى ورگان دەپۋتاتتارىنا بەرۋ ۇسىنىلدى. سوندا قۇرىلتاي كونستيتۋتسيالىق ورگانداردى قالىپتاستىراتىن بەدەلدى ينستيتۋتقا اينالادى. بۇل – بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى تەجەمەلىك تەپە-تەڭدىك جۇيەسىن نىعايتۋ جانە ۇلتتىق پارلامەنتاريزمدى دامىتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام. وسىلايشا، جۇمىس توبى سەناتتىڭ ەرەكشە قاراۋىنا كىرەتىن وكىلەتتىكتەردى قايتا قارادى. ال، ءماجىلىستىڭ وكىلەتتىكتەرىن قۇرىلتايعا بەرۋ ۇسىنىلدى. مۇنداي ءتاسىل «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» تۇجىرىمداماسىمەن تولىق ۇندەسەدى.

سۋرەت: قر كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ تەلەگرام ارناسىنان الىندى.

ال كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا مۇشەسى ەرجان جيەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاننىڭ حالىق كەڭەسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ستراتەگيالىق فۋنكتسيالارىن ورىنداۋدى جالعاستىراتىنىن ايتتى.

– ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ بەسىنشى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى «بىرنەشە جىل بويى مۇقيات قالىپتاستىرىپ كەلە جاتقان ساياسي قۇرىلىمنىڭ ۇيلەسىمدى ءتۇيىنى» رەتىندە تاريحي ءارى ماڭىزدى ۇسىنىس ايتتى. پرەزيدەنت بىرقاتار ەلدەردە بار ۆيتسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتىن ەنگىزۋدى ۇسىندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى اتاپ وتكەندەي، «ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدا بۇل لاۋازىمدى ەنگىزۋ مەملەكەتتى باسقارۋ پروتسەسىن تۇراقتاندىرادى. سونداي-اق بيلىك يەرارحياسىن ءبىرجولا ايقىنداپ بەرەدى». سونىمەن قاتار رەفورمالاردىڭ جاڭا كەزەڭىندە قوعام دامۋىنىڭ بارلىق ماسەلەسىنە قاتىستى تۇراقتى جالپىۇلتتىق ديالوگ جۇرگىزۋ ءۇشىن اۋقىمدى پلاتفورما رەتىندە قازاقستاننىڭ حالىق كەڭەسىن قۇرۋ ۇسىنىلدى. اتالعان ورگان حالقىمىزدىڭ ىنتىماق-بىرلىگىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىن نەگىزگى قوعامدىق-ساياسي بىرلەستىكتەر مەن قۇرىلىمداردى قوسىپ، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ستراتەگيالىق فۋنكتسيالارىن ورىنداۋدى جالعاستىرادى. وسى ەكى ماڭىزدى ينستيتۋت بويىنشا نەگىزگى ەرەجەلەر كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە ءتيىستى رەگلامەنتتەۋدى تالاپ ەتەدى، - دەدى.

ءوز سوزىندە ەرجان جيەنباەۆ ۆيتسە-پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىنە قاتىستى كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەرگە توقتالدى.

– ۆيتسە-پرەزيدەنتتى جالپى دەپۋتاتتار سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن بىلدىرىلگەن قۇرىلتايدىڭ كەلىسىمىمەن پرەزيدەنت تاعايىندايدى. ۆيتسە-پرەزيدەنتتى قىزمەتىنەن پرەزيدەنت بوساتاتىن بولادى.

ۆيتسە-پرەزيدەنت:

– پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستارداعى مۇددەلەرىن بىلدىرەدى;

– قۇرىلتايمەن، ۇكىمەتپەن جانە وزگە دە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل بارىسىندا پرەزيدەنتتىڭ اتىنان وكىلدىك ەتەدى.

سونىمەن قاتار ۆيتسە-پرەزيدەنت قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اتىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جانە شەتەلدەردىڭ قوعامدىق-ساياسي، عىلىمي جانە مادەني-اعارتۋشىلىق ۇيىمدارىمەن قارىم-قاتىناس ورناتادى.

ۆيتسە-پرەزيدەنتتىڭ وزگە دە وكىلەتتەرى پرەزيدەنتپەن ايقىندالادى.

ۆيتسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتىنىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى كونستيتۋتسيادان مەملەكەتتىك كەڭەسشى تۋرالى نورمالار الىنىپ تاستالادى. كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە ۆيتسە-پرەزيدەنتكە قويىلاتىن تالاپتاردى كوزدەۋ قاجەت. ۆيتسە-پرەزيدەنت وكىلدى ورگاننىڭ دەپۋتاتى بولماۋعا، وزگە دە اقىلى لاۋازىمداردى اتقارماۋعا جانە كاسىپكەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرماۋعا ءتيىس. ءوز وكىلەتتىكتەرىن جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭىندە ۆيتسە-پرەزيدەنت ساياسي پارتيانىڭ مۇشەسى بولماۋعا ءتيىس. مۇنداي ءتارتىپ ساياسي باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋعا جانە بارلىق پارتيالاردىڭ دامۋى ءۇشىن تەڭ جاعدايدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ۇستانىمعا سايكەس كەلەدى، - دەپ ءتۇسىندىردى.

Abai.kz