ترامپ بيلىككە كەلگەن سوڭ، اقش ءوزىن شەشىم قابىلداۋ ورتالىعى رەتىندە بەلسەندى تۇردە كورسەتۋدە. وڭتۇستىك امەريكادا «مونرو» دوكتريناسىن قايتا كۇشەيتتى.

بۇل «اقش-تىڭ ىقپال ەتۋ ايماعى» ەكەنىن انىق ايتۋدا. ۆەنەسۋەلاداعى وپەراتسيا، كۋبانى قىسپاققا الۋى، مەكسيكانى قىسۋى مەن پاناماعا قاتىستى ارەكەتى سونىڭ كورىنىسى. بۇنى «دونرو» دوكتريناسى دەپ اتاپ جاتقاندار دا بار. بۇل ايماقتاعى رەسەيدىڭ، قىتايدىڭ، يراننىڭ ىقپالىن ازايتۋدى ماقسات ەتەتىنىن اشىق ايتۋدا. تاياۋ شىعىستا دا ترامپ باستى قارسىلاسىنىڭ ءبىرى سانالاتىن يراندى قاتتى قىسىپ جاتىر (جاقىندا يرانعا قاتىستى ۇلكەن وقيعالار، شەشىمدەر بولۋى مۇمكىن).

ول الەمدەگى قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسىن ءوزىنىڭ كوزقاراسىنا ساي قايتا قۇرۋدا. بۇل رەتتە ترامپپەن ءتىل تابىسا ءبىلۋ ماڭىزدى. ورتالىق ازيا ەلدەرى ترامپ اكىمشىلىگىمەن جاقسى قاتىناس ورناتتى دەۋگە بولادى. ساياسي سالقىندىق، قىرعي-قاباقتىق جوق. وتكەن جىلدىڭ قاراشاسىندا ترامپ «س5+1» ءسامميتىن وتكىزدى. ايماق باسشىلارىن شاقىردى. ال كەشە «بەيبىتشىلىك كەڭەسى» اياسىنداعى العاشقى وتىرىس ءوتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى سوڭعى 6 ايدا اقش-قا ءۇش رەت ساپارلاپ باردى. ءبىر رەت بۇۇ جيىنىنا، ەكى رەت اقش باسشىسىنىڭ شاقىرۋىمەن ەكى جيىنعا قاتىستى. قازاقستان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جيىندارعا قاتىسۋ ارقىلى، گەوساياسي وزگەرىستەردەن تىس قالماۋعا تىرىساتىنىن كورسەتۋدە.

ترامپتىڭ باستامالارىن قولداۋ ارقىلى، پرەزيدەنت ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىستى ارتتىرىپ، ارىپتەستىك اياسىن كەڭەيتۋدە. قازىرگى قادامدار سول ءۇشىن جاسالىپ جاتىر. البەتتە بۇل ءبىزدىڭ بىرقاتار كورشىلەرگە ۇناي قويماس. قىتايدىڭ باق-تارى نە جازعانىن بىلمەدىم (قىتاي ءتىلىن بىلمەيمىن), بىراق رەسەي باق-تارى مەن ارنالارى «قازاقستان مەن وزبەكستان اقش-قا بارعىشتاپ كەتتى» دەگەن سارىندا بىرنەشە ءماتىن جازىپتى. جازا بەرسىن. رەسەي مەن قىتاي كورشى، بايلانىس ولارمەن ونسىز دا تىعىز، ىقپالى دا شەكارالاس ەل بولعان سوڭ كوبىرەك. سول ىقپالدى بالانسقا ءتۇسىرۋ ءۇشىن اقش پەن ەۋروپا ىسپەتتەس كۇش ورتالىقتارىمەن بايلانىستى ارتتىرۋ قاجەت. بۇل تارازىنىڭ قوس باسىن تەڭ ۇستاۋعا تىرىسۋ ارەكەتى عوي.

كەشەگى جيىندا نەگىزىنەن گازا تاقىرىبى قوزعالدى. قازاقستان پرەزيدەنتى گازا ايماعىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنا قاتىسۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى. قازاقستان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تاجىريبەلى كومپانيالاردى تارتا وتىرىپ، ينفراقۇرىلىمدى قايتا قۇرۋعا، تۇرعىن ۇيلەر، مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار سالۋعا اتسالىسۋعا نيەتتى. سونىمەن قاتار ەلىمىز گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋگە، ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە (بيداي، استىق، ۇن), پالەستينالىق ستۋدەنتتەرگە ءبىلىم گرانتتارىن بولۋگە دايىن ەكەنىن جەتكىزدى. 500 ستۋدەنت دەپ جازدى بىرقاتار باق. ەلەكتروندىق ۇكىمەت سالاسىنداعى تاجىريبەمەن ءبولىسۋ دە ۇسىنىلىپ وتىر ەكەن.

بىراق گازا تاقىرىبى ءالى دە وزەكتى، ءالى دە نازىك تاقىرىپ. ۇرىس قيمىلدارى توقتادى، بىراق سوعىس اياقتالعان جوق. ءالى قارۋسىزدانۋ دەگەن اسا كۇردەلى پروتسەسس بار. حاماس پەن ايماقتاعى وزگە توپتار قارۋىن تاستاي ما، جوق پا، ول 60 كۇننىڭ ىشىندە بەلگىلى بولماق. سەبەبى وسى ارالىقتا قارۋىن تاستاۋ باستالماسا، يزرايل ۇرىس قيمىلدارىن قايتا باستايتىنىن ايتىپ وتىر. ونداي جاعدايدا قايتا قىرعىن بولىپ، كەشەگى جيىندا ايتىلعان الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق ۇسىنىستاردىڭ ورىندالۋى بەلگىسىز ۋاقىتقا شەگەرىلۋى مۇمكىن. ول جاقتاعى كەلىسىمدەر ازىرگە نىق ەمەس، قىل ۇستىندە تۇر.

قازاقستان وسى ۋاقىتقا دەيىن دە، قازىر دە، كەيىن دە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قولدايتىن سىرتقى ساياساتىن كورسەتىپ كەلەدى. پرەزيدەنت كەشەگى سوزىندە دە بۇنى ايتتى. بىزگە ترامپ كەرەك ەمەس ء(ۇش جىلدان كەيىن كەتەدى دەگەنىم عوي), بىزگە اقش كەرەك. اقش-پەن جىلى قاتىناس، تۇراقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك قاجەت. قازىرگى ارەكەتتەر سول مىندەتتەردى نىعايتۋعا ۇلەس قوسادى.

Abai.kz