ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى!

قازاقستاندا كۇيىپ تۇرعان تاعى ءبىر تاۋقىمەت، ول – وتباسى تاۋقىمەتى. شاڭىراعىمىز ءجيى شايقالاتىن بولدى. ءبىر امالىن تاپپاساق، اجىراسۋ الامانىندا الەم الدىنا شىعاتىن ءتۇرىمىز بار. ەندەشە، وتباسى تاۋقىمەتى - وتاندىق تاۋقىمەت دەۋگە كەلەدى.

وتباسى تاريحى قاشان، قالاي باستالىپ ەدى؟ ەسكە الايىق; ادام اتا قابىرعاسىنان جاراتۋشى حاۋا انانى جاراتادى. جانە، حاۋا اناعا جاراتۋشى جەر بەتىندەگى سۇلۋلىق اتاۋلىنىڭ 99 پايىزىن بەرەدى. سودان، جاننات باعىندا حاۋا انا مەن ادام اتا ەكەۋى سەيىل قۇرىپ مۇڭسىز-قامسىز ءومىر سۇرە باستادى. ءىبىلىس جىلان بولىپ كەلىپ حاۋا انانى ازعىردى. «قۇداي تيىم سالعان ميۋانى تاتىپ كور!» دەپ. حاۋا انا تاتىپ كوردى. ونىسىمەن قويماي ادام اتانى دا كوندىردى. ءسويتىپ، ولار قۇدايدىڭ كاھارىنا ۇشىراپ جانناتتان قۋىلدى.

العاشقى ەر مەن ايەلدىڭ ءۇي بولۋ تاريحى وسىلاي. بۇگىندە ەلىمىزدە جاستار كوتەرگەن ءاربىر ءۇشىنشى شاڭىراق قۇلايدى ەكەن. بۇل ەكىنىڭ بىرىنە بەلگىلى ءجايت. شىنىداي شەتىن تاقىرىپ. ونى ەڭسەرۋدىڭ قيىنى سول. تولستوي ايتقان ەكەن; «باقىتتى وتباسىلار ءبىر-بىرىنە ۇقساس. ال، باقىتسىز وتباسىلار ءارتۇرلى، ارقايسىسى وزىنشە باقىتسىز» دەپ. ياعني، وتباسى سىرقاتىن «ەمدەيتىن» وپ-وڭاي ورتاق رەتسەپت جوق دەگەن ءسوز.

- ولاي بولسا، بۇل تاقىرىپتى نەگە قوزعاپ وتىرمىز؟!

- ۇندەمەي وتىرۋعا بولمايدى ەكەن.

- جوق.ۇندەمەي وتىرماڭىز! ايتىڭىز!

- ايتساق، جاقسىلى-جاماندى وتباسىلىق ومىردەن جيعان 50 جىلدىق تاجريبەمىز بار. سودان تۇيگەنىمىز بار. سولاردى ورتاعا سالساق دەيمىز.

- ءجون ەكەن. ايتىڭىز!

- ايتساق، ۇيلەنۋ، ءۇي بولۋ دەگەنىمىز، كەيبىر جاستارىمىز ويلاعانداي باقىت تولى باق وتاۋ ەمەس. ءۇي بولۋ دەگەنىمىز، ۇيلەنۋ دەگەنىمىز – ادام ومىرىندەگى الابوتەن سىناق. سىناق بولعاندا دا اناۋ-مىناۋ ەمەس، سۇراپىل سىناق. سيراتتىڭ ءوزى. يماندى بولساڭ - ۇجماققا، يمانسىز بولساڭ دوزاققا قۇلايسىڭ. قۇداي قوسقان قوساعىڭمەن بىرەسە بال جۇتا ءجۇرىپ، بىرەسە ۋ جۇتا ءجۇرىپ وتەر قىلكوپىر. عۇمىرلىق قىلكوپىر. بىراق، ءبىز دوزاققا ءتۇسۋ ءۇشىن كوتەرىلمەيمىز عوي بۇل كوپىرگە! ۇجماقتان ءۇمىت ەتەمىز عوي! دۋىلداسىپ اق وتاۋ شاڭىراعىن كوتەردىك. قىران-جاپقان توي جاسادىق. بىراق، ءسىز بەن ءبىز ءبىر نارسەنى بىلمەدىك.ءسىز بەن ءبىز كوتەرگەن بۇل اق وتاۋ، تەك ءسىز بەن ءبىزدىڭ كۇندىز-ءتۇنى جۇرگىزگەن مامىلەمىزدىڭ ارقاسىندا عانا باق وتاۋعا اينالاتىنىن بىلمەدىك. ەڭ قىزىعى ءبىز ول وتباسىلىق ديپلوماتيا دەگەننىڭ نە ەكەنىن دە بىلمەدىك. ءسويتىپ، ءبىز، ديپلوماتياسىز اتتاپ باسۋعا بولمايتىن اق وتاۋ تابالدىرىعىن اتتادىق. بۇل تاقىرىپتى ءتۇسىندىرىپ بىزگە ەشكىم ءدارىس وقىعان جوق. ەرلى -زايىپ بولۋدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتكەن جوق. ءسويتىپ، ءبىز وتباسىلىق مامىلەگەرلىكتەن بەيحابار كۇيدە اق وتاۋ تابالدىرىعىن اتتادىق. وتباسى بولعان كۇننەن باستاپ جاس جۇبايلار اراسىندا نازىك مامىلە – ديپلوماتيا جۇرەتىنىن، ونسىز اق وتاۋىمىزدىڭ زار وتاۋعا اينالاتىنىن بىلمەدىك. بىلمەسەك تە قول ۇستاسىپ قويىپ كەتتىك. ءسويتىپ، اق وتاۋعا بىزبەن بىرگە ءبىر قورا بىلمەستىكتەر قوسا كىردى. ءبىزدى اڭدىعان سايتانعا دا كەرەگى سول ەدى.

- سىزبەن بىرگە اق وتاۋعا بىلمەستىكتەر كىرگەنىن قالاي ءبىلدىڭىز؟- بۇل وقىرمان سۇراعى.

- العاشقى جانجال شىعا باستاعاندا بىلدىك. ءبىر- ءبىرىمىزدى كىنالاي باستاعاندا بىلدىك. «بۇ نە بولدى؟ وۋ، ءبىز وسى ءسۇيىپ قوسىلماپ پا ەدىك؟! بۇ جانجال قايدان شىقتى؟» دەدىك، بىلمەستىكتەرگە تاپ بولعان كەزدە. بىراق، ءبىز بۇل بىلمەستىكتىڭ نە ەكەنىن بىلمەدىك. ونى ءبىز ءومىر وتكەلدەرىندە مىڭ ءسۇرىنىپ، مىڭ قۇلاپ بارىپ بىلدىك. اقىرى تۇسىندىك، وتباسىلىق ءومىر دەگەننىڭ تۇنىپ تۇرعان ديپلوماتيا ەكەنىن تۇسىندىك. بۇل ءومىر باس قوسقان ەكەۋدىڭ تەكتىلىگى، نەمەسە، تەكسىزدىگى، كورگەندىلىگى، نەمەسە، كورگەنسىزدىگى سىنالار سىناق ەكەن. سىن مايدانى ەكەن. بۇل مايدانعا اياق باسقان جاستاردىڭ وعان دەيىنگى جاسىرىپ كەلگەن كەمشىلىكتەرى اشىلاتىن مايدان ەكەن. كەمشىلىكتەردى جاسىرۋ ءۇي بولعاننان كەيىن مۇمكىن ەمەس ەكەن. ءبىز، جاستار، ۇيلەنبەي تۇرىپ ءبىر-بىرىمىزدەن بىلمەدىك. قىز كۇلىپ تۇرادى. جىگىت جىميىپ تۇرادى. اينىماعان پەرىشتەمىز. سۇتتەن اق، سۋدان تازا. ال، ۇيلەنگەننەن كەيىن پەرىشتە ەمەس، پەندە ەكەندىكتەرىمىزدى كوردىك. مىندەرىمىز اقيكوزدەنىپ اتويلاپ شىعا كەلدى. ىدىس-اياق سىلدىرلادى. سويتسەك، بۇل ەشكىم اينالىپ وتە المايتىن تۇرمىس زاڭى ەكەن. كەمشىلىكسىز كىسى بولمايدى ەكەن. بايقاساق، تۇلابويىمىز تۇنعان كەمشىلىك ەكەن.بىراق، ءبىز سويتە تۇرا كەمشىلىكسىز جار ىزدەپپىز. بىلمەستىك دەگەن وسى ەكەن. ءمىنسىز ادام ىزدەۋ اقىماقتىق ەكەن. جاس جۇبايلاردى جارعا جىعاتىن قاتەلىك وسى ەكەن. وسىنىڭ ارقاسىندا توي وتە سالا ۇرىستىق. ءسويتىپ، ءومىردىڭ قىلكوپىر سىناعىنا كوتەرىلدىك. نە ۇجماققا نە دوزاققا اپاراتىن قىلكوپىرگە شىقتىق. سول كوپىر ۇستىندە سىلكىلەسە كەلە ءبىز ءوز قولىمىزبەن كوتەرگەن اق وتاۋىمىزدىڭ شاڭىراعىن ءوز قولىمىزبەن ورتاسىنا تۇسىردىك. بۇعان كىم كىنالى؟ ارينە، وزدەرىمىز ەدىك. سابىرسىزداردان بولعانىمىز ءۇشىن. وتباسىلىق مامىلەدەن بەيحابار بولعانىمىز ءۇشىن. سونداي-اق، بۇل كۇيرەۋگە جالعىز جاس جۇبايلار ەمەس، ولاردىڭ اتا-انالارى دا كىنالى ەدى. ۇل مەن قىزدارىنا يماني ۇلتتىق تاربيە بەرە الماعانى ءۇشىن.

-بەۋ، جاستار، ءۇي بولعالى جۇرگەن! اللام سىزدەردى وسىنداي تاعدىردان ساقتاسىن!

سونىمەن، ءبىز اڭگىمە ەتىپ وتىرعان وتاۋدىڭ بولارى بولدى. ويتكەنى، «شولمەك مىڭ كۇن سىنبايدى، ءبىر كۇن سىنادى». سول شولمەكتى ەكەۋلەپ ءجۇرىپ سىندىردى ولار. ءبىر-بىرىنە ايتپاعان سوزدەرى قالمادى. ءبىر-بىرىنەن ولار، ءسويتىپ، ەشكىمنەن ەستىمەگەندى ەسىتتى. ەستىدى دە، اق وتاۋ ەسىگىن تارس جاپتى. تۇرا قاشتى. ەكەۋى ەكى جاققا.

مىنەكي، وسىلايشا، ەكەۋلەپ ءجۇرىپ شامىن جاققان اق وتاۋدىڭ وتىن ولار ءوز قولدارىمەن ءوشىردى. وتاۋ ءۇي ورتكە اينالدى. جان-جاققا قاشىپ بارا جاتقان ەكەۋلەرىڭە توڭىرەك دۇنيە تۇگەل ورتەنىپ جاتقانداي كورىندى. سودان كەيىن ەكەۋىڭ ەكى جاقتا ءبىراز جىل سەندەلدىڭدەر. ءتىرى ولىكتىڭ كۇيىن كەشتىڭدەر. ونداي ءتىرى ولىكتەن قوعامعا نە قايىر؟ ادامعا نە قايىر؟ ەڭ قيىنى، بۇل ىرىڭ-جىرىڭنىڭ ورتاسىندا بالا جۇرسە ول ءتىپتى قيىن. بالاعا اتا-انا كەرەك. سەندەردىڭ قىرقىستارىڭ ەمەس. ودان بالا شوشيدى. شوك الادى. جانىنا وشپەس جارا تۇسەدى. ءسويتىپ، اكە-شەشە جاققان وتقا الدىمەن بالا كۇيەدى. بالا جان جاراسىنىڭ جانىندا سەندەردىڭ جان جارالارىڭ تۇككە تۇرمايدى. ءبىرىڭ باسقا قاتىن الىپ، ءبىرىڭ باسقا باي تاۋىپ جارالارىڭدى جازاسىڭدار. ال، اتا-انادان ايىرىلعان بالانىڭ جاراسىن، جان جاراسىن كىم جازار؟

سونىمەن ەكى جاس اجىراسىپ تىندى. ەندىگى اڭگىمە ولار تۋرالى ەمەس. ەندىگى اڭگىمە ءۇي بولامىز دەپ سول اجىراسىپ تىنعانداردىڭ ارتىنان كەلە جاتقاندار تۋرالى. ءۇي بولامىز دەپ قولتىقتاسىپ كەلە جاتقانداردىڭ قاراسى كوپ ەكەن. سول كوپشىلىك العاشقى ەكەۋدىڭ قاتەلىگىن قايتالاماسا ەكەن. - ول ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟

- ەي، بالا باتىر! ول ءۇشىن ءبىلۋ كەرەك! بۇگىن سەنىڭ قولتىعىڭدا جۇرگەن، ەرتەڭ سەنىڭ عۇمىرلىق جارىڭ بولار اناۋ قىز بالانىڭ تابيعاتىن، ونىڭ تىلسىم الەمىن ءبىلۋ كەرەك! سول بالانىڭ، قىز بالانىڭ تابيعاتى ۇل بالانىڭ تابيعاتىنان مۇلدەم بولەك ەكەنىن ءبىلۋ كەرەك. مويىنداۋ كەرەك. ءبىر امەريكاندىق عالىم جازعان ەدى. ەر مەن ايەل ەكى پلانەتادان دەپ. سول شىندىق. ەر مەن ايەل شىندىعىندا ەكى بولەك الەم. ولار سولاي جاراتىلعان. ولار باس قوسىپ بىرگە تۇرعاننان كەيىن ءبىرىن-ءبىرى تۇسىنە الماي قينالاتىنى دا سودان. ونىڭ جاقسى دا جاعى دا بار. ءبىز ءوزىمىزدىڭ قاسىمىزدا جۇرگەن وزگەپلانەتالىقتىڭ جان جۇمباعىن شەشۋگە ۇمتىلامىز. جاقسىلىعى سول. بىراق، ءبىز ءبارىبىر ءومىربويى ول جۇمباقتى شەشە المايمىز. ەر مەن ايەلدىڭ ءبىر-بىرىنە ۇمتىلاتىنى سودان. ءبىر-بىرىنە قىزىق بولاتىنى سودان. ءومىر سونىسىمەن قىزىق. ەر مەن ايەلدى ۇلى ديزاينەر سولاي جاراتقان.

- تاتۋ-ءتاتتى بولۋدىڭ تاعى قانداي شارتى بار؟!

- جەتەدى.

- مىسالى!

- مىسالى، سونىڭ ءبىرى قىزعانىش دەگەن قىزىل يتتەن ساقتانۋ.

- يە! يە! سول ءيتتى ايتىڭىزشى!

- ايتسام، وتباسى كيكىلجىڭى جاس كەزدە، كوبىنەسە، سول قىزعانىش اتتى قىزىل يتتەن شىعادى. اسىرەسە، ەركەك قىزعانىشىنان شىعادى. شىنتۋايتىنا كەلگەندە، ايەلىن قىزعانبايتىن ەركەك جوق. قىزعانباسا ەركەك ەمەس. قيىنى سول، قىزعانىشتىڭ تاياعى الدىمەن ايەلگە تيەدى. سوندىقتان دا، الدىمەن ايەل ساق بولۋى كەرەك. ۇندەمەس ەركەكتىڭ ءوزى قىزعانىشتىڭ قىزىل ءيتى ىر ەتكەندە، ارىستانشا اقىرىپ شىعا كەلەدى. تىپتەن، ايەلى كىنالى بولماسا دا كۇيەۋى ونى جۇندەي ءتۇتىپ تاستاۋى مۇمكىن. كوردىڭىزبە، ۇندەمەستەن ۇيدەي پالە شىعادى. ەڭ قيىنى - ۇيدەگى بۇل ەسەپ ايىرىسۋعا ەشكىمنىڭ اراشا تۇسە المايتىنى. سوندىقتان دا، الدىمەن ايەلگە ساۋىسقانداي ساق بولۋ كەرەك. ەرىنەن باسقا ەركەككە ەمەكسۋدەن ساق بولۋ كەرەك. ودان وت شىعادى. وت شىعاتىن سەبەبى، ۇلى ديزاينەر وباستا ەركەكتى اگرەسسور ەتىپ جاراتقان. ەركەك بولمىسىن اگرەسسور ەتىپ جاراتقان. قاراڭىز، ەر بالالار ەرجەتە باستادى ما ولاردىڭ اراسىندا شىلقىماي توبەلەس تە باستالادى. تىپتەن، ەس كىرىپ ەسەيگەننەن كەيىن دە ەر ازامات قانشاما سىرتتاي سىپايى كورىنگەنىمەن ونىڭ ىشىندە ءبىر ارىستان بۇعىپ جاتادى. ەستەرىڭىزدە بولسا، اناۋ ءبىر جىلى شەشەنستانعا قارسى ورىستار سوعىس اشقاندا شەشەن شالدىرى ءماز بولىپ كوشەگە شىعىپ بيلەپ كەتپەپ پە ەدى؟! قارتتىقتارىنا قاراماستان شەشەن شالدارىنىڭ جانىن جارىپ شىققان سول ءبىر جاۋىنگەرلىك دۇلەي رۋح ءبارىمىزدى تاڭ قالدىرماپ پا ەدى؟!

ەركەك بولمىسى وسى. ەل باسىنا كۇن تۋعاندا ارىستانشا اتىلىپ قان مايدانعا ەرلەر شىعادى. جاۋ جاعاسىن جىرتادى. ونسىز حالىق حالىق بولۋدان قالار ەدى، كورىنگەنگە جەم بولىپ.

سوندا، قاراڭىز، جەر قايىسقان ەرلەر قوسىنى قان مايداندا كىم ءۇشىن قىرقىسادى؟! وتباسى ءۇشىن... وتباسىدان باستالاتىن وتانى ءۇشىن. بورىكتىلەر بىرىگىپ، ءسويتىپ، جاۋ جاعاسىن جىرتپاسا باسقىنشىلار كەلىپ ونىڭ تۇلىمدىسىن – تۇل، ايدارلىسىن - قۇل، جارىن كۇڭ ەتەر ەدى.

سوندىقتان دا، ەرلەر وققا قارسى، وتقا قارسى شابادى. قورعانسىز قارا شاڭىراعىن قورعايدى. ەركەكتى وتقا دا، وققا دا سالاتىن سول ۇيدەگى جاۋدىركوز جارى، جاۋتاڭكوز بالالارى. ول دەگەن ءسوز، قان مايداندا قان كەشىپ جۇرگەن ەرلەردىڭ جۇرەگىندە ءاماندا جان جارى مەن بالالارى جۇرەدى دەگەن ءسوز. جۇرەكتەگى سول جاۋتاڭكوزدەرى وعان ءبىر تابان شەگىنۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. اقكوز ەرلىككە باستايدى. سول قورعانسىزدارىن قورعاپ باتىرلار جان الىپ، جان بەرەدى. كوردىڭىزدەر مە، بايقاساق، قان مايداندا الىسىپ، ارپالىسىپ جۇرگەندەر بىرىڭعاي ەرلەر. نەگە ەرلەر؟ الىمساقتان سولاي بولعان. سولاي بولا بەرەدى دە. قان مايداندا ەرلەر الىسادى. ولارداعى اگرەسسيا ولىسپەي بەرىسپەيدى.بۇدان كەلىپ، تاعى ءبىر قورىتىندى شىعادى. بۇ دۇنيەدە ەرلەر تۇرعاندا بۇ دۇنيەنىڭ تىنىش تۇرۋى مۇمكىن ەمەس دەگەن قورىتىندى شىعادى. ويتكەنى، ۇنەمى وزگەلەردەن ۇستەم بولۋعا، وزگەلەردى باعىندىرۋعا ۇمتىلۋ – ەرلەرگە ءتان. اگرەسسور ىلعي دا ۇستەم بولعىسى كەلەدى.الەمدى قانعا بوكتىرگەن تاريحتا تالاي يمپەريالار بولعان. سولاردىڭ ءبارىنىڭ استارىندا وسىناۋ ەركەككە ءتان الاپات اگرەسسيا جاتىر.

ال، ايەلدەر شە؟ ايەلدەردەن اگرەسسور شىقپاي ما؟ شىققان دا قانداي! بىراق، بۇل الاماندا ولار ەركەكتەرمەن جارىسا المايدى. جاراتۋشى ولارعا الەمدى بيلەگەن يمپەراتورلاردىڭ ءوزىن بيلەيتىن باسقا قۇدىرەت بەرگەن. سۇلۋلىق، نازىكتىك، السىزدىك، سەزىم، ماحاببات ءتارىزدى قۇدىرەت بەرگەن. ولار وسى قۇدىرەتىمەن الەمدى بيلەگەندەردىڭ ءوزىن بيلەيدى. باس يدىرەدى. جارتى الەمدى بيلەگەن شاح جاحاندى سۇيگەن جارى مۋمتاز سولاي باس يدىرگەن. الەمدەگى ەڭ كوركەم كۇمبەز تاج ماحالدى پاتشالاردىڭ پاتشاسى سول سۇيگەن جارىنىڭ باسىنا سالدىرعان. بۇدان كەلىپ تاعى ءبىر ءتۇيىن شىعادى. ايەلدىڭ السىزدىگى ونىڭ السىزدىگى ەمەس، كەرىسىنشە، ونىڭ كۇشى، قۇدىرەتى دەگەن. راسىندا، ومىردە، ايەل ەركەكتى ءوزىنىڭ الزىزدىگىمەن بايلاپ، ماتاپ ۇستايدى. سوندىقتان، ايەلدىڭ السىزدىگى ونىڭ باستى قارۋى. ەردەن ايەل بىلەك كۇشىمەن ءالسىز بولسا دا، جۇرەك كۇشىمەن ءالسىز ەمەس. ايەل جۇرەگىندەگى باۋىر ەتى بالالارىنا دەگەن ماحابباتتان كۇشتى نارسە جوق. سول كۇشتىڭ ارقاسىندا ءبىز ءبارىمىز انا قۇشاعىندا ىنگالاعان ءالجۋاز شاقالاقتان ات جالىن تارتىپ مىنەر ازاماتقا اينالامىز.

ايەلدىڭ تاعى ءبىر ەرەكشە قاسيەتى ونىڭ مەنتالدى تۇردە بالاعا ۇقساستىعى. سوندىقتان، ەر ادام بالا قىلىقتارىنا قالاي كەشىرىممەن قاراسا، ايەل قىلىقتارىنا دا سونداي كەشىرىممەن قاراۋعا ءتيىس. بالا ەرەسەك ەر ادام الدىندا ۇنەمى يمەنىپ، سەسكەنىپ تۇرادى. ودان ول ۇتىلا ما؟! ۇتىلمايدى. ودان تەك ۇتادى. سول ءتارىزدى بالاعا ۇقساس ايەل دە ەرىنىڭ الدىندا يمەنىپ، سەسكەنىپ تۇرادى. ودان ول ۇتىلا ما؟! ۇتىلمايدى. ودان تەك ۇتادى. وعان سەبەپ، ەر ادام ءالسىز ايەلىنە قورعان بولعاندا عانا ءوزىنىڭ ەركەكتىگىن سەزەدى. ەڭسەسى كوتەرىلەدى. وسىدان كەلىپ، ءبىز، ايەلدىڭ السىزدىگى - ەركەكتى جەڭەتىن، باعىندىراتىن باستى قارۋى دەيمىز. /تاريحتىڭ ونە بويىندا ەرلىگىمەن ەركەكتەن وتكەن ايەلدەر بولعان.بىراق، بۇگىنگى اڭگىمە ولار تۋرالى ەمەس. بۇگىنگى اڭگىمە بۇگىنگى وتباسى تۋرالى/

- ءبىر نارسەنى ايتپاي كەتتىڭىز! وتباسىندا ەندى ەركەك ايەلدى قالاي جەڭەتىن ايتپاي كەتتىڭىز! وتباسىندا بىلەك باستى باستى قارۋ ەمەس قوي!

- راس، وتباسىندا بىلەك باستى قارۋ ەمەس. وتباسىندا ەر ازاماتتىڭ ايەلدى جەڭەتىن قارۋى باسقا.

- يە.يە. سونى ايتىڭىزشى! ايەلىمىزدى قالاي جەڭەمىز؟

- ايتايىن. وتباسىندا ايەلىڭىزدى جەڭەتىن باستى قارۋ – كومپليمەنت. جىلى ءسوز. قولداپ، قولپاشتاۋ. ماقتاۋ. داتتاۋ ەمەس. ايەلىڭىز ءدامدى اس پىسىرسە دە، ادەمى كيىم كيسە دە ەلەپ، ەسكەرىپ ماقتاپ وتىرىڭىز. تۋعان كۇنىنە قۇشاق-قۇشاق گۇل سىيلاڭىز. سوندا، ول ءماز بولادى. بالاشا ءماز بولادى. وسىنداي كومپليمەنتتى ىلعي دا ەستۋ ءۇشىن سىزگە جۇگىرىپ قىزمەت ەتەدى. مىنە، ايەلىڭىزدى جەڭۋدىڭ جولى.

- تابىس تاپپاساق، قۇر سايراعان تىلىمىزدەن نە پايدا؟!

- ارينە، ەر ادام ەڭ الدىمەن تابىس تابۋى كەرەك. ول ءوز-وزىنەن تۇسىنىكتى عوي.

- تاتۋ-ءتاتتى ءۇي بولۋدىڭ تاعى قانداي شارتى بار؟

- شارتى كوپ. سونىڭ ءبىرى، ءارى ءىرىسى - ۇلتتىق تاربيە.

- يە، يە! ءۇي بولۋداعى وسى ۇلتتىق تاربيە رولىنە كەلەيىكشى!

- ءۇي بولۋداعى ۇلتتىق تاربيە ءرولى، تىپتەن، ۇشان-تەڭىز. ەگەر، ۇشقان ۇيادا ۇل-قىزدارىمىز ۇلتتىق تاربيەنىڭ ۋىزىنا جارىعان بولسا، وندا، اجىراسۋ دەگەن ىندەت ەلىمىزدە بۇلايشا اسقىنباس ەدى.قاراڭىز، ارعى قازاقتىڭ ۇل-قىزدارى ۇشقان ۇياسىندا جان-جاقتى ۇلتتىق تاربيە العان. ۇلتتىق تاربيەنىڭ ۋىزىنا جارىعان. سوندىقتان دا، ولار ول زاماندا اجىراسۋ دەگەندى بىلمەگەن. – بۇنى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ – بۇنى 17-18 ع.ع. ءومىر سۇرگەن ايگىلى سوپى اللايار جاقسى تۇسىندىرگەن. «السىزدەردىڭ ءالى» اتتى عاقلياتىندا.

ءبىر ءۇي تولعان جانسىڭ،

يمانىڭ كامىل بولماسا،

ءبىر-بىرىڭە دۇشپانسىڭ! - دەيدى.

- پاي! پاي! ايتقان ەكەن! ەندى وسىنى بۇگىنگى تىلمەن ايتىڭىزشى!

- اللايار ايتادى: «ەگەر، اللانىڭ اق جولىندا بولماساڭ، سايتاننىڭ قارا جولىنا تۇسەسىڭ!» دەيدى. «سايتانعا ەرسەڭ ءبىر-بىرىڭە دۇشپانسىڭ!» دەيدى. سوپى وسيەتىنە دەن قويساق ، وندا بۇگىنگى ءبىر-بىرىنە دۇشپان بولىپ اجىراسىپ جاتقاندار سايتان جەتەگىندە كەتكەندەر. قازاقتىڭ ۇلتتىق تاربيەسى ءداستۇرلى دىنىمىزبەن مەيلىنشە بىتە قايناسقان. اللايار وسىنى ايتادى. وتباسىڭدا يمان بولماسا، وتباسىڭ ويران بولادى دەپ وتىر.

- تۇسىنىكتى. يمان بۇگىنگى جاستار تۇرماق ولاردىڭ اكە-شەشەسىندە بولماسا قايتەمىز؟! اكە-شەشەسى كەشەگى قىزىل كوممۋنيستەر ەمەس پە، اراقتى سۋداي ساپىرعان؟! اكە-شەشەسىنىڭ ءتۇرى سونداي بولسا، ولاردىڭ بالالارىنان نە جورىق!؟ - قورىتا ايتساق!

- قورىتا ايتساق، اتا-بابامىز اتام زاماننان ۇستانىپ كەلگەن، كەشەگى زاماندا كوممۋنيستەر اياقاستى ەتكەن ءداستۇرلى ءدىنىمىزدى قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك.ءدىن تۇزەلمەي، ءمىن تۇزەلمەيدى. وسىلاي. يمانىمىز تۇزەلمەي، اجىراسۋدى اۋىزدىقتاي المايمىز. ونسىز بۇل ىندەت تەك اسقىنا بەرمەك. ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى!

سماعۇل ەلۋباي

Abai.kz