2025 جىلعى قازاندا ساۋد ارابياسى، كاتار جانە تۇركيانىڭاۋعانستان دەلدالدىعىمەن جاسالعان بىتىمگەرشىلىك ۇزاق جالعاسپاي، اۋعانستان مەن پاكىستان اراسىنداعى قاقتىعىستىڭ كەزەكتى كەزەڭى باستالدى. الەمنىڭ تۇپكىر-تۇكىرىنەن كەلىپ ءتۇسىپ جاتقان سوڭعى جاڭالىقتارعا قاراعاندا، بۇل جولى وتكەن جىلدىڭ كۇزىمەن سالىستىرعاندا قازا تاپقاندار كوپ. پاكىستان مەن اۋعانستاندا نە بولىپ جاتىر، نەلىكتەن تاراپتار سوعىستى باستادى جانە كىم كۇشتى؟ دەگەن ساۋالدار تالىقالانۋدا،

پاكىستان مەن اۋعانستاننىڭ شەكارالىق قاقتىعىسى كەزىندە اپەرىمدەپ قول جەتكىزىلگەن بىتىمگەرلىكتەن ءتورت اي وتكەننەن كەيىن جاڭا كۇشپەن، جاڭا ءدۇمپۋلى ەكپىنمەن قايتا باستالدى. اۋعانستاننىڭ پاكىستانمەن شەكاراسىنداعى ۇرىس قيمىلدارىنىڭ قارقىندىلىعى، سونداي-اق يران توڭىرەگىندەگى داعدارىسپەن بايلانىستى شيەلەنىس اۋعانستانداعى گۋمانيتارلىق احۋالدىڭ ناشارلاۋىنا اكەلدى، دەپ حابارلايدى بۇۇ دۇنيەجۇزىلىك ازىق-تۇلىك باعدارلاماسى (ۇقج).

«ۇزىندىعى شامامەن 2400 شاقىرىمدى قۇرايتىن پاكىستانمەن شەكاراداعى قاقتىعىستار اۋعانستاننىڭ شىعىس، وڭتۇستىك-شىعىس جانە وڭتۇستىك وڭىرلەرىندە شامامەن 20 مىڭ وتباسىنىڭ ورىن اۋىستىرۋىنا اكەلدى»، - دەلىنگەن بۇۇ سايتىندا.

جەردەگى جانە اۋاداعى سوققىلار اۋعانستاننىڭ نانگارحار، نۇريستان، قۇنار، لاگمان، پاكتيكا، پاكتيا، حوست، قانداگار جانە گيلمەند پروۆينتسيالارىنداعى 30-دان استام اۋداندى قامتىدى. بارلىق وسى پروۆينتسيالاردا ۇقج الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىن، مەكتەپتەگى تاماقتانۋ باعدارلامالارىن جانە حالىق ءۇشىن كۇنكورىس قاراجاتىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جوبالاردى ۋاقىتشا توقتاتۋعا ءماجبۇر بولدى.

مۇسىلماننىڭ ەكى قوشقارىنىڭ باسى ءبىر قازانعا سىيمايتىنداي قاسيەتى رامازان ايىندا نە بولدى؟

پاكىستان «تاليباننىڭ» جالپى شەكارا بويىنداعى پاكىستاندىق اسكەري پوزيتسيالارعا شابۋىلىنان كەيىن عانا بارىپ، اۋعانستانعا شابۋىل جاسادى. ءوز كەزەگىندە پاكىستان دەمالىس كۇندەرى اۋعانستاننىڭ نانگارحار جانە پاكتيكا پروۆينتسيالارىنا اۋە شابۋىلىن جاساعاننان كەيىن تاليبان باتىل اسكەري قيمىلدارعا بەل شەشە كىرىستى.

ءدال قازىر نە بەلگىلى

ديۋراند سىزىعى بويىندا اۋعانستان مەن پاكىستان اراسىندا قاقتىعىس بولدى. بۇل تۋرالى «سەدا-ە افگان» اسكەري Telegram-ارناسى حابارلادى، دەپ حابارلادى.

"حوست پروۆينتسياسىنىڭ اليشير ۋەزىندە مايداننىڭ بارلىق جەلىسى بويىنشا قاتال ۇرىستار جالعاسۋدا. حوست پروۆينتسياسى گۋبەرناتورىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى مۇستاعفار گارباز الىشەر ۋەزى ماڭىندا پاكىستاندىق ماليشالاردىڭ (شەكارا ماڭىنداعى اسكەريلەردىڭ قارۋلى قۇرالىمدارى) جول توسقاۋىلدارىندا قاتتى قاقتىعىس ورىن العانىن حابارلايدى", - دەلىنگەن حابارلامادا.

گاربازدىڭ ايتۋىنشا، پاكىستاندىق اسكەريلەر اۋعان اسكەرلەرىنىڭ قارسى شابۋىلدارىن قايتارا المادى، ناتيجەسىندە ولاردىڭ داباعى اۋدانىنداعى ديۋراند سىزىعىنا جاقىن ماڭداعى ەكى بەكەتى باسىپ الىندى.

نەگە اۋعانستان مەن پاكىستان ۇرىس قيمىلدارىن باستادى؟

پاكىستان مەن اۋعانستاننىڭ سوعىسۋىنىڭ سەبەبى - 2007 جىلى پاكىستان-اۋعانستان شەكاراسىندا ارەكەت ەتكەن لاڭكەستىك توپتاردىڭ قالدىقتارىنان قۇرىلعان «تەحريك-ە تاليبان پاكىستان» نەمەسە پاكىستاننىڭ «تاليبان» اسكەريلەندىرىلگەن توبىنا قاتىستى تۋىندادى. بۇۇ، اقش، ۇلىبريتانيا، كانادا، پاكىستان، باحرەين، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى جانە باسقا دا ەلدەر تەرروريستىك دەپ تانىعان راديكالدى جاۋىنگەرلىك ۇيىم پۋشتۋن اۋماقتارىن پاكىستاندىق باسقارۋدان بوساتۋعا ۇمتىلىپ، كوپ جىلدار بويى پاكىستاننىڭ قاۋىپسىزدىك كۇشتەرىنە شابۋىل جاساپ كەلەدى. 2025 جىلى تتپ بۇكىل پاكىستان بويىنشا  700-گە جۋىق شابۋىل جاسادى. سونىڭ ىشىندە، ەلدى دۇرلىكتىرگەنى  2025 جىلدىڭ قاراشاسىندا يسلامابادتا جانكەشتى جارعان بومبادان 12 ادام قازا تاپتى. وتكەن جىلى سودىرلاردىڭ ارەكەتتەرىنەن مىڭنان استام پاكىستاندىق  قازا تاپتى. پاكىستان اۋعانستاندى تتپ تەرروريستەرىن ءوز ەلىندە قورعاشتاي جاسىرىپ، ولاردى قولتىعىنان دەمەپ، شابىنان ءتۇرتىپ، پاكىستانعا اۋعان اۋماعىنان شابۋىل جاساۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر دەپ ايىپتايدى. پاكىستان پرەمەر-ءمينيسترى شاحباز شاريف ەلىمىز اۋعان تاليپتەرى رەجيمىنىڭ قاساقانا ارەكەتتەرىنە توزبەدى ءھام  ءوزىن كەز كەلگەن اگرەسسيادان قالاي قورعاۋدى بىلەدى دەپ مالىمدەدى.

اۋعانستان مەن پاكىستاننىڭ قاقتىعىسى قايدا اۋماقتاردا ءجۇرىپ جاتىر؟

پاكىستاننىڭ قارسى جاۋابى قارساڭىندا اۋعانستان جالپى شەكاراداعى ۇزىندىعى 2600 كيلومەتردەن اساتىن، ءىس جۇزىندە ارا جىگى ايقىندالماعان ديۋراند جەلىسىندەگى پاكىستاننىڭ اسكەري پوزيتسيالارىنا شابۋىل جاسادى. اۋعانستان تاراپى 1894 جىلى بريتاندىقتار ايقىنداعان شەكارانى مويىندامايدى، ول ناعىز شەكارا ودان دا ارى - يند وزەنى ارقىلى (شامامەن پاكىستان اۋماعىنىڭ ورتاسىنان) وتەدى دەپ مالىمدەيدى.

وڭتۇستىك ازياداعى كورشىلەس ەكى مەملەكەتتىڭ، ياعني، اۋعانستان مەن پاكىستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناس شەكارا مەن پۋشتۋن ماسەلەسىنە قاتىستى اشان دا كۇردەلى بولىپ قالىپ كەلەدى. ناقتىلاپ اتاپ ايتقاندا، اۋعانستان،  پۋشتۋنداردىڭ جەكە مەملەكەت قۇرۋىن نەمەسە پاكىستان اۋماعىنداعى  اۆتونومياسىن تالاپ ەتتى.

1950-جىلداردىڭ باسىندا اۋعان قارۋلى قۇرالىمدارى پاكىستانعا اۋماعىنىڭ ءبىر بولىگىن باسىپ الۋ ءۇشىن باسا كوكتەپ كىردى، وعان جاۋاپ رەتىندە يسلاماباد كابۋلمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناسىن ءبىرجولاتا ءۇزدى.

1990-شى جىلداردىڭ باسىندا پاكىستان اۋعاندىق «تالبياندى» قۇرۋعا بەلسەنە كومەكتەستى جانە قوزعالىستىڭ كوپتەگەن كوشباسشىلارى اۋعانستاندى امەريكالىق باسىپ الۋ كەزىندە پاكىستاندا بوي تاسالاپ جاسىرىنعان ەدى.

2000 جىلداردىڭ باسىندا اۋعان «تاليبانىنىڭ» ديۋراند جەلىسىن تانىعىسى كەلمەۋىنەن ەلدەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناس تاعى دا كۇرت ناشارلادى.

2021 جىلى اۋعانستانداعى «تاليباننىڭ» بيلىككە ورالۋىمەن مەملەكەتتەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناس تاعى دا مۇلدەم شيەلەنەستى.. پاكىستان اۋعانستاندى ءوز اۋماعىنان ارەكەت ەتەتىن پاكىستاندىق «تاليباندى» توقتاتۋ ءۇشىن ەشتەڭە ىستەمەيدى دەپ ايىپتايدى.

كىم كۇشتى - اۋعانستان با، پاكىستان با؟

پاكىستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى اۋعان كۇشتەرىنەن الدەقايدا كۇشتىرەك جانە ۇيىمداسقان قوسىن دەپ سانالادى. پاكىستان - كەڭ اۋقىمدى زىمىران ارسەنالىنا، ايتارلىقتاي مولشەردە اسكەري ۇشاقتار مەن كورابلدەرگە، سونداي-اق يادرولىق قارۋعا يە ەل. اۋعانستان، ءوز كەزەگىندە، دەلدالدار ارقىلى ۇرىس قيمىلدارىن جۇرگىزۋ تاكتيكاسىندا، پارتيزان سوعىسىن جۇرگىزۋدە، سونداي-اق سارقىلۋعا ارنالعان سوعىستا باسىمدىققا يە بولدى. ازىرگە ەكى ەلدىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى اراسىنداعى قاقتىعىستار تەك شەكارادا عانا ءجۇرىپ جاتىر، بىراق پاكىستان اۋعانستان اۋماعىنا كىرۋى مۇمكىن، ال اۋعانستان پاكىستان ىشىندەگى شابۋىلداردى ءوز ىڭعايىنا وراي ۇيلەستىرۋى مۇمكىن.

پاكىستان اۋعانستاننان نە قالايدى؟

پاكىستاننىڭ اقپارات ءمينيسترى اتاۋللا تارار ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا اۋعان ۇكىمەتى زاڭسىز بيلىك جانە اۋعاندىقتاردىڭ، سونىڭ ىشىندە ايەلدەر مەن بالالاردىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىن بۇزاتىنىن مەملەكەت بولپ تابىلادى دەپ مالىمدەدى. ءارى اۋعان رەجيمى لاڭكەستەردى قولدايتىنىن اتاپ ءوتتى. ءوز كەزەگىندە پاكىستان سەناتى (پارلامەنتتىڭ جوعارعى پالاتاسى) اۋعان تاليبتەرىن «بارلىق دۇشپاندىق ارەكەتتەردى دەرەۋ توقتاتۋعا جانە بەيبىت ءومىر ءسۇرۋ جونىندەگى حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى ساقتاۋعا» شاقىراتىن رەزوليۋتسيا قابىلدادى. باسقاشا ايتقاندا، پاكىستان اۋعانستاننىڭ تتپ-نى قولداۋدى توقتاتۋىن، سونداي-اق ونى جويۋ ماسەلەسى بويىنشا ىنتىماقتاسۋىن قالايدى. اۋعانستان ءوز كەزەگىندە پاكىستاننان ءوز اۋماعىنا شابۋىل جاساۋدى توقتاتۋدى تالاپ ەتىپ وتىر.

ءۇندىستاننىڭ بۇعان نە قاتىسى بار ما؟

ايماقتاعى كوپتەگەن ەلدەر، سونداي-اق بۇۇ پاكىستان مەن اۋعانستان اراسىنداعى اسكەري ءىس-قيمىلداردى تاراپتاردىڭ ەشقايسىسىن قاقتىعىس تۋدىردى دەپ اشىق ايىپتاماي، توقتاتۋعا شاقىرادى. ال پاكىستاننىڭ وڭىردەگى بۇرىننان كەلە جاتقان قارسىلاسى ءۇندىستان يسلامابادتى اۋعانستانعا شابۋىل جاسادى دەپ ايىپتاسا، پاكىستاندا قاراپ قالماي، ءوز كەزەگىندە اۋعانستاندى ءۇندىستاننىڭ «دەلدالى» دەپ اتايدى. نيۋ-دەليدى كابۋل ارقىلى يسلامابادپەن قاقتىعىستى قولداۋعا نيەتتى دەپ ايىپتايدى. ءۇندىستان مەن اۋعانستان تاليباننىڭ بيلىككە كەلۋىنەن ءبىر جىل وتكەن سوڭ جاقىنداسا باستادى، بۇگىندە ەلدەر ءبىر-ءبىرىن سەرىكتەس دەپ ەسەپتەيدى.

اۋعانستان مەن پاكىستان كەلىسىمگە كەلە الا ما؟

پاكىستان مەن اۋعانستان اراسىنداعى 270-تەن استام اۋعان ازاماتى مەن 40 پاكىستاندىق قازا تاپقان قازىرگى قاقتىعىس ديپلوماتيانىڭ كومەگىمەن شەشىلەتىن شىعار، سەبەبى تاراپتار ۇزاق اسكەري قارسىلاسۋعا دايىن ەمەس: اۋعانستاننىڭ قاجەتتى اسكەري مۇمكىندىكتەرى جوق، ال پاكىستان اۋعان قالالارىنا شابۋىل جاساۋ ارقىلى تەرروريستىك ۇياشىقتاردى جويۋعا قول جەتكىزە المايدى. دەگەنمەن، ازىرگە ەكى ەل دە ءبىر-بىرىنە قارسى ارەكەتتەرگە باتىلدىقپەن بارىپ وتىر. ءارى ولاردىڭ قارۋلى كۇشتەرى جوعارى جاۋىنگەرلىك ازىرلىكتە ساقاداي ساي تۇر.

Abai.kz