يسلام رەۆوليۋتسياسى جەڭىسكە جەتكەن 1979 جىلدان بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 9 پرەزيدەنت، 1 پرەزيدەنت مىندەتىن اتقارۋشى بولدى. ونىڭ العاشقى ەكەۋىن كورگەن جوقپىن. قالعان 8 پرەزيدەنتپەن اڭگىمەلەستىك، اۋدارما جاسادىق، ءشاي ىشتىك. القيسسا،

يراننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ءابىلحاسان بانيسادر. پرەزيدەنت بولعان مەرزىمى: 4 اقپان 1980 — 22 ماۋسىم 1981.

ءابىلحاسان بانيسادر شاحپۋر باحتيار مەن مەحدي بازارگان باسقارعان حالىق قارسىلىعى قوزعالىسىنا جاقىن بولدى. بىراق، يسلام رەۆوليۋتسياسىن قولداپ، جولدارى ەكى ايرىلىپ كەتتى. اكەسى اياتوللا ناسراللا بانيسادر اياتوللا حومەينيدىڭ جاقىن دوسى بولدى. بانيسادر ءدىني ءبىلىم العاننان سوڭ، ساربونادا قارجى جانە ەكونوميكانى وقيدى، فرانتسيانىڭ وسى ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىراز جىل ساباق بەردى. فرانتسيادا ءجۇرىپ، شاح رەجيمىنە قارسى يسلام وپپوزيتسياسىنا قوسىلادى. بىرنەشە رەت قامالادى. 1974 جىلى اياتوللا حومەينيمەن تانىسىپ، جاقىن ارالاسا باستايدى. يسلام رەۆوليۋتسياسى جەڭىسكە جەتكەن سوڭ، اياتوللا حومەينيدىڭ قولداۋىمەن رەۆوليۋتسيالىق كەڭەستىڭ مۇشەسى بولادى. بىرنەشە اي ەكونوميكا ءمينيسترى، سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولادى. بانيسادر ءدىني ادامداردىڭ بيلىككە كەلۋىنە، مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەۋىنە قارسى بولادى. يراق باسىپ كىرگەن العاشقى جىلى يران ۇلكەن شىعىنعا ۇشىراپ، ءبىراز جەرىنەن ايرىلىپ قالادى. “باس قولباسشى رەتىندە دۇرىس باسقارا المادى” دەپ يسلام ءدىندارلارى اياتوللا حومەينيدى بانيساندردى باس قولباسشى لاۋازىمىنان الۋعا كوندىرەدى. ون كۇننەن سوڭ ءماجىلىس بانيساندرعا يمپيچمەنت جاريالايدى. يرسك ءۇيىن ءتىنتىپ، بانيسادردى ۇيقاماققا الادى. بانيسادردى قولداپ كوشەگە شىققان مىڭداعان ادامدى يرسك باسىپ، جانشيدى. كەيبىر مالىمەتتەر بويىنشا حالىقتى كوشەگە شىعارعانىنا نارازى بولعان اياتوللا حومەيني بانيسادردى ءولتىرۋ تۋرالى قۇپيا جارلىق شىعارادى. بىرنەشە اپتا تىعىلىپ، ءبىر اسكەري ۇشقىشتىڭ كومەگىمەن يراننان قاشىپ شىعادى. ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن فرانتسيادا تۇرىپ، 2021 جىلى 89 جاسىندا قايتىس بولادى.

ءابىلحاسان بانيسادر - يران تاريحىنداعى يمپيچمەنت جاريالانعان جالعىز پرەزيدەنت. ەڭ كوپ داۋىس العان (76,5 %) پرەزيدەنت. ەلدەن قاشقان العاشقى جانە سوڭعى پرەزيدەنت. بۇكىل بيلىك قولىندا بولعان جالعىز پرەزيدەنت.

جانىبەك كوپجاسار

Abai.kz