ساۋالناما قوعامدا ەل پرەزيدەنتىنە دەگەن سەنىم دەڭگەيى ەڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتتى – 61,3%. ال ازاماتتاردىڭ 17%-ءى پرەزيدەنتكە سەنبەيتىنىن ءبىلدىردى. 2023 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىمەن سالىستىرعاندا، مەملەكەت باسشىسىنا وڭ كوزبەن قارايتىنداردىڭ ۇلەسى تومەندەگەن – ول كەزدەگى كورسەتكىش 69,4% ەدى، دەپ حابارلايدى Arasha.kz.

ازاماتتار بيلىككە سەنەدى، بىراق اشىق سىناۋدان قورقادى

DEMOSCOPE قوعامدىق پىكىرگە جەدەل مونيتوريڭ جۇرگىزۋ بيۋروسى 2026 جىلعى 24 اقپاننان 6 ناۋرىزعا دەيىن «بيلىك ينستيتۋتتارىنا قوعامنىڭ سەنىمى» تاقىرىبىندا ازاماتتار اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزگەندەرىن مالىىمجەدى. جوبانى MediaNet حالىقارالىق جۋرناليستيكا ورتالىعى PAPERLAB زەرتتەۋ ورتالىعىمەن ىنتىماقتاسا وتىرىپ، كونراد ادەناۋەر اتىنداعى قوردىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىردى.

DEMOSCOPE زەرتتەۋى قوعامدا قاراما-قايشى بولعانىمەن، ورنىقتى ترەند قالىپتاسقانىن كورسەتتى – مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارعا سەنىم دەڭگەيى سالىستىرمالى تۇردە تۇراقتى بولا تۇرا، تەرەڭ ءارى جۇيەلى وزگەرىسكە دەگەن سۇرانىس تا بار.

ساۋالناما دەرەگىنە سۇيەنسەك، ازاماتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى – 85,4%-ءى ەلىمىزگە وزگەرىس كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرگەندەر اراسىندا اۋقىمدى جانە شەشۋشى رەفورما كۇتىپ جۇرگەندەردىڭ ۇلەسى باسىم – 71,6%، تاعى 13,8%-ءى ازداعان وزگەرىس جەتكىلىكتى دەپ سانايدى. رەسپوندەنتتەردىڭ 10,7%-ءى ەلىمىزگە ەشقانداي وزگەرىستىڭ كەرەگى جوق، ءبارى قازىرگى قالپىندا قالا بەرسىن دەيدى.

DEMOSCOPE بيۋروسى وسىعان ۇقساس ساۋالنامانى 2023 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا دا جۇرگىزگەن بولاتىن، ول كەزدە وزگەرىستى قالايتىنداردىڭ جالپى ۇلەسى 89,9% بولعان.

زەرتتەۋ ناتيجەسى كەيىنگى 12 ايدا سالىستىرمالى تۇردە بيلىك ورگاندارىنا سەنىم بار ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. ساۋالناماعا جاۋاپ بەرگەندەردىڭ جارتىسىنىڭ (50,3%) سەنىم دەڭگەيى وزگەرمەگەن. رەسپوندەنتتەردىڭ 23,4%-ءى سەنىم دەڭگەيى ارتقانىن ايتسا، 19,7%-ءى سەنىمى تومەندەگەنىن حابارلادى.

ساۋالناما قوعامدا ەل پرەزيدەنتىنە دەگەن سەنىم دەڭگەيى ەڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتتى – 61,3%. ال ازاماتتاردىڭ 17%-ءى پرەزيدەنتكە سەنبەيتىنىن ءبىلدىردى. 2023 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىمەن سالىستىرعاندا، مەملەكەت باسشىسىنا وڭ كوزبەن قارايتىنداردىڭ ۇلەسى تومەندەگەن – ول كەزدەگى كورسەتكىش 69,4% ەدى.

حالىقتىڭ سەنىمى جونىنەن رەيتيڭدە ەكىنشى ورىندا اكىمدىكتەر تۇر – ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ جارتىسى (50,2%) اكىمدىكتەرگە سەنىم ارتسا، شامامەن ۇشتەن ءبىرى (29,8%) سەنبەيتىنىن ايتتى.

قر ۇكىمەتىنە رەسپوندەنتتەردىڭ 47,4%-ءى سەنۋگە بولادى دەسە، 27,7%-ءى سەنۋگە بولمايدى دەيدى. رەيتيڭدە بۇدان كەيىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تۇر: ازاماتتاردىڭ 46,8%-ءى كۇش قۇرىلىمدارىنا سەنەتىنىن ايتسا، 32,5%-ءى سەنبەيتىنىن بىلدىرگەن. سوت جۇيەسىنە كەلگەندە سەنىمسىزدىك دەڭگەيى بارىنەن تومەن، رەسپوندەنتتەردىڭ 43,7%-ءى سوتتارعا سەنەتىنىن ايتسا، 30,6%-ءى سەنبەيمىز دەيدى.

رەسپوندەنتتەردىڭ جاسىنا وراي تالداۋ ايتارلىقتاي ايىرما بار ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. قولداۋ بىلدىرەتىن نەگىزىنەن 18-29 جاس ارالىعىنداعىلار بولسا، 50-59 جاستاعىلار اراسىندا سەنىم دەڭگەيى مەيلىنشە تومەن. 18-29 جاستاعى رەسپوندەنتتەردىڭ پرەزيدەنت پەن ۇكىمەتكە سەنىم دەڭگەيى سايكەسىنشە 72,5% جانە 59,4%. 50-59 جاستاعىلار اراسىندا بۇل كورسەتكىش سايكەسىنشە 51,2% جانە 35,4%.

رەسپوندەنتتەردىڭ ايتارلىقتاي بولىگى، اتاپ ايتقاندا 20%-تەن 28%-كە دەيىنگى بولىگى بيلىك ورگاندارىنا سەنىم تۋرالى سۇراققا جاۋاپ بەرۋدەن قينالۋى نازار اۋدارتادى. مۇنداي بەلگىسىزدىك تاقىرىپتىڭ شەتىن ەكەنىمەن جانە وزىندىك تسەنزۋرامەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن.

ساياسي جاعدايدى كورسەتەتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى كورسەتكىش ازاماتتاردىڭ بيلىكتى اشىق سىناۋ مۇمكىندىگى دەۋگە بولادى. DEMOSCOPE دەرەگى قوعامدا پىكىرىن اشىق بىلدىرۋدەن قورقاتىندار كوپ ەكەنىن كورسەتتى – قازاقستاندىقتاردىڭ جارتىسىنان استامى (56,1%) ينتەرنەتتە بيلىكتىڭ ارەكەتىن اشىق سىناۋدان قايمىعادى، مۇنى قاۋىپتى دەپ سانايدى. ونىڭ ىشىندە 28,5%-ءى ءۇزىلدى-كەسىلدى اشىق سىناۋ قاۋىپتى دەپ ساناسا، 27,6%-ءى سىن ايتۋ قىسىمعا نەمەسە سوتقا تارتۋعا اكەپ سوعادى دەپ قاۋىپتەنەدى.

14,4% رەسپوندەنت سىناۋعا بولسا دا، ناقتى اتى-ءجونىن اتاۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ سانايدى. تەك 9,8%-ءى عانا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اتىنا سىن ايتۋ ەشقانداي دا قورقىنىشتى ەمەس دەپ سەنەدى. رەسپوندەنتتەردىڭ 19,7%-ءى بۇل ساۋالعا جاۋاپ بەرۋگە قينالعان.

اشىق سىننان قورقۋ مەن بيلىك ينستيتۋتتارىنا سەنىم دەڭگەيى اراسىنداعى ءوزارا بايلانىس زەرتتەۋدىڭ نەگىزگى ناتيجەسى بولدى. تالداۋ بيلىكتى سىناۋدان قورقۋ دەڭگەيى نەعۇرلىم جوعارى بولعان سايىن بيلىككە دەگەن قوعامنىڭ سەنىمى سوعۇرلىم تومەن ەكەنىن كورسەتتى. بيلىكتى سىناۋدا تۇرعان ەشتەڭە جوق دەپ سانايتىن رەسپوندەنتتەر اراسىندا پرەزيدەنتكە سەنىم دەڭگەيى 83,2%، ال ورتاشا كورسەتكىش 61,6%. بيلىكتى اشىق سىناۋدى ءۇزىلدى-كەسىلدى قاۋىپتى دەپ سانايتىندار اراسىندا پرەزيدەنتكە سەنىم دەڭگەيى ايتارلىقتاي تومەن – 56,1%.

قازاقستان ۇكىمەتىنە قاتىستى جاعداي دا وسىعان ۇقساس. ۇكىمەتتى اشىق سىناۋدان ەشقانداي قاۋىپ جوق دەپ ەسەپتەيتىندەردىڭ ۇلەسى 70,8%، ال بۇل ساۋال بويىنشا ورتاشا كورسەتكىش – 47,4%. ۇكىمەتتى سىناۋ مەيلىنشە قاۋىپتى دەپ سانايتىن رەسپوندەنتتەر اراسىندا بۇل كورسەتكىش 41,9%-كە دەيىن تومەندەيدى.

ساۋالناما ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك شەشىم قابىلداۋعا ىقپال ەتۋ مۇمكىندىگىن دە زەرتتەدى. بۇل سۇراقتىڭ ناتيجەسى قوعامدىق پىكىردىڭ قاراما-قايشىلىعىن كورسەتتى – قازاقستاندىقتاردىڭ 47%-ءى قاراپايىم ازاماتتاردىڭ بيلىكتىڭ شەشىمىنە شىنايى ىقپال ەتۋ مۇمكىندىگى جوق دەپ ەسەپتەيدى. ال 46,3%-ءى ازاماتتار شەشىم قابىلداۋعا ىقپال ەتە الادى دەپ سانايدى.

بۇل سۇراقتا دا جاس توبىنا قاراي ايىرما بايقالدى. ايتارلىقتاي ەنتۋزيازم 18-29 جاستاعىلارعا ءتان، ولاردىڭ 56,1%-ءى مەملەكەت شەشىم قابىلداۋ پروتسەسىندە ۇنىمىزگە قۇلاق اسادى دەپ سەنەدى، ال ەرەسەك توپتا (50-59 جاس) بۇل كورسەتكىش ايتارلىقتاي تومەن – 39,4%.

ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك ءوپتيميزمىن باعالاۋ ءۇشىن قازاقستان دۇرىس باعىتپەن دامىپ جاتىر ما، الدە بۇرىس كەتتى مە دەپ سۇرادىق. قازاقستاندىقتاردىڭ 44,6%-ءى ەلىمىز دۇرىس جولمەن ءجۇرىپ بارا جاتىر دەپ ساناسا، تاعى 27,8%-ءى دۇرىس باعىتپەن كەتىپ بارا جاتقان شىعار دەگەن ويدا. جالپى رەسپوندەنتتەردىڭ 18,7%-ءى ەلىمىزدىڭ دامۋ باعىتى قيىس كەتىپ بارادى دەپ سانايدى.

2022 جىلى قازاقستان پرەزيدەنتى «ادىلەتتى قازاقستان» قۇرۋ جولىنا تۇستىك دەپ حابارلادى. ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 55,6%-ءى بۇل تۇجىرىمداما بيلىكتىڭ شىنايى ارەكەتىنە سايكەس كەلەدى دەپ ويلايدى. ال 33,8%-ءى قاراما-قايشى پىكىردە، ولار قازىرگى جاعدايدى ادىلەتتى دەۋگە بولمايدى دەپ سانايدى.

DEMOSCOPE زەرتتەۋىنىڭ ناتيجەسى قالىپتاسقان پارادوكستى تاعى دا پاش ەتتى – بيلىك ينستيتۋتتارىنا سەنىم دەڭگەيى تۇراقتى بولا تۇرا، قازاقستاندا ناقتى رەفورمالاردىڭ قاجەتتىگىنە سۇرانىس جوعارى جانە كوبىنەسە قوعامنىڭ سۇرانىسى ەلەۋسىز قالىپ كەلەدى. بۇل سەنىمنىڭ شارتتى سيپاتتا ەكەنىن جانە ايتارلىقتاي وزگەرىستىڭ قاجەتتىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايتىنىن كورسەتەدى.

سويتە تۇرا، بيلىكتى اشىق سىناۋدان قايمىعاتىن قازاقستاندىقتاردىڭ ەداۋىر بولىگى ۇزاق مەرزىم تۇرعىسىنان بۇل سەنىم ورنىعا تۇسە مە دەپ قاۋىپتەنەدى. قازىرگى ەكونوميكالىق جاعداي، باعانىڭ ءوسۋى مەن حالىقتىڭ تابىسىنىڭ ازايۋى ۇكىمەتتىڭ الدىنا ازاماتتاردى قورعاۋ جانە ولاردىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋ بويىنشا ناقتى شارالاردى قولعا الىپ، قوعامنىڭ ءۇمىتى مەن ازاماتتاردىڭ سەنىمىن ناقتى وزگەرىسكە اينالدىرۋ مىندەتىن قويىپ وتىر.

Abai.kz