قازاقستاندا تۇرمىستا كۇندەلىكتى قولدانىلاتىن زاتتاردىڭ اتاۋىن قازاق تىلىنە بەيىمدەۋ ماسەلەسى تاعى دا كۇن تارتىبىنە شىقتى. احمەت بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى جاريالاعان رەسپۋبليكالىق «ءۇي زاتتارى اتاۋلارىنىڭ شەبەرحاناسى» اتتى بايقاۋ اياسىندا ازاماتتارعا ورىس تىلىنەن ەنگەن نەمەسە شەتەلدىك تۇرمىستىق اتاۋلارعا قازاقشا بالاما تابۋ ۇسىنىلدى. جەڭىمپازدارعا اقشالاي سىياقى دا قاراستىرىلعان. بايقاۋ 13 مامىرعا دەيىن جالعاسادى.

ينستيتۋت ۇسىنعان تىزىمدە كرەسلو، جاليۋزي، كومود، پروستىنيا، راكوۆينا، ۋدلينيتەل، ميكسەر، سوكوۆىجيمالكا، فولگا، تەركا، كوسياك، كارنيز، پلينتۋس، كونديتسيونەر سەكىلدى سوزدەر بار. قاتىسۋشىلار وسى تىزىمنەن كەمىندە ون اتاۋعا قازاقشا نۇسقا ۇسىنىپ، ونىڭ تىلدىك دالدىگىن نەگىزدەۋى ءتيىس.

بۇل نە ءۇشىن قاجەت؟

ماسەلەنىڭ تۇپكى ءمانى – قازاق ءتىلىنىڭ تۇرمىستىق، تەحنيكالىق جانە زاماناۋي لەكسيكاسىن كەڭەيتۋ. قازاق ءتىلى كوبىنە ادەبيەت، مادەنيەت، سالت-ءداستۇر اياسىندا باي دەپ باعالانعانىمەن، كۇندەلىكتى ۋربانيستىك ومىردە جاڭا اتاۋلارعا كەلگەندە كوبىنە كىرمە سوزدەرگە سۇيەنەدى. مىسالى، «روزەتكا»، «دوموفون»، «كونتەينەر»، «پلەد» سەكىلدى سوزدەر حالىق اراسىندا تۇپنۇسقا كۇيىندە قولدانىلىپ كەتكەن.

مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ تولىققاندى قىزمەت ەتۋى ءۇشىن تەك رەسمي قۇجات ءتىلى بولۋى جەتكىلىكسىز. ول اسۇيدە، دۇكەندە، قۇرىلىس سالاسىندا، تەحنيكادا، تۇرمىستا دا تابيعي قولدانىلۋى كەرەك. وسى تۇرعىدان العاندا بايقاۋ – قاجەتتى قادام.

قوعام نەگە كۇمانمەن قارايدى؟

بۇعان دەيىن دە قازاقشا بالاما جاساۋ باستامالارى بولعان. الايدا كەيبىر جاساندى نەمەسە قولدانىسقا ىڭعايسىز سوزدەر جۇرتشىلىق اراسىندا سىنعا ۇشىرادى. مىسالى، حالىققا سىڭبەگەن تەرميندەر رەسمي قۇجاتتاردا عانا قالىپ، كۇندەلىكتى ومىردە قولدانىلمايدى.

سوندىقتان بۇل جولعى باستامانىڭ تابىسى ەكى نارسەگە بايلانىستى:

ۇسىنىلعان اتاۋ قىسقا ءارى تۇسىنىكتى بولۋى كەرەك
حالىقتىڭ ءوزى قابىلداۋى كەرەك

ەگەر ءسوز قۇلاققا قونىمدى بولسا، ول تابيعي تۇردە تارالادى. ال كابينەتتە جاسالعان اۋىر اتاۋلار ومىرشەڭ بولمايدى.

ساراپشىلار نە دەيدى؟

ءتىل ماماندارى سوڭعى جىلدارى قازاق ءتىلى تسيفرلىق جانە عىلىمي ورتادا دا دامي باستاعانىن ايتادى. ماسەلەن، قازاق تىلىنە ارنالعان ماشينالىق اۋدارما كورپۋستارى، ماتىندىك مودەلدەر، دىبىستىق دەرەكتەر بازاسى جاسالىپ جاتىر. بۇل قازاق ءتىلىنىڭ تەحنولوگيالىق الەۋەتى ءوسىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.

دەمەك، تۇرمىستىق لەكسيكانى بايىتۋ – تەك مادەني ماسەلە ەمەس، بولاشاقتا قازاق ءتىلىن جاساندى ينتەللەكت، ىزدەۋ جۇيەلەرى، تسيفرلىق ونىمدەرگە ەنگىزۋدىڭ دە العىشارتى.

قورىتىندى

«تەركا، فولگا، كوسياك» سەكىلدى سوزدەردى قازاقشالاۋ سىرتتاي قاراعاندا ۇساق ماسەلە بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. بىراق ءتىلدىڭ ومىرشەڭدىگى ءدال وسىنداي كۇندەلىكتى سوزدىك قور ارقىلى انىقتالادى. ەگەر قازاق ءتىلى اسۇيدە، جاتىن بولمەدە، جوندەۋ جۇمىستارىندا، تەحنيكا دۇكەنىندە ەركىن قولدانىلسا عانا ول شىن مانىندە تولىققاندى مەملەكەتتىك تىلگە اينالادى.

سوندىقتان بۇل بايقاۋ – جاي كونكۋرس ەمەس، قازاق ءتىلىنىڭ تۇرمىس كەڭىستىگىن كەڭەيتۋگە جاسالعان تاجىريبە. ەندىگى ماسەلە – حالىققا ۇنايتىن، ومىرگە جاقىن اتاۋلار تابىلا ما، جوق پا.

Abai.kz