قازاقستاننىڭ كەڭ بايتاق دالاسى، اسقار تاۋلارى، ايدىن كولدەرى مەن تاڭعاجايىپ شاتقالدارى – الەمنىڭ كەز كەلگەن ساياحاتشىسىن تاڭداندىرۋعا لايىق تابيعي مۇرا. الايدا وسىناۋ كوركەم مەكەندەردى حالىقارالىق اۋديتورياعا كەڭىنەن تانىتۋ ءۇشىن ولاردى جاڭا قىرىنان كورسەتىپ، زاماناۋي فورماتتا ناسيحاتتاۋ ماڭىزدى. بۇگىندە بۇل مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ەڭ ىقپالدى قۇرالدارىنىڭ بىرىنە الەۋمەتتىك جەلىلەر اينالدى. ەرەكشە راكۋرستان تۇسىرىلگەن ءبىر عانا بەينەروليك ميلليونداعان كورەرمەننىڭ نازارىن اۋدارىپ، قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتا الادى. وسىنداي كونتەنت ارقىلى ەلىمىزدىڭ كورىكتى جەرلەرىن شەتەلدىك اۋديتورياعا تانىتىپ جۇرگەن اۆتورلاردىڭ ءبىرى – ترەۆەل-بلوگەر داستان مۇحامەدراحىم.

جاقىندا ول بلوگەرلەر الەمىندەگى «وسكار» سانالاتىن WIBA Awards حالىقارالىق سىيلىعىندا «الەمنىڭ ۇزدىك ترەۆەل-بلوگەرى» اتاندى. بۇگىندە داستان الەمگە تانىمال كونتەنت اۆتورلارى Joe Hattab پەن MegaAmerican-مەن بىرگە قازاقستاننىڭ كورىكتى مەكەندەرىن ارالاپ، ەلىمىزدىڭ تابيعي بايلىعىن ميلليونداعان شەتەلدىك كورەرمەنگە كورسەتىپ ءجۇر. ءتۇسىرىلىم ساپارى بارىسىندا Qazaq Culture پورتالىنا ەكسكليۋزيۆتى سۇحبات بەرىپ، قازاقستان تابيعاتىنىڭ ەرەكشەلىگى، ءبىر مينۋتتىق بەينەروليكتىڭ ارتىنداعى ەڭبەك، وتاندىق ءتۋريزمنىڭ مۇمكىندىكتەرى جانە الداعى شىعارماشىلىق جوسپارلارى تۋرالى اڭگىمەلەدى.

– شەتەل جۇرتشىلىعىنىڭ قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى قانداي؟

– مەنىڭشە، شەتەلدىك كورەرمەندەردى ەڭ الدىمەن قازاقستان تابيعاتىنىڭ الۋان تۇرلىلىگى تاڭعالدىرادى. ويتكەنى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن شۆەيتساريانى ەسكە تۇسىرەتىن اسقار تاۋلاردى دا، بوليۆياداعىداي تۇزدى كولدەردى دە، ساۋد ارابياسىنا ۇقسايتىن شولدەردى دە، امەريكاداعىداي الىپ كانونداردى دا كەزدەستىرۋگە بولادى. قازاقستاننىڭ ءوزىن عانا كورسەتە وتىرىپ، بۇكىل الەمنىڭ تابيعاتىن تانىستىرىپ جاتقانداي اسەر قالدىراسىڭ. شەتەلدىك اۋديتوريانى تاڭعالدىراتىن دا – وسى ەرەكشەلىك.

سونىمەن قاتار مەن تابيعاتتى جاي عانا ءتۇسىرىپ، كورسەتۋمەن شەكتەلمەۋگە تىرىسامىن. ءار بەينەروليككە شىعارماشىلىق تۇرعىدان قاراپ، كورەرمەنگە تانىس كورىنىستەردى وزگەشە راكۋرستان، تىڭ يدەيا مەن ەرەكشە ۆيزۋالدىق شەشىمدەر ارقىلى ۇسىنعىم كەلەدى. وسىنداي كرەاتيۆتى ءتاسىلدىڭ ناتيجەسىندە شەتەلدىكتەردىڭ قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتىپ، ەلىمىزگە كەلۋگە نيەت ءبىلدىرىپ جاتادى. بەينەروليكتەرىمدى الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى تانىمال پاراقشالار جاريالاپ، ميلليونداعان ادام تاماشالاپ ءجۇر. بۇل – قازاقستاندى حالىقارالىق اۋديتورياعا تانىتۋدىڭ ۇلكەن مۇمكىندىگى.

– جاقىندا ءسىز WIBA Awards حالىقارالىق سىيلىعىندا «الەمنىڭ ۇزدىك ترەۆەل-بلوگەرى» اتاندىڭىز. بۇل ماراپات ءسىز ءۇشىن نەنى بىلدىرەدى؟

– WIBA Awards ماراپاتىنىڭ مەن ءۇشىن ورنى بولەك. بۇل سىيلىق سەگىز جىلدان استام ۋاقىت بويى الەمنىڭ ۇزدىك بلوگەرلەرىنە تابىستالىپ كەلەدى جانە بلوگەرلەر اراسىنداعى «وسكار» سانالادى. ونىڭ فرانتسيانىڭ كانن قالاسىندا، ايگىلى كانن كينوفەستيۆالىمەن قاتار ءوتۋىنىڭ ءوزى ماراپاتتىڭ دەڭگەيىن كورسەتەدى. ول جەرگە الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تانىمال تۇلعالار مەن ۇزدىك كونتەنت اۆتورلارى جينالادى.

سوندىقتان بۇل ماراپاتتى ءوز سالامداعى ەڭ ۇلكەن جەتىستىگىم دەپ ەسەپتەيمىن. مەن اكتەر نەمەسە ءانشى ەمەسپىن، كينو سالاسىنداعى «وسكارعا» ۇمىتكەر بولا المايمىن. ال ترەۆەل-بلوگينگ باعىتىندا WIBA Awards – مەن ءۇشىن ەڭ بيىك بەلەستەردىڭ ءبىرى.

مەنى ەرەكشە قۋانتقانى – الەۋمەتتىك جەلىدەگى اۋديتوريامنىڭ كولەمى ەكى ميلليونعا دا جەتپەسە دە، ونداعان، ءتىپتى جۇزدەگەن ميلليون اۋديتورياسى بار الەمدىك بلوگەرلەرمەن ءبىر دەڭگەيدە باعالانۋىم. مىسالى، جالپى اۋديتورياسى 300 ميلليونعا جۋىق حابي لەيم سياقتى تانىمال تۇلعالارمەن بىرگە ماراپات الۋ – ۇلكەن مارتەبە. بۇل مەن ءۇشىن عانا ەمەس، قازاقستاندى الەمگە تانىتۋعا باعىتتالعان ەڭبەكتىڭ باعالانۋى دەپ بىلەمىن.

⁠– وسى ۋاقىتقا دەيىن تۇسىرىلگەن ايماقتاردىڭ ىشىندە جۇرەگىڭىزگە ەرەكشە جاقىن مەكەن بار ما؟ سونداي-اق ەل نازارىنان قاعىس قالىپ جۇرگەن، بىراق الەمدىك دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋعا لايىق قانداي وڭىرلەردى اتار ەدىڭىز؟

– بۇل سۇراققا ءار سۇحباتتا ءارتۇرلى جاۋاپ بەرىپ جاتامىن. ويتكەنى قازاقستاندى ارالاعان سايىن ءاربىر ءوڭىر مەن ءاربىر مەكەن مەن ءۇشىن جاڭا قىرىنان اشىلادى. دەگەنمەن كوپ ويلانباستان، جۇرەگىمە ەرەكشە جاقىن ءۇش باعىتتى اتاسام، ەڭ الدىمەن ماڭعىستاۋدى ايتار ەدىم.

ماڭعىستاۋعا جاساعان سوڭعى ساپارىمىزدان بەرى نەبارى ءۇش كۇن عانا ءوتتى. سوعان قاراماستان، بۇل ءوڭىردى مۇلدە جاڭا قىرىنان تانىپ ۇلگەردىم. ءتىپتى قازاقستان تۇرعىندارى عانا ەمەس، الەم جۇرتشىلىعى دا ءالى بىلە بەرمەيتىن ەرەكشە جەرلەردى اشتىق دەپ ايتۋعا بولادى. ماڭعىستاۋدىڭ ءار ساپار سايىن باسقا قىرىنان كورىنۋى مەنى تاڭعالدىرادى.

ەكىنشى ەرەكشە مەكەن – كاتونقاراعاي. مەنىڭشە، ونىڭ تابيعاتى شۆەيتساريادان ارتىق بولماسا، كەم تۇسپەيدى. بۇل وڭىردە ادام اياعى جەتە بەرمەيتىن، باستاپقى قالپىن ساقتاعان تابيعي ايماقتار كوپ. سونداي-اق ازياداعى ەڭ ۇلكەن ءارى اۋقىمدى سارقىرامالاردىڭ ءبىرى دە وسى جەردە ورنالاسقان. ەگەر كاتونقاراعايعا جازدا، شىلدە ايىنىڭ باسىندا بارساڭىز، قارلى تاۋ بوكتەرىندەگى جايقالعان گۇلدەر مەن الۋان تۇسكە بويالعان جوتالاردى كورەسىز. سول ساتتە تۇتاس ءبىر كوركەم كارتينانىڭ ىشىندە جۇرگەندەي اسەر الاسىز.

ءۇشىنشى باعىت رەتىندە الماتى ءوڭىرىنىڭ تابيعاتىن اتار ەدىم. بۇل ايماق ءوزىنىڭ سان قىرلىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى: مۇندا اسقار تاۋلار دا، ءشولدى القاپتار دا بار. ماسەلەن، ايگىلى انشىقۇم بار. ال تيان-شان تاۋلارىنا قاراي بەت الساڭىز، نارىنقول وڭىرىنە جەتەسىز. سول ماڭدا قازاقستاننىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسى – حان ءتاڭىرى شىڭى ورنالاسقان.

ال كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن مەكەندەرگە كەلسەك، جەتىسۋ الاتاۋىنداعى ۇشكولدى ەرەكشە اتاپ وتەر ەدىم. بۇل جەر تۋرالى تۇسىرگەن بەينەروليگىم الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشامدا سەگىز ميلليوننان استام قارالىم جينادى. ۇشكولگە جەتۋ وتە قيىن، سوندىقتان ول جاققا ادام اياعى سيرەك بارادى. ءوزىم دە وعان دەيىن بۇل مەكەندى ەش جەردەن كورمەگەن ەدىم.

تاعى ءبىر الەمدىك دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋعا لايىق جەر – ماڭعىستاۋداعى قارىنجارىق ويپاتى. وعان دا سوڭعى ساپارىمىزدا باردىق. تابيعاتى بوليۆيادان ارتىق بولماسا، كەم ەمەس. مۇندا تۇزدى القاپتارمەن قاتار، اسەم كانوندار مەن ەرەكشە تابيعي بەدەرلەر ۇيلەسىم تاپقان. سول كورىنىستەردىڭ اراسىندا تۇرعان كەزدە مۇلدە باسقا الەمگە تاپ بولعانداي اسەر الاسىڭ. مەنىڭشە، وسىنداي جەرلەردى حالىقارالىق اۋديتورياعا كەڭىنەن تانىستىرۋ قاجەت.

– ءار تابيعي مەكەننىڭ وزىنە ءتان «التىن ۋاقىتى» بولادى دەپ ءجيى ايتاسىز. سول ساتكە ءدوپ ءتۇسۋ ءۇشىن قالاي دايىندالاسىز؟ ءبىر مينۋتتىق بەينەروليكتىڭ ارتىنداعى جۇمىستىڭ كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن قىزىعى مەن شىجىعى نەدە؟

– قازاقستاندى تولىق ءۇش رەت ارالاپ شىقتىم دەۋگە بولادى. سونىڭ ارقاسىندا قاي مەكەنگە قاي ۋاقىتتا بارعان دۇرىس ەكەنىن تاجىريبە ارقىلى ءبىلىپ، ساپاردى الدىن الا جوسپارلايمىز. وقىرماندارىم دا كوپ كومەكتەسەدى. كۇنىنە كەمىندە 50-گە جۋىق حابارلاما كەلىپ، بەلگىلى ءبىر جەردە قاي ۋاقىتتا قانداي تابيعي قۇبىلىستى كورۋگە بولاتىنىن ايتىپ جاتادى. سول ۇسىنىستار ارقىلى جاڭا لوكاتسيالار تاۋىپ ءجۇرمىز.

ءبىر مينۋتتىق بەينەروليكتىڭ ارتىندا ۇلكەن كوماندالىق جۇمىس تۇرادى. كەيدە تاۋدىڭ بيىكتىگىن نەمەسە مەكەننىڭ اۋقىمىن كورسەتۋ ءۇشىن بيىك ءارى قاۋىپتى جەرلەرگە شىعۋعا تۋرا كەلەدى. كورەرمەندەر ۆيدەونى كورىپ الاڭداپ جاتادى، بىراق كادر سىرتىندا قاۋىپسىزدىگىمدى قامتاماسىز ەتەتىن ادامدار بولادى. مىسالى، سەمەيدەگى «Pana» قوناقۇيىنىڭ شاتىرىنا شىققان ۆيدەونى تۇسىرگەن كەزدە، ارتىمدا ءۇش ادام قاۋىپسىزدىگىمدى قاداعالاپ تۇردى.

درونمەن ءتۇسىرۋدىڭ دە ءوز قيىندىعى بار. قاتتى جەلدە نەمەسە اعاشتاردىڭ اراسىمەن ۇشىرعان كەزدە تەحنيكا سىنىپ، قۇلاپ قالۋى مۇمكىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن 20-دان استام دروندى قۇلاتىپ نەمەسە جوعالتىپ الدىق. سوندىقتان قىسقا عانا بەينەروليكتىڭ ارتىندا كوپ دايىندىق، تاۋەكەل جانە ۇلكەن ەڭبەك جاتىر.

– ەڭبەك جولىڭىزدى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى رەتىندە باستادىڭىز. پەداگوگيكالىق تاجىريبە اۋديتوريامەن بايلانىس ورناتۋعا جانە كونتەنت جاساۋعا اسەر ەتە مە؟

– ارينە، پەداگوگيكالىق تاجىريبەمنىڭ اسەرى وتە ۇلكەن. ول اۋديتوريامەن دۇرىس بايلانىس ورناتۋعا، ستوريس پەن ريلسكە ءماتىن جازعاندا گرامماتيكاعا ءمان بەرۋگە جانە ويىمدى وقىرمانعا انىق ءارى تولىق جەتكىزۋگە كومەكتەسەدى.

كەيدە الەۋمەتتىك جەلىدە اۋديتورياسى ۇلكەن بولعانىمەن، ساۋاتسىز جازاتىن بلوگەرلەردى كەزدەستىرەمىن. ەشكىمدى سىناعىم كەلمەيدى، بىراق مۇنداي دۇنيەلەردى كورگەندە قىنجىلىپ قالامىن. سەبەبى كوپشىلىككە كونتەنت ۇسىناتىن ادام ءتىلدىڭ ساۋاتتىلىعىنا دا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.

– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، تابيعاتى كوركەم، تاريحى باي ولكەلەرىمىزگە تۋريستەردى بارىنشا تارتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن نەگە كوڭىل ءبولىنۋى كەرەك؟

– مەنىڭشە، تۋريستەردى تارتۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى قۇرالى – الەۋمەتتىك جەلى. بۇگىندە ادامدار باسقا ەلدەر مەن كورىكتى جەرلەر تۋرالى اقپاراتتى كوبىنە تەلەفون ارقىلى كورەدى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ تابيعاتىن ەرەكشە فورماتتا كورسەتىپ، كوپشىلىككە تەز تارايتىن ساپالى كونتەنت ءتۇسىرۋدىڭ ءوزى ۇلكەن جارناما بولا الادى.

مىندەتتى تۇردە كۇردەلى جارناما ناۋقانىن جاساۋدىڭ قاجەتى جوق. ادەمى تابيعاتتى وزگەشە راكۋرستان كورسەتىپ، ونى الەۋمەتتىك جەلىدە كەڭ تارايتىن كونتەنتكە اينالدىرسا جەتكىلىكتى. سوڭعى ءۇش جىلدا ەلىمىزگە كەلەتىن تۋريستەر سانىنىڭ بەس ەسە ارتقانى دا قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.

ەندىگى ماڭىزدى ماسەلە – كەلگەن قوناقتارعا جايلى جاعداي جاساۋ. ول ءۇشىن قوناقجايلىعىمىزدى تانىتىپ، تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ قاجەت. سوندا تۋريستەر ەلىمىزدەن جاقسى اسەر الىپ، قايتا ورالعىسى كەلەدى.

– ءبىر سوزىڭىزدە قازاقستان تابيعاتىنىڭ شامامەن 30 پايىزىن عانا كورسەتە الدىم دەگەن ەدىڭىز. الداعى ۋاقىتتا قاي وڭىرلەردە ءتۇسىرىلىم جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرسىز؟ ەگەر قازاقستاندى الەمگە ءبىر مينۋتتىق بەينەروليك ارقىلى تانىستىرۋ قاجەت بولسا، كورەرمەنگە قانداي كادرلاردى ۇسىنار ەدىڭىز؟

– قازاقستاندى ءبىر مينۋتتىق بەينەروليككە سىيعىزۋ وتە قيىن. ويتكەنى ەلىمىزدىڭ اۋماعى كەڭ، تابيعاتى مەن جەر بەدەرى سان الۋان. ءبىر عانا روليك ارقىلى تاۋلاردى، دالالاردى، شولدەر مەن كانونداردى تولىق كورسەتۋ مۇمكىن ەمەس.

الداعى ۋاقىتتا بارۋدى جوسپارلاپ جۇرگەن جەرلەردىڭ ءبىرى – اقتوبە وبلىسىنداعى اقتولاعاي بورلى تاۋلارى. تابيعاتى جاعىنان ونى ماڭعىستاۋداعى بوزجىراعا ۇقساتادى. سونىمەن قاتار كاتونقاراعايدىڭ مۇزتاۋ باعىتىنان بولەك، ريددەر ءوڭىرىنىڭ دە تابيعاتى وتە كوركەم ەكەنىن ءجيى ەستيمىن. كەيبىر بلوگەرلەر ول جاقتا ايۋلاردى ءتۇسىرىپ ءجۇر. بولاشاقتا ريددەرگە بارىپ، جابايى تابيعاتتى درون ارقىلى تۇسىرگىم كەلەدى.

تورعاي ءوڭىرى دە سىرت كوزگە جازىق دالا بولىپ كورىنگەنىمەن، وزىندىك ەرەكشە تابيعاتى بار مەكەن. ۇلىتاۋ دا نازار اۋدارۋعا لايىق. بۇل وڭىرگە تۋريستەردى تەك تابيعاتىمەن عانا ەمەس، تاريحي ورىندارىمەن، سونىڭ ىشىندە جوشى حان كەسەنەسى ارقىلى دا قىزىقتىرۋعا بولادى. ال قازاقستاندى ءبىر مينۋتتا تانىستىرۋ قاجەت بولسا، ەلىمىزدىڭ تابيعي الۋان تۇرلىلىگى مەن باي تاريحىن قاتار كورسەتەتىن كادرلاردى تاڭدار ەدىم.