فاريدا اۋىلدان قالاعا كوشىپ كەلگەن. تەپسە – تەمىر ۇزەتىن جىگىتتەرمەن قاتار تۇرا قالىپ، قارا جۇمىسقا كىرىسكەندە، ەشكىمگە ەسە جىبەرمەيتىن اۋىلدىڭ قارا قىزى قالاعا قونىس اۋدارمايتىن-اق ەدى... قارەكەت تابىلمادى. جو-جوق، اۋىل مۇلدە قارەكەتسىز ەمەس: ساۋاتىن سيىر بار، باعاتىن قوي بار، باپتايتىن باقشا بار، بىراق سونىڭ ءبارى تۇپتەپ كەلگەندە ءىشىم-جەمدى عانا ايىراتىن تىرشىلىكتىڭ كوزى بولىپ قالعان. جالعىز قارا سيىردى قاقتاپ ساۋىپ العانىمەن، ءسۇتى شايعا قاتىپ، ارتىلعانى ازىن-اۋلاق قۇرت-ماي بولۋدان اسپايدى. 15-20 قويدىڭ ءجۇنى ەشقايدا وتپەيدى، تەرىسى تۋلاقتىققا دا جارمايدى. سودان ءتىستىڭ سۋىن سورىپ قالعان كۇندەردە قوتانداعى الگى 15-20 قويعا كوز تىگەدى. مۇنداي ۇيدە مالدىڭ باسى وسە مە؟ الا جازداي ءتۇبىن قوپسىتىپ سۋارىپ، جاپىراعىن جاۋ قۇرتتاردان ارىلتىپ العانداعى كارتوبى مەن قىزاناعى، قيارى مەن قىرىققاباتى ءىشىم-جەمنەن ارتىلمايدى. ۇيدەگى بالالار كوكەنىسكە قاراپ كوك قارىن بولىپ وتىرعاندا، ونى قالاي بازارعا شىعارىپ ساۋدالسىن؟

فاريدا ءۇش جاسقا اياق باسقان ۇلكەنىن ارقاسىنا تاڭىپ، جاسقا جاڭا تولعان كىشكەنتايىن ومىراۋىنا الىپ، مۇگەدەك كۇيەۋىن ەرتىپ قالاعا اتتانعان. «الدا، بەيشارا-اي، ادامى ادامىن تانىمايتىن قالادا قايتىپ كۇن كورەسىڭدەر؟ ايتەۋىر، ەل ءىشى – اۋىلدا وتىرا بەرگەندەرىڭ ءجون ەدى!» – دەسكەن ۇلكەندەر جاعى شىن جاندارى اشىپ. فاريدا: «كورەرمىز، – دەدى، – بۇيىرعانىن كورەرمىز. جاس پەن كارى تۇگەل بارىپ جاتقان قالا عوي، اشتان قاتىپ قالماسپىز. ءتىپتى، كۇنىمىزدى كورە الماي، تاپتالىپ تاباندا قالساق، التىنقۇرساق اۋىلعا قايتىپ ورالارمىز».

فاريدا قالاعا كوشەر الدىندا قوراداعى مال مەن قولعا ىلىنەر مۇكاممال-مۇلكىن تۇگەل ساتقان. ءوزى – زادىندا ۇقىپتى ايەل، بۇرىننان جيناپ جۇرەتىن ءبىراز اقشاسى بار ەدى – بارىنىڭ باسىن قۇراپ قالاعا كوشىپ كەلگەن بەتتە بىرەۋدىڭ «ۆرەميانكاسىن» ساتىپ الدى. «ۆرەميانكا» – ءنان قالانىڭ شەتىندە قالقايىپ تۇرعانىمەن، ەلەكتر جارىعى تارتىلعان، ىرگەسىنەن قۇدىق قازىلعان، شاتىرى جابىلعان، ەدەنى سالىنعان، ەسىك-تەرەزەسى ءبۇتىن جايلى قونىس بولىپ شىقتى. ەندى فاريدا ىسكە كىرىسسىن. ەكى بىلەكتى ءتۇرىنىپ الىپ ول داۋلەتتى ادامداردىڭ ءۇيىن تازالاپ، تاماعىن ىستەيتىن جۇمىس تاۋىپ الدى. ارتىق-اۋىز سوزگە ۇيىرلىگى جوق، بىرتوعا، ىسىنە ادال، جۇزىنەن يمان توگىلگەن قاراپايىم كەلىنشەك بارىنە ۇنادى. باي ايەلدەر بىرىنە-ءبىرى قوڭىراۋ شالىپ، فاريدانىڭ قىزمەتىن ماقتاساتىن. «ەڭبەگى ادال فاريدانىڭ. ونىڭ قىزمەتىنە قانشا اقى تولسەڭ دە ارتىق ەتپەيدى»، – دەيدى كەڭ سارايلاردا بىلق-سىلق ەتىپ وتىراتىن حانىمدار. سونىڭ ءبىرى گۇلنارا حانىم فاريداعا اقىل ايتتى.

–  فەري، – دەدى ول، – سەن نەگە وتباسىڭا ۇكىمەتتىڭ تاراپىنان بەرىلىپ تۇراتىن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە ۇمتىلمايسىڭ؟

– دەنىم ساۋ، دەرتىم جوق، تەگى، سونداي كومەك سۇراپ، كەڭسەلەردى جاعالاعانىم جاراماس؟ –  دەپ فاريدا قىزارىپ كەتتى.

– فەري، سەن تارتىنبا. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە بايلانىپ قالمايسىڭ. ونىڭ ۇستىنە قازىر توقسان سايىن ۇكىمەت ادامدارى جاعدايىڭدى ءبىلىپ، سۇراپ تۇرادى. جاعدايىڭ جاقسارىپ، ەشكىمنىڭ الدىندا كىرىپتار بولمايتىنداي حالگە ءبىر جەتىپ الساڭ – اتاۋلى الەۋمەتتىك  كومەك توقتايدى. وعان دەيىن سەن مەملەكەتتىڭ جاردەمىن پايدالان. ۇيىڭدە شيكىوكپە ەكى بالاڭ ءجۇر سەنىڭ جولىڭا قاراپ جاۋتەڭدەپ. جولداسىڭ 1-توپتاعى مۇگەدەك. جۇمىسقا جارامسىز. بىراق الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارىنا قول ۇشىن سوزاتىن مانساپ ورتالىقتارىنا بارسا، ولاردىڭ سۇراعان قۇجاتتارىن ساۋاتتى تۇردە تاپسىرسا، جولداسىڭا دا جۇمىس تابىلىپ قالار. اۋەل دەسەڭ مانساپ ورتالىعىنداعى ازاماتتار كۇيەۋىڭە جەكە كاسىپ كوزىن اشىپ بەرۋى دە مۇمكىن.

–  راس پا، اپكە، وسى ايتىپ تۇرعانىڭىز؟ – فاريدا مانساپ ورتالىعىنىڭ قىزمەتى تۋرالى شىن قىزىعىپ، قادالا سۇراعان. گۇلنارا حانىم وقىعان، ەرى دە، ءوزى دە ۇلكەن كاسىپورىندى باسقارىپ وتىرعان جاندار ەمەس پە، فاريداعا قازاقستان ۇكىمەتى مەن جەرگىلىكتى ورگانداردىڭ الەۋمەتتىك كومەككە مۇقتاج جاندارعا قالاي، قايتىپ جاعداي جاساپ جاتقانىن ۇقتىرۋعا تىرىستى. سول كەزدە فاريدانىڭ ۇققانى مىنالار بولدى:

اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك (ااك) ءار توقسان سايىن تاعايىندالادى ەكەن. ونىڭ مولشەرى وتباسى قۇرامىنا، تابىس دەڭگەيىنە جانە وڭىردەگى كەدەيلىك شەگىنە قاراي جەكە ەسەپتەلىپ وتىراتىنعا ۇقسايدى.

اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى الۋعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى، قانداستار، بوسقىندار، ەلدە تۇراقتى تۇراتىن شەتەلدىكتەر مەن ازاماتتىعى جوق ادامدار قۇقىلى ەكەن. قر ازاماتتارى مەن قانداستاردان وزگەسى ااك الۋعا نەگە قاقىلى ەكەنىن تۇسىنە الماسا دا، فاريدا ىشىنەن، «ە-ە، مەيلى، تارىققان جانداردىڭ بارىنە ۇكىمەتىمىز قامقور بولىپ جاتسا، ونى نەسىنە قىزعانامىن؟» دەدى دە قويدى.

باستى تالاپ – وتباسىنىڭ جان باسىنا شاققانداعى ورتاشا تابىسى بەلگىلەنگەن كەدەيلىك شەگىنەن تومەن بولۋى ءتيىس ەكەن جانە ەسەپتەۋ كەزىندە وتباسىنىڭ بارلىق مۇشەلەرىنىڭ جيىنتىق تابىسى ەسكەرىلەدى ەكەن. ازىرگە فاريدانىڭ وتباسىندا فاريدادان وزگە جان بالاسى جۇمىس ىستەمەيدى. قالا بەردى، اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتەن بولەك، از قامتىلعان وتباسىلارعا قوسىمشا قولداۋ كورسەتىلەدى ەكەن.

–  انىقتاپ ايتقاندا، – دەدى گۇلنارا حانىم رەسمي اقپاراتتاردىڭ بىرىنە كوز جۇگىرتە وتىرىپ، – 1 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ ءاربىر بالاسىنا اي سايىن 1,5 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (اەك) مولشەرىندە قوسىمشا تولەم بەرىلەدى. ال، 2026 جىلعى 1 ناۋرىزعا دەيىن  50,1 مىڭنان استام بالا 1,5 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە تولەم العان. وعان 618,1 ملن تەڭگە جۇمسالعان.  بالالاردان بولەك 2026 جىلعى 1 ناۋرىزداعى جاعداي بويىنشا، ااك 163,3 مىڭ ادامعا تاعايىندالىپتى،  2026 جىلعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بۇل باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا 62,7 ملرد تەڭگە ءبولىنىپتى.

– فاريدا، – دەدى قالىڭ تسيفرالردان ءسىڭلىسىنىڭ باسىن قاتىرعىسى كەلمەۋدى  ويلاپ، ءسوزىن قىسقا قايىرعان گۇلنارا حانىم، – قالاعا كەلدىڭ بە؟ قاقىڭدى ءبىل دە، قاتارعا قوسىل!

فاريدانىڭ جۇرەگى اتقاقتاپ كەتتى. بالالارىنا تولەم اقى الىپ تۇرسا،  مۇگەدەك بولىپ قالعان كۇيەۋى كاسىپ اشىپ كەتسە، ءوزى تىنباي جۇمىس ىستەي بەرسە، قاتارعا قوسىلىپ كەتەدى-اۋ، ءا؟ سولاي بولادى، سولاي بولۋى كەرەك. فاريدا جاقسىلىققا سەنەدى، اينالايىن ۇكىمەتىنىڭ قولداۋىنا سەنەدى. ونىڭ ومىرىندە ءبارى دە جاقسى بولادى!

نۇرلان اسىلبەك

Abai.kz