قازىرگى كۇندەرى قازاق قوعامىندا ەڭ كوپ تالقىلانعان تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى – رەسەيدەن كەلگەن ميگرانتتاردىڭ كۇرت كوبەيۋى. كەيىنگى جىلدارى، اسىرەسە 2022 جىلدان كەيىن بۇل جاعداي جاڭا سيپات الىپ، ەلىمىزدىڭ ءىرى قالالارىندا تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ قىمباتتاۋىنا، ەڭبەك نارىعىنداعى باسەكەنىڭ كۇشەيۋىنە جانە قوعامدىق پىكىردىڭ كۇرت وزگەرۋىنە اسەر ەتتى.

قازىردە، ەل اراسىندا «رەسەيلىكتەر قازاقستانعا نەگە سونشا كوپ كەلىپ جاتىر؟» دەگەن سۇراق ءجيى قويىلا باستادى. ارينە، بۇل قۇبىلىستى ءبىر عانا سەبەپپەن ءتۇسىندىرۋ مۇمكىن ەمەس. وعان گەوساياسي، ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك جانە مادەني فاكتورلار قاتار ىقپال ەتتى.

ەڭ الدىمەن، رەسەيدەن قازاقستانعا كەلۋشىلەر سانىنىڭ ارتۋىنا ۋكرايناداعى سوعىس پەن ودان كەيىنگى ساياسي وقيعالار تىكەلەي اسەر ەتتى. 2022 جىلى رەسەيدە ءىشىنارا موبيليزاتسيا جاريالانعاننان كەيىن ميلليونداعان ازامات ءوز ەلىنەن ۋاقىتشا كەتۋدىڭ جولدارىن ىزدەي باستادى. سونىن ىشىندە، قازاقستان ولار ءۇشىن ەڭ قولايلى باعىتتارعا اينالدى. ويتكەنى ەكى ەلدىڭ اراسىندا ۇزىن قۇرلىق شەكاراسى بار، سونداي-اق، ازاماتتار ۆيزاسىز قاتىناي الادى، ال كوپتەگەن رەسەيلىكتەر قازاقستاندا ورىس ءتىلىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن ءوز كۇشىندە ەكەنىن جاقسى بىلەدى. سوندىقتان ولارعا بەيىمدەلۋ قىيىندىق تۋدىرمايدى.

قازاقستاننىڭ ءوزى دە بەلگىلى دارەجەدە تارتىمدى مەملەكەتكە اينالدى. ەلدەگى سالىستىرمالى ساياسي تۇراقتىلىق، بانك جۇيەسىنىڭ جۇمىس ىستەۋى، تسيفرلىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ دامۋى جانە بيزنەس جۇرگىزۋگە قولايلى جاعدايلار كوپتەگەن رەسەيلىكتەردىڭ نازارىن اۋداردى.

ايەلىمنىڭ ەلى اقمولا وبلىسىنىڭ ەسىل قالاسىنان بولعاندىقتان، ءۇش-ءتورت جىلدا ءبىر، قايىن-جۇرتىمىزعا بارىپ كەلىپ تۇرامىز. بۇل جولى بارعانىمىزدا، وسى اۋدانداعى كوپتەگەن ەلدىمەكەندەردىڭ بوس تۇراتىن كوشەلەرى، بۇرىندار كەتىپ، ەندى قايتىپ كەلگەن كەلىمسەكتەرگە لىق تولىپ الىپتى. سۇراستىرىپ بىلگەنىمىزدە وتكەن جىلدان بەرى رەسەيدەن كەلىپ جاتقاندار كوپ كورىنەدى. ۇستىمىزدەگى جىلىدا كەلىپ جاتقاندار بارشىلىق. سوندا ويلاعانىمىز، شەكارانى وسىمشاما اشىپ قويىپ، كەلگەندەردى قابىلداي بەرەتىن نەدەگەن ەلمىز.  

تاعى ءبىر ايتارىمىز، ەكونوميكالىق فاكتورلاردىڭ دا ءرولى زور بولدى. رەسەيدىڭ بىرقاتار حالىقارالىق قارجى جانە ساۋدا جۇيەلەرىنەن شەكتەلۋى كوپتەگەن كاسىپكەرلەرگە جاڭا نارىق ىزدەۋگە ءماجبۇر ەتتى. قازاقستان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ مۇشەسى بولعاندىقتان، تاۋار اينالىمى مەن بيزنەستى جۇرگىزۋگە قولايلى الاڭ رەتىندە قاراستىرىلدى. كەيبىر كاسىپكەرلەر ءوز كومپانيالارىن نەمەسە بولىمشەلەرىن قازاقستانعا كوشىردى.

ەل ءىشى، كوشى-قوننىڭ قازىرگى كەرى اسەرلەرىنە نازار اۋدارا باستادى. ەڭ الدىمەن، تۇرعىن ءۇي نارىعىندا سۇرانىس كۇرت ءوسىپ، جالدامالى پاتەر باعاسى قالالاردا ايتارلىقتاي كوتەرىلدى. اسىرەسە استانا مەن الماتى قالالارىندا بۇل جاعداي جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ نارازىلىعىن تۋدىردى. بۇل قۇبىلىستار قازاقستاننىڭ كوشى-قون ساياساتىنىڭ 2023–2027 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىندا دا ىقتيمال تاۋەكەلدەر رەتىندە اتالعان.

قازاقستاندا جالپى سىرتقى كوشى-قوننىڭ وڭ سالدوسى ساقتالعانىمەن، ەلگە كەلۋشىلەر تەك رەسەيدەن عانا ەمەس، تمد-نىڭ باسقا مەملەكەتتەرىنەن جانە وزگە ەلدەردەن دە كەلەدى.

كوشى-قون پروبلەماسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان دا ناقتى ءبىر جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. كەز كەلگەن مەملەكەت سياقتى قازاقستان دا زاڭسىز كوشى-قونعا، ەكسترەميزمگە، جالعان قۇجاتتارعا جانە قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزاتىن ارەكەتتەرگە جول بەرمەۋى ءتيىس. بۇل رەتتە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى زاڭ تالاپتارىنىڭ ورىندالۋىن باقىلاپ، ەل اۋماعىندا جۇرگەن شەتەل ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەت.

قازاقستان ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى جاعداي – كوشى-قوندى ءتيىمدى باسقارۋ. مەملەكەت ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن، دەموگرافيالىق احۋالدى، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى قاتار ەسكەرەتىن ساياسات جۇرگىزۋى قاجەت.

ايتارىمىز, رەسەيدەن قازاقستانعا ميگراتسيانىڭ كۇشەيۋى – ءبىر عانا سەبەپتەن تۋعان قۇبىلىس ەمەس. ونىڭ نەگىزىندە سوعىس، گەوساياسي وزگەرىستەر، ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەر، ورىس ءتىلىنىڭ ەلىمىزدە ءالى كۇنگە دەيىن ءوز كۇشىندە تۇرۋى, ۆيزاسىز رەجيم سياقتى بىرنەشە فاكتور جاتىر. وسىلاردىڭ بارلىعى قىيىنشىلىققا تاپ بولعان رەسەيلىكتەردىڭ جانتالاسا بىزگە قاراي اعىلۋىنا جول اشىپ قويدى. قازاقستان ءۇشىن باستى مىندەت – ۇلتتىق مۇددەنى ساقتاي وتىرىپ، زاڭعا نەگىزدەلگەن، تەڭگەرىمدى جانە ءتيىمدى كوشى-قون ساياساتىن جۇرگىزۋ.

بەيسەنعازى ۇلىقبەك،

قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

Abai.kz