«اقيقات» جۋرنالىنىڭ 105 جىلدىعىنا!

بارشامىزعا ءمالىم، بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ «اقيقات»  اتتى ۇلتتىق قوعامدىق-ساياسي جۋرنالىنىڭ ءىزاشارى  – «قىزىل قازاقستان» جۋرنالى. ول 1920 جىلى قۇرىلعان اۆتونوميالى قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىر جىلدىق مەرەيلى داتاسى قارساڭىندا دۇنيەگە كەلگەن-ءدى. حالىقتار تۇرمەسى اتانعان سوناۋ پاتشالىق يمپەريا جويىلعاننان cوڭ دالا ءۋالاياتىندا ورىن العان ءدۇبىرى مول ىزدەنىستەردەن كەيىن شاڭىراق كوتەرگەندە، داۋىرىنە ساي  «قىزىل قازاقستان» اتتى بورىك كيىپ، 1921 جىلعى 15 قىركۇيەكتە ورىنبوردا جارىققا شىققان.

اتى ايقايلاپ مازمۇنىن ايگىلەپ تۇرعان مۇنداي باسىلىمدى شىعارۋ – سول جىلعى ماۋسىم ايىندا ورىنبوردا وتكەن رەسەي كومپارتياسىنىڭ ءبىرىنشى قازاق وبلىستىق كونفەرەنتسياسىندا سايلانعان وبكوم شەشىمىمەن قولعا الىنعانى تۇسىنىكتى. جۋرنال، ارينە، تاپتىق مەملەكەت رۋحىنا سايكەس قىزمەت ەتىپ، قازاق حالقىنا، قازاقتىڭ ەڭبەكقور جۇمىسكەرلەرىنە، بارشا جۇرتقا ەسكى قۇرىلىستى جەڭگەن سوۆەت ۇكىمەتى مەن بولشەۆيكتىك پارتيانىڭ ساياساتىن ناسيحاتتاپ، ءتۇسىندىرۋدى ماقسات تۇتتى.

اقپاراتتى گازەت سەكىلدى جەدەل جەتكىزۋگە قاۋقارلى بولماسا دا، جۋرنالدىڭ قوزعالعان تاقىرىپتى تەرەڭ دە جان-جاقتى تالداۋىمەن  ەرەكشەلەنەتىنى بەلگىلى. سوندىقتان دا  ونىڭ ءار سانى ۇزاق ساقتالىپ، وقىرمان قولىنان كوپ ۋاقىت بويى تۇسپەيدى. سونداي قالىپتاعى العاشقى قازاق جۋرنالى cوۆەتتىك «قىزىل قازاقستاننان» ون جىل ىلگەرىدە، پاتشا زامانىندا، ورىنبور وبلىسىنىڭ ترويتسك قالاسىندا جەكە ادامنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن شىعا باستاعان-دى.  ار جەردە ۇزدىكسىز بوي كورسەتىپ جاتقان بۇلىكتەر يمپەريانى جاپپاي قامتىعان ساياسي نارازىلىققا ۇلاسقاندا، تاريحتا  ءبىرىنشى ورىس رەۆوليۋتسياسى اتانعان سوناۋ جويقىن ءدۇمپۋ يمپەراتوردى ەرىكسىز شەگىنىسكە بارۋعا ماجبۇرلەگەن ەدى. ول ەشقانداي شەكتەۋى جوق جەكە بيلەۋشىلىكتەن – سامودەرجاۆيەدەن – كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمعا بەت بۇراتىنىن ەرىكسىز مويىنداعان. سودان دا پاتشا 1905 جىلعى 17 قازاندا ايگىلى قازان مانيفەسىن – مەملەكەتتىك ءتارتىپتى جەتىلدىرۋدى زاڭ جۇزىندە بەلگىلەگەن اسا بيىك دارەجەلى مانيفەستتى جاريا ەتتى.

ۇكىمەتباسى سەرگەي ۆيتتە جازىپ، ەكىنشى نيكولاي پاتشا قول قويعان سوناۋ تاريحي قۇجاتقا جالپاق ەلدەگى بارشا كوزى اشىق ازامات رازى بولعان-تۇعىن. ومبىداعى ءاليحان بوكەيحانوۆ سول قۇجات اسەرىن «بوستاندىق كۇنى تۋدى» دەگەن شات كوڭىلمەن باعالاعان دا، ونىڭ قازاقشا تارجىمەسىن جاساپ، باسپاحانادا باستىرىپ، دالا توسىندەگى اۋىلدارعا جونەلتۋدىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن-ءتىن. مىنە سول 17 قازان مانيفەسى ازاماتتىق قۇقتاردىڭ شىن مانىندەگى  مىزعىماس نەگىزدەرى قاتارىندا حالىققا ءسوز بوستاندىعىن، ياعني ءوز تىلدەرىندە گازەت-جۋرنالدار اشۋ قۇقىن بەرگەن ەدى. ءسوز  بوستاندىعىن بەرۋگە ۋادە ەتكەن وسى مانيفەست جۇرت تاراپىنان قۇددى كونستيتۋتسيانىڭ تاپ وزىندەي قابىلداندى، سونىڭ ارقاسىندا جەر-جەردە وپپوزيتسيالىق باسىلىمدار اشىق شىعا باستادى، مۇسىلمان حالىقتارىنىڭ، سولاردىڭ قاتارىندا ءبىزدىڭ تاتار باۋىرلارىمىزدىڭ  الدەنەشە ۇلتتىق ءباسپاسوز ورگاندارى دۇنيەگە كەلدى. قازاق تا مۇنداي بوستاندىقتى پايدالانىپ قالۋعا ۇمتىلدى. ءبىر-ءبىر سانى شىعىسىمەن ۇكىمەت ساياسي ايىپ تاعىپ جاۋىپ تاستاعان قازاقى باسىلىمدار – ترويتسكىدە 1907 جىلدىڭ باسىندا جارىق كورگەن «قازاق عازيتى» جانە سول 1907 جىلدىڭ ورتاسىندا پەتەربوردا ەكىنشى مەمدۋما مۇشەلەرىنىڭ قامقورلىعىمەن «ءۇلفات» («بىرلەسۋ») اتتى تاتار گازەتىنە قوسىمشا رەتىندە باسىلعان «سەركە» سىندى ەكى گازەتتەن سوڭ، قازاق ومىرىنە 1911 جىلعى قاڭتاردا  «ايقاپ» جۋرنالى كەلگەن بولاتىن.

«ايقاپتىڭ» شىعارۋشىسى ءارى باس رەداكتورى اقىن، جازۋشى، كوسەمسوزشى مۇحامەدجان سەرالين باسىلىمنىڭ بەتاشار سانىندا وسى تۇڭعىش قازاق جۋرنالىنىڭ اتالىمى «عاسىرلار بويى مادەنيەتتەن، بىلىمنەن كەنجە قالعان بۇكىل  قازاق حالقىنىڭ وكىنگەن بەينەسى رەتىندە» الىنعانىن، ويلى ازاماتتاردىڭ «اي، قاپ!» دەپ ساندارىن سوعىپ، قالىڭ جۇرتتىڭ «ەندى ەل قاتارىنا قوسىلايىق دەگەن ءۇنىن بىلدىرەتىنىن» جازعان ەدى. جۋرنال قازاقتىڭ قوعامدىق ساناسىن وياتىپ، ۇلتتىق مادەنيەتىن دامىتۋعا ۇلەس قوسۋدى ماقسات ەتتى. ءتورت جارىم جىلدان استام ءومىر ءسۇرىپ، 89 داپتەرىن جارىققا شىعارعان «ايقاپ» العا قويعان مۇراتىنا ادال بولدى، قازاقتىڭ ساياسي، الەۋمەتتىك، شارۋاشىلىق، مادەني ءومىرىنىڭ تۇيتكىلدى قىرلارىن ۇزبەي ءسوز ەتتى، ءتۇرلى سالادا تەز ىلگەرى باسۋ ءۇشىن، ەل قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەگەن ساۋالدى ۇدايى العا تارتىپ، جاۋاپ ىزدەستىرۋمەن بولدى.

«ايقاپتىڭ» ارتىنشا، 1911 جىلعى ناۋرىزدىڭ ورتاسىندا، وردا قالاسىندا «قازاقستان» گازەتى شىققان-تىن. بۇل ۇنپاراقتىڭ اتىنىڭ ءوزى كۇللى قازاق ەل-جۇرتىن جەر-سۋىمەن ءبىر شاڭىراق استىندا تۇتاستىرۋدى كوزدەگەنىن، اتاۋىنىڭ وزىمەن-اق كەلەشەكتە دەموكراتيالىق رەسپۋبليكا قۇرۋ ويى بارىن تۇسپالداعان-دى.  گازەتتىڭ وردادا دۇنيەگە كەلۋىن، ودان ورالعا كوشۋىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى، كەزىندە بيلىكتىڭ قازاق جەر-سۋىن يەمدەنۋدەگى وزبىر وتارشىلدىق ارەكەتتەرىن اشكەرەلەپ، قازاق مۇددەسىن قورعايتىن اتاقتى ءسوزىن ەكىنشى مەمدۋما مىنبەرىنەن 1907 جىلعى 16 مامىردا بار داۋىسپەن جاريا ەتكەن، ودان بىرنەشە بولىستىڭ حالقىن بىرىكتىرىپ، وتىرىقشى بولۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن بايىرعى ازاتتىق كۇرەسكەرى  باقىتجان قاراتاەۆ كوشپەندىلىكتى تاستاپ، وتىرىقشىلىققا بەيىمدەلۋدى، ءبىلىم الۋدى، ورىس مادەنيەتىمەن جاقىنداسۋدى ناسيحاتتادى. كوشپەندى ءومىر سالتى ۇلتتىڭ زاماناۋي مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا بوگەت جاسايتىنىن ايتىپ،  قازاقتى بىرىگىپ قالا سالىپ تۇرۋعا، پايدالى كاسىپپەن اينالىسۋعا، بالالاردى مەكتەپتەردە وقىتۋعا شاقىردى. بۇل باستامانى قوش كورگەن مۇحامەدجان سەرالين دە ءوزىنىڭ جۋرنالى «ايقاپ» جارىققا شىعارعان «قازاق حالقىنىڭ مۇقتاجدىعى» دەگەن ماقالاسىندا پاتشا اكىمشىلىگىنىڭ جەرگىلىكتى قازاق حالقىن ەجەلگى مەكەنىنەن ىعىستىرىپ، ورنىنا ىشكى گۋبەرنيالاردان شارۋالاردى كوشىرىپ اكەپ قونىستاندىرىپ جاتقانىن سىنادى.  قازاقتى ۇكىمەت جان باسىنا دەپ بەلگىلەگەن رەسمي نورمانى پايدالانۋعا، قالا  سالىپ، ەگىنشىلىكپەن اينالىسۋعا ۇندەدى. وتىرىقشى بولۋ، مەكتەپ، مەدرەسە سالۋ، ءدىن جۇمىسىن قولعا الۋ، مەملەكەتتىك دۋماعا دەپۋتات سايلاۋعا قول جەتكىزۋ، پەتربوردا ارنايى وكىل ۇستاۋ قاجەتتىگىن جازعان «بىزگە نە ىستەۋ كەرەك؟» دەگەن باعدارلامالىق ماقالاسى «ايقاپتىڭ» سول 1911-ءشى جىلعى 6-شى سانىندا جارىق كوردى.

جۋرنال قازاق اۋىلدارىنداعى وقۋ-اعارتۋ جۇمىستارى، ايەل تەڭدىگى، وتىرىقشىلىق ءومىر سالتىنا كوشۋ، سونىمەن قاتار يمپەرياداعى وكىلدىك مەكەمەگە قازاقتان وكىل سايلاۋدى جاڭعىرتۋ جونىندە ساياسي ماسەلەلەر كوتەرىپ، قوعامدىق سانانىڭ ويانۋىنا جانە ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوستى. جۋرنالدىڭ بەلسەندى اۆتورلارى قاتارىنا ۇلت ينتەلليگەنتسياسىنىڭ الدىڭعى قاتارلى وكىلدەرى – سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ، ءسابيت دونەنتاەۆ، باقىتجان قاراتاەۆ، جيھانشا سەيدالين، ساكەن سەيفۋللين، بەيىمبەت مايلين، سابىرجان عابباسوۆ، شاكارىم قۇدايبەردىۇلى، بەكەت وتەتىلەۋوۆ، سپانديار كوبەەۆ، نۇرعالي قۇلجانوۆ، 1913 جىلدان شىعا باستاعان، كەيبىر ماڭىزدى ماسەلەلەردە «ايقاپ» كوتەرگەن ماسەلەلەردە قارسى باعىت ۇستانعان «قازاق» گازەتىنىڭ باسشىلارى احمەت بايتۇرسىنوۆ، مىرجاقىپ دۋلاتوۆ، سونداي-اق باسقا دا جازۋشىلار مەن پۋبليتسيستەردى تارتتى.

«ايقاپتىڭ» ەلدىك ماسەلەلەردى بايىپپەن تالداپ، ساراپتاپ تۇرعان ءداستۇرى «قىزىل قازاقستان» جۋرنالىندا بىردەن جالعاسىن تاپتى. جۋرنال 1921 جىلدان شىعا باستاعان العاشقى ساندارىنان-اق جاڭا وكىمەتتىڭ، قازاقتىڭ ءوز وكىمەتىنىڭ ماڭىزدى شەشىمدەرىن ناسيحاتتاپ، ۇلتتىق سيپاتتاعى وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەرىپ وتىردى. باسىلىمنىڭ تۇڭعىش باسشىسى ابدوللا اسىلبەكوۆ بولعان ەدى. ول اۋىلدىق تاتار مەدرەسەسىندە، قىزىلجارداعى مۇعالىمدەر دايارلايتىن قازاق مەكتەبىندە وقىعان. ساكەن سەيفۋللينمەن بىرگە «جاس قازاق» ۇيىمىنىڭ مۇشەسى رەتىندە اقمولادا جاستار اراسىندا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزۋگە، «تىرشىلىك» گازەتىن شىعارۋدى ۇيىمداستىرۋعا  قاتىسقان.  اقمولادا دەپۋتاتتار كەڭەسىن سايلاۋدى ۇيىمداستىرىپ، ازىق-تۇلىك كوميسسارى بولعان. 1918 جىلى اقمولانى اقتار باسىپ العاندا،   ساكەنمەن بىرگە تۇتقىنعا ءتۇستى، اتامان اننەنكوۆتىڭ «ازاپ ۆاگونىندا» ازاپ شەكتى، 1920 جىلى اقتار لاگەرىنەن قاشىپ شىعىپ، قيىر شىعىستاعى قىزىل اسكەرلەرگە قوسىلدى، سونداعى ازامات سوعىسىنا قاتىستى. 1921 جىلى ونى ومبىداعى ءسىبىر بيۋروسى قىزىل ارميانىڭ پەتروپاۆل، اقمولا، كوكشەتاۋ ۇيەزدەرىندەگى كونتررەۆوليۋتسيالىق كوتەرىلىستى باسۋ جونىندەگى شتاب باستىعىنىڭ ورىنباسارلىعىنا تاعايىنداعان. بۇدان سوڭ ول قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق اعارتۋ كوميسسارياتىنداعى ساياسي اعارتۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى بولدى. سوسىن 1921 جىلعى ماۋسىمدا رەسپۋبليكا استاناسى ورىنبوردا وتكەن رەسەي كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ تۇڭعىش قازاق وبلىستىق كونفەرەنتسياسىنا دەلەگات رەتىندە قاتىسىپ، سوندا قۇرىلعان وبلىستىق كوميتەتتىڭ مۇشەلىگىنە سايلاندى. وبكوم مۇشەسى رەتىندە وعان، ابدوللا اسىلبەكوۆكە، «قىزىل قازاقستان» جۋرنالى جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ جانە رەداكتورى بولۋ مىندەتى جۇكتەلسە كەرەك.

اسىلبەكوۆ جۋرنالدىڭ ءتيىستى ۇيىمدىق جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، 1921 جىلعى 15 قىركۇيەكتە ءبىرىنشى ءنومىرىن شىعاردى. ايتا كەتۋ كەرەك، جۋرنالدىڭ سول العاشقى سانى ءوز قورىندا ساقتالماعاندىقتان، الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانا جۋرنال باسشىلىعىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا باسقا كىتاپ قويمالارىنان ىزدەستىرىپ، كوپ جىلدان كەيىن رەسەيدەن عانا تاپتى. بۇل ءجايتتى، سونىمەن قاتار ونىڭ مازمۇنىن شىعىستانۋشى عالىم مۇحيددين بەكمىرزاۇلىنىڭ ايتۋىمەن بەلگىلى جۋرناليست قىزىمىز گۇلزينا بەكتاس باسىلىمنىڭ عاسىرلىق مەرەيلى داتاسىنا وراي «ايقىن» گازەتى بەتىنەن حابارلاعان-دى.  سونداعى جاريالانىمعا قاراعاندا، جۋرنالدىڭ ءبىرىنشى ءنومىرى شىققان ۋاقىت 1921 جىلعى 1–15 قىر­كۇ­­­­يەك دەپ كورسەتىلگەن كورىنەدى. وسىندا قازاق اۆتونوميالى سوۆەتتىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسىنىڭ وتكەن 1920 جىلعى قۇرىلتايشى ء(بىرىنشى) سەزىندە قابىلدانعان قازاق حالقىنىڭ سول تۇستاعى تىنىس-تىرشىلىگىندە ەلەۋلى اسەرى بولعان قۇجاتتار: قازاق ىشىندەگى قالىڭ مال بەرۋ جانە قۇن ءتو­لەۋ داستۇرلەرىن جويۋ تۋرالى ءبىرىنشى سەزد قابىلداعان زاڭداردىڭ (دەكرەتتەردىڭ)  ماتىندەرى قازاق اسسر ادىلەت حالىق كوميسسارى عۇبايدوللا الىبەكوۆ پەن قازاق اسسر ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى (كىن­دىك كوميتەتتىڭ سەكرەتارى) عابدول-حاكىم بوكەيحانوۆتىڭ قولىمەن جاريالانعان. بۇلارمەن بىرگە قازاق اسسر ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى (كيرتسيك، كىندىك كوميتەت باستىعى) سەيىتقالي مەڭدەشەۆ قول قويعان تۇڭعىش سوۆەتتىك جال­پىقازاق سەزىنىڭ جاس رەسپۋبليكا ءومىرىن جاڭاشا قۇرۋدى كوزدەيتىن 11 بابتان تۇراتىن قاۋلىسى با­سىل­ىپتى. «قىزىل قازاقستان» ءوزى شاڭىراق كوتەرگەنگە دەيىنگى ون شاقتى اي بويى قوعام تۇرمىسىندا باعدارشام ىسپەتتى بولىپ كەلە جاتقان وسى ماڭىزدى قۇجاتتارمەن وقىرماندى تانىستىرا وتىرىپ، «باسقارمادان» دەپ بەرگەن كىرىسپەسىندە جۋرنال­دىڭ قۇرىلىمى جايىندا اڭگىمەلەگەن ەكەن. ەل ىشىندەگى جانە شەت مەم­لەكەتتەردەگى جاعدايلار، جاڭالىقتار بەرىلىپ، كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەدەيلەر مەن قارا شارۋاعا قاتىستى ۇستا­نىمدارى، سونداي-اق سوۆەتتىك سايلاۋ حاقىندا تانىمدى ماتەريالدار  باسىلىپتى. بىرقاتار ما­قالالاردا سول جىلى ەلىمىزدە ورىن العان اشتىق جايى ءسوز بولىپ، اۋىل شارۋاشى­لى­عىن دامىتۋ ماسەلەسى كوتەرىلگەن ەكەن. ادايلار تۇراتىن ايماقتا ەگىن ەگۋ ءىسى قولعا الىنعانى جونىندە  ۇلگى ەتەرلىك تاجىريبە تۇرىندە جازىلعان كورىنەدى.

جالپى، تۇڭعىش رەداكتور ابدوللا اسىلبەكوۆتىڭ تۇسىندا رەداكتسيا جۇمىسى تەز جولعا قويىلدى، جۋرنال وقىرمانعا وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا ماڭىزدى ماقالالار ۇسىنىپ، وقىرمان ىقىلاسىنا بولەنىپ جاتتى. ۇزاماي ابدوللا 1922 جىلعى ەكىنشى پارتكونفەرەنتسيادا قازوبكومنىڭ ەكىنشى حاتشىلىعىنا سايلانىپ، پارتيا جۇمىسىنا اۋىسىپ كەتتى. سول شاقتا سەمەيدە «قازاق ءتىلى» گازەتىندە ىستەپ جۇرگەن نىعمەت نۇرماقوۆ ورىنبورعا اۋىسىپ، ءبىراز ۋاقىت «قىزىل قازاقستان» جۋرنالىنىڭ رەداكتورى بولدى، قازان ايىندا وتكەن بۇكىلقازاق كەڭەستەرىنىڭ 3-ءشى سەزىندە قازاتكوم تورالقاسىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى، وعان جوعارى رەۆوليۋتسيالىق تريبۋنالدى باسقارۋ جۇكتەلدى. ال سودان ايعا جۋىق ۋاقىت وتكەن سوڭ، 1922 جىلعى 28 قاراشادا، قازوبكوم تورالقاسى – ول كەزدە ءبىرىنشى حاتشى گەورگي كوروستەليوۆ بولاتىن – قازاق تىلىندە شىعا­تىن «قىزىل قازاقستان» جۋرنالىن شىعارۋدى، بەرتىندە زەرتتەۋشىلەر انىقتاعانداي، قارجى تاپ­شى­­لى­عىنا بايلانىستى ۋاقىتشا توقتاتۋ جايىندا قاۋلى الدى.

وسى جەردە جۋرنالدىڭ العاشقى رەداكتورى، قازوبكومنىڭ ەكىنشى حاتشىسى ابدوللا اسىلبەكوۆ ارىپتەستەرىمەن كەلىسپەي، ىزىنشە ەرەكشە پىكىر بىلدىرگەنىن ەسكە الا كەتەيىك. ول قازوبكوم تورالقاسىنىڭ حاتتاماسىنا  تىركەلگەن ەرەكشە   پىكىرىندە «قىزىل قازاقستان» بۇكىل قازاقستان بويىنشا قازاق تىلىندە شىعىپ تۇرعان پارتيالىق جالعىز جۋرنال ەكەنىن ايرىقشا اتاپ ءوتىپتى. سونداي جۋرنالدى قارجى جوق­تىقتان از ۋاقىتقا بولسا دا جابۋ – قازاق اراسىندا جۇرگىزىلۋگە ءتيىس   پارتيالىق سيپاتتاعى جۇمىستان باس تارتۋ دەگەن ءسوز دەپ باتىل تۇجىرعان ەكەن. قازاق دالاسىنداعى ساياسي جۇمىس ءبىر جاعىنان – ءباسپاسوز ارقىلى، ال ەكىنشى جاعىنان – اۋىزشا ۇگىتپەن، پراكتيكالىق جۇمىسپەن جۇرگىزىلۋى مۇمكىن. جەر-جەردە  جەتكىلىكتى دارەجەدە قازاق قىزمەتكەرلەرى بول­ماۋى سەبەپتى اۋىزشا ۇگىت اقساپ تۇرعاندا، قارجى جوق دەپ  باسپاسوزدى دامىتا الماساق – پراكتيكالىق جۇمىس جونىندە ويلاۋدىڭ قاجەتى دە جوق. مۇنداي جاعدايعا توزۋگە بولمايدى دەپ قورىتىپتى ول ەرەكشە پىكىرىن. «وسىلاردىڭ نەگىزىندە مەن، بىرىنشىدەن، وبكوم تورالقاسىنىڭ قاۋ­لىسىنا قارسىلىق بىلدىرەمىن» دەي كەلىپ، جۋر­نالدىڭ شىعۋىن توقتاتپاي، ونى   وزگە جۇمىستار ەسەبى­نەن شىعارۋدى ۇسىندى. جالپى قازاق تىلىندە شىعاتىن باسىلىمداردى، ونىڭ ىشىندە مەرزىمدىك باسىلىمداردى شارۋا­شى­لىق كوميسسارياتتارىنىڭ  اردايىم قولداپ تۇرۋى قاجەتتىگىن اتاپ ايتتى. ساياسي ادەبيەت­تى باسىپ شىعارۋ ماسەلەسىندە «قارجى جوق» دەپ سىلتاۋراتۋعا  مۇلدە تيىم سالۋ كەرەك. ەگەر دە مۇنى ىستەي الماساق، وندا قازاق اراسىنداعى بارلىق جۇمىستاردا ءوزى­مىز­دى-ءوزىمىز الداۋدى دوعارىپ، ءدار­مەن­سىزدىگىمىز بەن السىزدىگىمىزدى مويىنداۋعا ءتيىسپىز دەپ ءتۇيىپتى ابدوللا. مۇنىڭ ءبارى جايىندا «اقيقات» 1997 جىلعى 3-ءشى سانىندا تولىق جازدى.

ازداعان ۇزىلىستەن كەيىن جۋرنال دەگەنمەن قايتا شىعا باستاعان. ونىڭ سول شاقتارداعى جۇمىسى، تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنداعى قازاق جەر-سۋى مەن حالقىن قازاق رەسپۋبليكاسىنا قوسىپ، ءبىر شاڭىراق استىنا جيناۋعا كىرىسكەن كەزەڭدەگى جانە ەكى ولكە بىرىككەن تۇستاعى  جاريالانىمدارى، ءسوز جوق، زەرتتەۋشىلەرىن توسىپ تۇر. وسى رەتتە تاماشا جاس زەرتتەۋشى-عالىم ەرتاي ءبىلالدىڭ جاقىندا عانا، 11 قىركۇيەكتە، «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە «تاريحتان تاعىلىم تارتقان... «قىزىل قازاقستان» جۋرنالىنا  – 105 جىل» دەگەن ماقالاسىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ ءلازىم. ول جۋرنال اۆتورلارى مەن ولار جاريا ەتكەن ماتەريالداردى سارالاپ كەلتىرۋمەن قاتار، جۋرنالدى قازىرگى گرافيكاعا ءتۇسىرىپ، عىلىمي تۇسىنىكتەرمەن جيناق ەتىپ شىعارۋ، تاقىرىپتىق باعىتتار بويىنشا توپتاستىرىپ زەرتتەۋ، تولىق بيبليوگرافيالىق كورسەتكىش قۇراستىرۋ جونىندە بىرنەشە كەلەلى پىكىر ءتۇيىپ، ۇسىنىستار جاسادى.

ورتا ازياداعى ۇلتىق-مەملەكەتتىك مەجەلەۋ ناۋقانى اياقتالىپ، ۇلكەن قازاقستان قۇرىلعاننان، قازاق وبلىستىق پارتيا ۇيىمىنا رەسپۋبليكالىق ەمەس، ولكەلىك قانا مارتەبە بەرىلگەننەن  كەيىن – قىزىلوردا استانا بولعان 1925 جىلدان  جۋرنال «قىزىل قازاقستان»–«كراسنىي كازاحستان» دەگەن اتاۋمەن ەكى تىلدە شىعىپ تۇردى. بۇل رەسپۋبليكا بيلىگىنە ماسكەۋلىك ەميسسار فيليپپ گولوششەكين كەلىپ، قازاق اۋىلدارىندا «كىشى وكتيابر رەۆوليۋتسياسىن» جاساۋدى، قازاق كوممۋنيستەرىنىڭ سانا-سەزىمىن قىرناپ، تەگىستەپ، ورتالىقتاعىلارعا سايكەستەندىرە بىلكەلكىلەندىرۋدى – «نيۆەليروۆكا جاساۋدى» قولعا العان شاق. جۋرنالدىڭ «قىزىل قازاقستان» اتىنىڭ استانا الماتىعا ورنىققان 1930 جىلى  «قازاقستان بولشەۆيگى»–«بولشەۆيك كازاحستانا» اتالىمىنا وزگەرۋى، ال 1932 جىلى «اۋىل كوممۋنيسى» دەپ اتالۋى دا، تيىسىنشە تسەنزۋرا كۇشەيىپ، مازمۇن اۋقىمىنىڭ تارىلۋى دا وسىناۋ قازاق حالقىن ۇلتتىق اپات قاسىرەتىنە ۇشىراتقان ديكتاتور گولوششەكين قىزمەتىنىڭ سالدارى بولعانى تۇسىنىكتى.

جالپى، «قىزىل قازاقستان» جۋرنالىنىڭ ابدوللا اسىلبەكوۆ رەداكتور بوپ تۇرعان كەزدەن باستاپ ءار كەزدەردە ەرعالي الدوڭعاروۆ، مىرزاعۇل اتانيازوۆ، ءنازيپا قۇلجانوۆا، ءاليحان بوكەيحانوۆ، احمەت بايتۇرسىنوۆ، مىرجاقىپ دۋلاتوۆ، نىعمەت نۇرماقوۆ، سماعۇل سادۋاقاسوۆ، تەل جامانمۇرىنوۆ، كارىم توقتاباەۆ، وراز جاندوسوۆ، م.فاحرەتدينوۆ، حامزا جۇسىپبەكوۆ، جۇسىپبەك ارىستانوۆ، جانايدار سادۋاقاسوۆ، ءمۇتالي داۋلەتقاليەۆ، راقىم سۇگىروۆ، ايتىكە مۋسين، سۇلتان سەگىزباەۆ، ءابدىراحمان ءبايدىلدين، سەيدىلدا تولەشەۆ، احمەت ەلشىبەكوۆ جانە باسقا دا الاش يدەياسىن قوستايتىن اۆتورلارى بولدى. ابدوللا مەن نىعمەتتەن كەيىن ءار جىلدارى جۋرنالعا سماعۇل سادۋاقاسوۆ، وراز جاندوسوۆ، ەرعالي الدوڭعاروۆ، ساكەن سەيفۋللين، حامزا جۇسىپبەكوۆ، احمەت ەلشىبەكوۆ سىندى ازاماتتار جەتەكشىلىك ەتتى.

باسىلىمدا پاتشالىق جۇرگىزگەن وتارشىلىق ساياساتتىڭ كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا دا جالعاسىپ كەلە جاتقانى، ورىستاردىڭ قازاقتاردى وزدەرىمەن تەڭ كورمەۋى سىنعا الىنىپ تۇردى. جەرگىلىكتى حالىقتى كوزگە ىلمەۋدىڭ  اسقىنعان ءتۇرى رەتىندە قازاقتىڭ باستى بايلىعى – جەر-سۋىن تارتىپ الۋ حالىققا وتە اۋىر تيگەنى جازىلدى.  زامان تالابىنا ساي وزگەرىپ جاتقان  الەۋمەتتىك-ساياسي جاعدايلارعا بەيىمدەلۋدى، جاڭا مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەگەن ماتەريالدار شىعىپ ءجۇردى. باسىلىمنىڭ ەلەۋلى جاريالانىمدارى قاتارىندا ابدوللا اسىلبەكوۆتىڭ 1921 جىلعى قازاقستاندا بولعان اشارشىلىق تۋرالى ناقتى مالىمەتتەردى كورسەتە وتىرىپ، اشتىققا قارسى كۇرەسۋگە ۇندەگەنىن، سماعۇل سادۋاقاسوۆتىڭ «لەنين جانە ۇلت ماسەلەسى»، ءابدىراحمان ءبايدىلديننىڭ «ۇلت ماسەلەسى ءھام وكتيابر رەۆوليۋتسياسى»، ماناپ شاميل پسەۆدونيمىمەن جازعان ساكەن سەيفۋلليننىڭ «وكتيابر ءھام ۇلت ماسەلەسى»، و. يساباەۆتىڭ «ۇلت ماسەلەسى ءھام وكتيابر توڭكەرىسى» اتتى ماقالالارى بار ەكەنىن اتاپ ايتۋ ءجون. بۇلاردا ۇلت ماسەلەسى قازاق تاعدىرىمەن تىعىز بايلانىستا كوتەرىلگەن، قازاق حالقىنىڭ سول كەزدەردەگى احۋالى، جاي-كۇيى ەش بۇركەمەسىز، باتىل اشىپ ايتىلعان.

جۋرنالدا ادەبيەت ماسەلەسى دە جازىلىپ تۇردى. بۇل رەتتە اتاپ ايتارلىق ءبىر ءجايت – بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ادەبي ومىرىنە بەلسەندى تۇردە ارالاسىپ، ونى زەرتتەۋدە وزىندىك ۇلەس قوسقانى مويىندالعان  ىدىرىس مۇستانباەۆ «قىزىل قازاقستان» بەتتەرىندە دە اباي مۇراسىن زەرتتەۋگە كوڭىل اۋدارىپ، 1927 جىلعى 2-ءشى سانىنداعى «كوركەم ادەبيەت تۋرالى» ماقالاسىندا ۇلى اقىندى تانۋدا كوڭىل تولارلىق ەشتەڭە بىتىرىلمەي وتىرعانىمىز جايىندا ماسەلە كوتەرگەن، ال 1928 جىلعى 5-ءشى سانىندا شىققان «ءبىزدىڭ تالاستارىمىز»  اتتى ماقالاسىندا ابايدىڭ شىعارمالارىن باعالاۋدا ورىن الىپ جۇرگەن ءىرى قاتەلىكتەرگە، ورىنسىز بۇرمالاۋشىلىقتارعا توقتالىپ، اقىن ولەڭدەرىنىڭ جالپىحالىقتىق سيپاتىن، تاربيەلىك ءمانىن اشىپ كورسەتكەن. (مۇستانباەۆ ادەبيەت سىنشىسى، پۋبليتسيست قانا ەمەس، جاڭا كەڭەستىك وكىمەتتە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارىپ، ايگىلى گولوششەكيندى سولاقاي اپەرباقاندىعى ءۇشىن ديكتاتور دەپ اتاعان قايراتكەر بولاتىن). «قىزىل قازاقستان» بەلگىلى قالامگەرلەرىمىزدىڭ العاشقى ادەبي شىعارمالارىن دا جاريالاپ تۇردى.  مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «قورعانسىزدىڭ كۇنى» اڭگىمەسى، ساكەن سەيفۋلليننىڭ «تار جول تايعاق كەشۋ» مەمۋارلىق رومانى مەن ولەڭدەرى، بەيىمبەت ءمايليننىڭ «شۇعانىڭ بەلگىسى» حيكاياتى، تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ تاريحي تۋىندىلارى جانە باسقا دا كوپتەگەن ادەبي ەڭبەكتەر وسىندا شىقتى.

ەلىمىزدى رەسەي كومپارتياسى قازاق ولكەلىك كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى  فيليپپ گولوششەكين باسقارىپ تۇرعان شاقتا جۋرنالدىڭ اتى، جوعارىدا ايتقانىمىزداي، 1930 جىلدان «قازاقستان بولشەۆيگى» دەپ وزگەرىپ شىقتى. بۇل،  ارينە، ورتالىقتا 1924 جىلدان شىعىپ تۇرعان «بولشەۆيك» جۋرنالىنىڭ ۇلگىسىمەن جاسالعان شارا. سوندا «قازاقستان بولشەۆيگى» جۋرنالىنىڭ رەداكتورى لاۋازىمىنا  قازولكەكوم سەكرەتارياتىنىڭ شەشىمىمەن مادەنيەت-ناسيحات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جانايدار سادۋاقاسوۆ بەكىتىلگەن-ءدى. ال ول كولىك ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىنە اۋىستىرىلعاندا جۋرنال رەداكتورى كىم بولعانى الدا انىقتالا جاتار. «قازاقستان بولشەۆيگىنىڭ» اتى سوسىن، شاماسى، رەسپۋبليكا اشتىق قاسىرەتىن شەگىپ جاتقان كەزەڭدەگى «سوتسياليستىك قۇرىلىس جەتىستىكتەرىن» ناسيحاتتاۋداعى كوممۋنيستەردىڭ ءىس-ارەكەتىنىڭ، قىزمەتىنىڭ ماڭىزىنا ەرەكشە ءمان بەرگەندىكتەن شىعار، 1932 جىلى «اۋىل كوممۋنيسى» بوپ وزگەرگەن-ءتىن. كوزگە تۇسكەن جاريالى دەرەكتەرگە، دالىرەك ايتقاندا ەلەكتروندى كىتاپحانادا ساقتالعان نومىرلەرىنە قاراعاندا، قازاقستان ولكەلىك پارتيا كوميتەتىنىڭ پارتيا-كوپشىلىك جۋرنالى مارتەبەسىمەن شىققان «اۋىل كوممۋنيسى» جۋرنالىنىڭ 1932 جىلعى № 5-6 دەپ بەلگىلەنگەن سانىندا: «رەداكتىرلەر مۇساۇلى، جولدىبايۇلى، اعزاسى: ەرماعامبەتۇلى، لەپەسۇلى، نۇرمۇحامەتۇلى، تولەپۇلى، جاندوسۇلى. ۋاقىتشا جاۋاپتى رەداكتىر   ەرماعامبەتۇلى» دەپ كورسەتىلىپتى. تارالىمى  3500 دانا بولعان ەكەن. 1933 جىلى فيليپپ گولوششەكين ماسكەۋگە جوعارىلاپ كەتىپ، ورنىنا ورتۆلىقتىڭ جاڭا ەميسسارى لەۆون ميرزويان كەلگەن سوڭ، ياعني رەسپۋبليكا باسشىلىعى اۋىسىپ، قازاق ۇلتتىق اپاتقا ۇشىراعان قاسىرەتتى كەزەڭنەن قوعام جاڭا قازاقستان قۇرۋ  جولىنا اۋىسقان شاقتا،  «اۋىل كوممۋنيسى» جۋرنالىنا،  باسىلىمنىڭ 1936 جىلعى نومىرىندەگى دەرەگىنە قاراعاندا،  «رەدكوللەگيا: 1. سەگىزبايۇلى س. (جاۋاپتى رەداكتور) 2. قۇلشانۇلى. 3. سمايىلۇلى ە.» دەپ قول قويىلعان. تارالىمى 10240 دانا بولىپتى.

رەسەي فەدەراتسياسى قۇرامىنداعى اۆتونوميالىق رەسپۋبليكامىز 1936 جىلعى 5 جەلتوقساندا قابىلدانعان ستاليندىك كونستيتۋتسيا بويىنشا وداققۇرۋشى «سوتسياليستىك تاۋەلسىز مەملەكەتتەر» قاتارىنا كوتەرىلگەن. ۇزاماي ۇلكەن تەررور كۇشىنە ەنە باستاعان 1937 جىلعى ماۋسىمدا  قازاق رەسپۋبليكاسى كوممۋنيستەرىنىڭ  العاشقى سەزى ءوتىپ، قازاقستان بولشەۆيكتىك كومپارتياسى راسىمدەلگەن دە، ونىڭ ورتالىق كوميتەتى سايلانعان. سوعان سايكەس, 1938 جىلى، «اۋىل كوممۋنيسى»  جۋرنالى «كوممۋنيست» دەگەن ات يەلەنىپ، سول تۇڭعىش ورتالىق كوميتەتتىڭ پارتيا-كوپشىلىك جۋرنالى مارتەبەسىندە  شىعىپ تۇردى. «كوممۋنيستىڭ» كوزگە تۇسكەن 12-ءشى سانىندا تارالىمى 60 مىڭ دانا دەپ كورسەتىلگەن. ۇلكەن تەررور قاسىرەتىنىڭ سالدارى بولسا كەرەك، باسىلىمعا قول قويۋشى جونىندە، ماسەلەن، 6-شى ساندا  «رەدكوللەگيا» دەپ قانا جازىلعان.

«كوممۋنيست» جۋرنالى 1941 جىلعا دەيىن شىقتى. سوعىس جىلدارى ۋاقىتشا جابىلدى دا، سوعىس اياقتالاتىن 1945 جىلى گولوششەكيندىك كەزەڭدەگى اتىن جاڭعىرتىپ، «قازاقستان بولشەۆيگى» بولىپ قايتا شىعا باستادى.   رەداكتورى  مۇحامەتجان ابدىحالىقوۆ بولدى. عاسىر جاساپ، بەرتىندە عانا قايتىس بولعان بۇل كىسى سول تۇستاعى ءىرى مەملەكەت قايراتكەرى ەدى. 30-شى جىلدارى قازاق ولكەلىك كومسومول جانە وبلىستىق پارتيا كوميتەتى اپپاراتتارىندا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارعان، 1938–1941 جىلدارى قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ وقۋ حالىق كوميسسارى، حالىق كوميسسارلارى كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى، ەڭبەكشىلەر دەپۋتاتتارى الماتى قالالىق اتكومىنىڭ توراعاسى بوپ ىستەگەن دە، 1942 جىلى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ۇگىت جانە ناسيحات جونىندەگى حاتشىلىعىنا سايلانعان. وسى  قىزمەتىندە مۇحامەتجان ابدىحالىقوۆ سوعىسقا بايلانىستى الماتىعا كوشىپ كەلگەن ماسكەۋ عالىمدارىنىڭ كومەگىمەن قازاقستان تاريحىن جازۋدى جانە ونى باسىپ شىعارۋدى ۇيىمداستىردى.

ابدىحالىقوۆ ورتالىق كوميتەتتىڭ حاتشىسى رەتىندە باسىلىمنىڭ باس رەداكتورى لاۋازىمىن قوسا اتقارۋعا تاعايىندالعان-تىن. «كونە داۋىردەن قازىرگى كۇنگە دەيىنگى قازاقستان تاريحى» اتتى ۇجىمدىق ەڭبەك 1943 جىلى باسپادان شىققان. كىتاپ جارىق كورىسىمەن، كوپ ۋاقىت وتپەي-اق، ساياساتشىلدانعان سىنشىلاردىڭ سولاقاي شابۋىلىنا ۇشىراعان. سوندا، تۇڭعىش جاسالعان «قازاقستان تاريحى» اۆتورلارىنىڭ تۇجىرىمدارىن تاريحي ەڭبەكتىڭ باس رەداكتورى جانە ورتالىق كوميتەتتىڭ يدەولوگيا جونىندەگى حاتشىسى مۇحامەدجان ابدىحالىقوۆ پرينتسيپشىلدىكپەن جانە تاباندىلىقپەن قورعاعان-دى. بۇدان كەيىن  يدەولوگيالىق حاتشى  ابدىحالىقوۆ سوعىس جاعدايىنا بايلانىستى توقتاپ تۇرعان قوعامدىق-ساياسي جۋرنالدىڭ قايتا شىعۋىن ۇيىمداستىردى. گولوششەكيننىڭ تۇسىنداعى ولكەلىك پارتيا كوميتەتى جۋرنالىنىڭ «قازاقستان بولشەۆيگى» دەگەن اتىن جاڭعىرتىپ، ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس اياقتالاتىن 1945 جىلدىڭ باس كەزىنەن ورتالىق كوميتەتتىڭ جۋرنالى رەتىندە شىعارا باستادى.

ماسكەۋلىك «بولشەۆيك» جۋرنالىمەن ۇندەستىرىلىپ جاڭعىرعان «قازاقستان بولشەۆيگى» جۋرنالىنىڭ 1945 جىلعى يۋن (ماۋسىم) ايىندا شىققان 3-ءشى سانى سسر وداعىنىڭ بارلىق قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى يوسيف ۆيسساريونوۆيچ ءستاليننىڭ سۋرەتىمەن جانە وعان سوۆەتتەر وداعىنىڭ گەنەراليسسيمۋسى جوعارى دارەجەلى اسكەري اتاعىن بەرۋ، «جەڭىس» وردەنىمەن ناگرادتاۋ، سوۆەتتەر وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن بەرۋ حاقىنداعى سسرو جوعارعى سوۆەتى پرەزيديۋىنىڭ پارمەندەرىمەن اشىلعان. بۇلاردان سوڭ «سوۆەت حالقىن جەڭىسكە جەتكىزۋشى» اتتى باس ماقالا، جوعارعى سوۆەتتىڭ 12-سەسسياسىندا قىزىل ارميا باس شتابىنىڭ باستىعى اسكەر قاتارىنداعى جاسى ۇلكەندەردى بوساتۋ جونىندە جاساعان بايانداما مەن قابىلدانعان زاڭنىڭ ماتىندەرى، سولاردان كەيىن تاريحي جەڭىس، سونداي-اق تۇڭعىش بولشەۆيكتىك سەزد جايىندا ماتەريالدار بەرىلگەن. مۇحامەدجان ابدىحالىقوۆتىڭ ءوزى «اباي – قازاق حالقىنىڭ داڭقتى اقىنى جانە اعارتۋشىسى»، 1950 جىلى «پراۆدا» گازەتىندە جاريالانىسىمەن قازاق تاريحشىلارىنىڭ توبەسىنە قارا بۇلت ۇيىرىلتكەن ايگىلى ماقالا اۆتورلارىنىڭ ءبىرى بولعان حاديشا ايداروۆا «قازاق حالقىنىڭ تۇڭعىش عالىمى شوقان ءۋاليحانوۆ» دەگەن ماقالالار بەرگەن. بۇلاردان كەيىن «قازاقستان ك(ب)پ ورتالىق كوميتەتىندە» دەگەن ايدارمەن «قازاق سسر تاريحىن ەكىنشى رەت باستىرۋ تۋرالى» دەپ اتالعان اقپارات  باسىلعان. وندا 1943 جىلى شىققان «كونە داۋىردەن قازىرگى كۇنگە دەيىنگى قازاقستان تاريحىن» ەكىنشى رەت باستىرۋعا دايارلاۋ تۋرالى ورتالىق كوميتەتتىڭ 1945 جىلعى 14 اۆگۋستا قاۋلى العانى ايتىلعان. قاۋلىدا اۆتورلاردىڭ سوۆەت وكىمەتى تۇسىنداعى تاريحتى دۇرىس كورسەتكەنىن اتاپ وتە وتىرىپ، قازاقستان تاريحىنىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىن بايانداۋدا ەلەۋلى قاتەلەر جىبەرگەنىن، ولاردىڭ نەگىزگىسى – قازاق حالقىنىڭ رەۆوليۋتسياعا دەيىنگى تاريحىن «تاپتاردىڭ جانە تاپ كۇرەسىنىڭ تاريحى دەپ تانىماي، كوبىنەسە قازاق حالقىنىڭ ءوز تاۋەلسىزدىگى جولىنداعى كۇرەسى دەپ تانىعاندىق» بولعانىن كورسەتىپ، تالداعان. ءسويتىپ نەندەي ماسەلەلەرگە كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن كورسەتكەن. ەكىنشى باسىلىمدى دايارلاۋ سسرو عىلىم اكادەمياسى قازاق فيليالىنىڭ تاريح جانە ەتنوگرافيا ينستيتۋتىنا تاپسىرىلعانى ايتىلعان. فيليال باسشىلىعىنا (ساتباەۆ جولداسقا) ينستيتۋتتى مامان قىزمەتكەرلەرمەن نىعايتۋ، تاريحتى عىلىم جولىمەن تەكسەرۋ شارالارىن جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن مىندەتتەپ، الماتى قالاسىنداعى عىلىمي قىزمەتكەرلەر مەن ادەبيەتشىلەر جيىلىسىن وتكىزۋ قاجەت دەپ تاپقان دا، جينالىستا بايانداما جاساۋدى يدەولوگيا جونىندەگى حاتشى مۇحامەدجان ابدىحالىقوۆقا تاپسىرعانى ايتىلعان.

قازاقستان ەلەكتروندى كىتاپحاناسىندا «قازاقستان بولشەۆيگىنىڭ» 1945 جىلعى العاشقى ەكى ءنومىرى جوق، ولاردان وزگە ءۇش سانى، 1947 جىلعى ءۇش سانى عانا ساقتالعان. جۋرنال 1952 جىلعا دەيىن شىقتى، جالپى باعىتىنىڭ قانداي بولعانى تۇسىنىكتى عوي، بىراق تاعى كىمدەر رەداكتور بولعانى بەيمالىم، تىگىندىسى بولماعاندىقتان، بۇل رەتتە ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزۋ كەرەكتىگى تۇسىنىكتى. ودان كەيىن جۋرنال اتى تاعى وزگەردى. بۇكىلوداقتىق كوممۋنيستىك (بولشەۆيكتەر) پارتياسىنىڭ اتى 1952 جىلعى ون توعىزىنشى پارتسەزدە سوۆەت وداعىنىڭ كوممۋنيستىك پارتياسى بولىپ وزگەرۋىنە بايلانىستى ماسكەۋدەگى «بولشەۆيك» جۋرنالى ورتالىق كوميتەتتىڭ «كوممۋنيست» اتتى  تەوريالىق جانە ساياسي جۋرنالى بولىپ وزگەرگەنى ءمالىم، تيىسىنشە «قازاقستان بولشەۆيگى» دە 1952 جىلى قازاقستان كپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ تەوريالىق جانە ساياسي جۋرنالى «قازاقستان كوممۋنيسى» دەگەن اتاۋمەن شىعا باستادى.

العاشقى جىلدارى بىرلەسكەن «قازاقستان كوممۋنيسى»-«كوممۋنيست كازاحستانا» جۋرنالى تۇرپاتىندا شىعىپ تۇرعان. باس رەداكتورى ۆ.ابۋچكين بولعان سياقتى. 30-شى جىلداردان «ەڭبەكشى قازاق»   كورىگىندە شىڭدالىپ، جوعارى وقۋدى بىتىرگەننەن كەيىن الدەنەشە باسىلىمدا قىزمەت ىستەپ كەلە جاتقان بايمۇحان ورداباەۆ 1954–1957 جىلدارى وسى بىرلەسكەن باسىلىمنىڭ باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى،  1958 جىلى بىرلەسكەن باسىلىم قايتا قۇرىلىپ، قازاقشا جانە ورىسشا دەربەس  جۋرنالدارعا اينالعاندا، اۋەلى «قازاقستان كوممۋنيسىنىڭ»  جاۋاپتى حاتشىسى، ودان 1959–1965 جىلدارى  باس  رەداكتورى  بولعان.  بەلگىلى قالامگەر، تانىمال اۋدارماشى، جۋرناليست، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، قوعام قايراتكەرى  قۇرمانبەك ساعىندىقوۆ «قازاقستان كوممۋنيسى» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىن 1957–1959 جانە 1965–1981 جىلدارى اتقارىپتى. جۋرنالدىڭ باس  رەداكتورلارى قاتارىندا فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى نۇروللا سارسەنباەۆ،  شىعارماشىلىق ەڭبەك جولىن بالالار گازەتىنەن باستاپ، جاستار گازەتىندە، پارتيالىق مەرزىمدىك باسىلىم مەن باسپادا باسشى بولىپ، ورتالىق كوميتەتتە ءىرى قىزمەتتە ىستەگەن  مۇقان ماماجانوۆ، بايىرعى جۋرناليست، جازۋشى، مەملەكەت قايراتكەرى كاكىمجان قازىباەۆ، «قازاقستان كوممۋنيسىنىڭ» اتىن وزگەرتۋگە مۇرىندىق بولعان  بەلگىلى قالامگەر كامال سمايىلوۆ بار.

جۋرنال بيلەۋشى پارتيانىڭ قايتا قۇرۋ ساياساتى شەگىنە شىققاندا، مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىك قارساڭىندا، تاۋەلسىزدىك جاريالاناردان ءۇش ايداي بۇرىنىراق، 1991 جىلعى قىركۇيەكتەن «اقيقات» دەگەن اتپەن شىعىپ كەلەدى. جاڭا داۋىردە جۋرنال باسشىسى داۋازىمىندا سارباس اقتاەۆ، جۇمابەك كەنجالين، احات جاقسىباەۆ، نۇرماحان ورازبەكوۆ، تەمىرحان مەدەتبەكوۆ، سامات يبرايموۆ، مۇحيتدين سالقىنباەۆ ىستەدى. بۇگىنگى تاڭدا «اقيقات» ۇلتتىق قوعامدىق-ساياسي جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى بولىپ ءداۋىرجان تولەباەۆ زامانا رۋحىنا ساي جەمىستى قىزمەت اتقارۋدا.

جالپى، وزىنە دەيىن «قىزىل قازاقستان»، «قازاقستان بولشەۆيگى»، «اۋىل كوممۋنيسى، «كوممۋنيست»، قايتادان «قازاقستان بولشەۆيگى»، ودان «قازاقستان كوممۋنيسى» بولىپ اتىن الدەنەشە رەت، تۋراسىن ايتقاندا التى رەت وزگەرتكەن باسىلىم، جەتىنشى رەتتە «اقيقات» اتالىپ، وتىز بەس جىل بويى وقىرمانمەن ۇلتتىق قوعامدىق-ساياسي جۋرنال مارتەبەسىندە سىرلاسىپ كەلە جاتىر. وسى  تۇرپاتتاعى «اقيقاتتىڭ» الدىڭعى ءىزاشارلارىنان ەڭ باستى ايىرماشىلىعى مەن ەرەكشەلىگى – ەركىندىگىندە ەكەنى انىق. جۋرنال ەش شەكتەۋى جوق، تسەنزۋراسىز ءسوز بوستاندىعىن ءىس جۇزىندە پايدالانىپ، وقىرمان نازارىن ۇدايى ءومىرىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي، ەكو­نو­مي­­كالىق تىنىس-تىرشىلىگىنە اۋدارىپ، كۇردەلى ماسەلەلەر حاقىندا  ساليقالى وي تولعاپ كەلەدى. وتكەنىمىزدى جاڭاشا تانۋعا كوڭىل بولۋدە. ەلىمىزدىڭ دامۋىنداعى ستراتەگيالىق باعىتتاردى جان-جاقتى تالقىلاپ، تۇسىندىرۋمەن شۇعىلدانۋدا. جالپى،  ساياسات، ەكونوميكا، تاريح، فيلوسوفيا، فيلولوگيا، مادەنيەت سالالارىنداعى ەڭ وزەك­جار­دى ماسەلەلەر جايىندا كوتەرگەن تاقىرىپتارىن بۇكپەسىز سارالاپ، تالداپ، بايىپپەن ءتۇسىندىرىپ ءجۇر.

ەل يگىلىگىنە  ارناعان ەڭبەگىڭ جانا بەرسىن، 105 جاسقا كەلگەن مەرەيلى تويىڭ قۇتتى بولسىن، «اقيقات»!

بەيبىت قويشىباەۆ

Abai.kz