قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق مۇددەلەرى

13 قىركۇيەكتە قاسىم-جومارت توقاەۆ بريكس ءسامميتى اياسىندا بىرقاتار ەلدەر مەن حالىقارالىق ۇيىمدار دەلەگاتسيالارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستى. اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ءار ءتۇرلى سالالارداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى، سونداي-اق حالىقارالىق فورماتتار شەڭبەرىندەگى ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى تالقىلاعان سوڭ ات باسىن بىردەن سەۋلگە بۇردى.

«13-ىنەن 14-ىنە قاراعان ءتۇنى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پرەزيدەنت لي چجە ءميوننىڭ شاقىرۋىمەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلدى»، –  دەپ حابارلايدى اقوردا حابارلادى.

حابارلاما  ماتىنىندە: «قازاقستان پرەزيدەنتىن سەۋل اۋەجايىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – عىلىم جانە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار ءمينيسترى پە گيون حۋن قارسى الدى»، – دەلىنگەن.

مەملەكە باسشىسىنىڭ سەۋلگە ات باسىن تىرەۋىنىڭ سەبەبى جوق ەمەس. 2015 جىلى نەگىزى قالانعان C5+1 ديپلوماتيالىق ديالوگ الاڭى بۇگىنگى تاڭدا جاھاندىق تەكەتىرەس پەن ەكونوميكالىق ترانسفورماتسيا كەزەڭىندە ساپالىق جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلىپ وتىر. ورتالىق ازيانىڭ بەس ەلى — قازاقستان، قىرعىزستان، تاجىكستان، تۇرىكمەنستان جانە وزبەكستان مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆولارىن بىرىكتىرەتىن بۇل فورمات ءداستۇرلى تۇردە ۋاشينگتون نەمەسە وڭىرلىك استانالارمەن شەكتەلىپ كەلسە، بۇل جولى ديپلوماتيالىق گەورەڭك مۇلدەم وزگەرىپ، سامميت كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعالىعىمەن جانە قاتىسۋىمەن وتۋدە. بۇل قادام ازيا قۇرلىعىنىڭ ەكى ماڭىزدى قوس نۇكتەسى — ورتالىق ازيا مەن شىعىس ازيا اراسىنداعى ساياسي-ەكونوميكالىق كوپىردى نىعايتىپ قانا قويماي، جاھاندىق ويىنشىلاردىڭ وڭىردەگى ىقپال ءۇشىن كۇرەسىنە جاڭا مازمۇن، تىڭ سەرپىن قوسادى.

اسىرەسە، وسى ماڭىزدى ديپلوماتيالىق ۇدەرىس 14 قىركۇيەك كۇنى ورىن الىپ وتىرعان حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى ءتۇبىرلى وزگەرىستەر مەن وتكىر گەوساياسي وقيعالار اياسىندا وتۋدە. ءدال وسى كەزەڭدە جاھاندىق لوگيستيكالىق دالىزدەردىڭ قايتا پىشىمدەلۋى، سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار مەن ماڭىزدى شيكىزات رەسۋرستارى ءۇشىن باسەكەلەستىكتىڭ ۋشىعۋى جانە ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى الەمدىك ساياساتتىڭ وزەگىنە اينالدى.

سەۋل ءسامميتى جانە ديپلوماتيالىق مانەۆر الاڭى

ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى ءۇشىن C5+1 فورماتى تەك اقش-پەن عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە ونىڭ وداقتاستارىمەن كوپۆەكتورلى ديالوگ جۇرگىزۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگىنە اينالىپ كەلەدى. سەۋلدىڭ بۇل ۇدەرىسكە بەلسەندى ارالاسۋى دا ەش كەزدەيسوق ەمەس. وڭتۇستىك كورەيانىڭ «K-Silk Road» (جىبەك جولى) ستراتەگياسى مەن وزىق تەحنولوگيالىق الەۋەتى ورتالىق ازيانىڭ مينەرالدىق-شيكىزات بازاسىمەن جانە ترانزيتتىك مۇمكىندىكتەرىمەن تىعىز ۇندەسەدى دەسەك ارتىق ايتقاندىعىمىز ەمەس.

بۇگىنگى تاڭداعى حالىقارالىق جاعداي ءوڭىر ەلدەرىنەن تەڭگەرىمدى ساياساتتى قاتاڭ تالاپ ەتىپ وتىر. اقش پەن باتىس ەلدەرىنىڭ سانكتسيالىق ساياساتى، جاھاندىق جەتكىزۋ تىزبەكتەرىنىڭ ءۇزىلۋى جانە لوگيستيكالىق داعدارىستار جاعدايىندا ورتالىق ازيا ارقىلى وتەتىن ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارىنىڭ (ورتا ءدالىز) ماڭىزى كۇرت ارتا ءتۇستى. سەۋلدە ءوتىپ جاتقان كەزدەسۋلەردە بۇل تاقىرىپ نەگىزگى وزەكتىڭ بىرىنە اينالىپ، ءوڭىردىڭ گەوەكونوميكالىق سۋبەكتىلىگىن ايشىقتاي تۇسپەكشى.

قازاقستان ۇستانىمى مەن ۇلتتىق مۇددەلەر

وسى تۇستا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ديپلوماتيالىق ۇستانىمى مەن ساليقالى ساياساتى ەرەكشە ماڭىزعا يە بولىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى الەمدىك ارەنادا قازاقستاننىڭ مۇددەسىن قورعاۋمەن قاتار، ورتالىق ازيانىڭ ءبىرتۇتاس جانە كونسترۋكتيۆتى ارىپتەس رەتىندەگى بەدەلىن نىعايتۋعا باسىمدىق بەرىپ كەلەدى.

14 قىركۇيەكتەگى جاھاندىق وزگەرىستەر مەن ناقتى وقيعالار كونتەكسىندە پرەزيدەنت توقاەۆ مىناداي نەگىزگى باسىمدىقتارعا:

بىرىنشىدەن، ترانزيتتىك-كولىكتىك الەۋەتتى ىسكە قوسۋ: سانكتسيالىق شەكتەۋلەر مەن لوگيستيكالىق تۇيىقتار جاعدايىندا قازاقستاننىڭ وڭىرارالىق جانە كونتينەنتارالىق ساۋدا جولدارىنىڭ نەگىزگى تورابى رەتىندەگى ءرولىن كۇشەيتۋ ورتا ءدالىزدى دامىتۋعا اقش پەن ازيا ەلدەرىنىڭ ينۆەستيتسيالارىن تارتۋعا;

ەكىنشىدەن، سيرەك مەتالدار جانە جاسىل ەنەرگەتيكا: الەمدىك تەحنولوگيالىق رەۆوليۋتسيانىڭ درايۆەرى بولىپ تابىلاتىن سيرەك جەر ەلەمەنتتەرىن ءوندىرۋ جانە تەرەڭ وڭدەۋ سالاسىندا ستراتەگيالىق ارىپتەستىك ورناتۋ. قازاقستان بۇل باعىتتا شيكىزات قويماسى عانا ەمەس، جوعارى قوسىلعان قۇن جاسايتىن تەحنولوگيالىق ءوندىرىس ورتالىعى بولۋعا ۇمتىلۋعا;

ۇشىنشىدەن، وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق: حالىقارالىق جاعدايدىڭ ۋشىعىپ تۇرعان تۇسىندا ورتالىق ازيانىڭ قاۋىپسىزدىك بەلدەۋىن ساقتاۋ، سىرتقى سىن-قاتەرلەردىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك سالدارىنىڭ الدىن الۋعا ارقا سۇيەيدى.

گەوساياسي ءتۇيىنى مەن بولاشاق كورىنىسى

قازىرگى تاڭداعى حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسى «كىمنىڭ كىم ەكەنىن» انىق كورسەتەتىن سىناق كەزەڭىن باستاپ وتكىزىپ جاتىر. ءبىر جاعىنان، اسا ءىرى دەرجاۆالاردىڭ تەكەتىرەسى كۇشەيسە، ەكىنشى جاعىنان، ورتالىق ازيا سياقتى وڭىرلەردىڭ دەربەس ساياسات جۇرگىزۋ قابىلەتى ارتا ءتۇستى. سەۋلدە ءوتىپ جاتقان سامميت پەن ونىڭ اياسىنداعى ديپلوماتيالىق قادامدار قازاقستاننىڭ الەمدىك كارتاداعى ورنىن ايقىنداپ، سىرتقى ساياساتتاعى كوپۆەكتورلىلىق پەن پراگماتيزم قاعيداتىنىڭ ومىرشەڭدىگىن دالەلدەپ وتىر.

پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ بۇل باعىتتاعى ساليقالى باستامالارى مەن ۇستانىمدارى ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن قورعاۋعا جانە جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋعا باعىتتالعان سەنىمدى ىرگەتاس بولىپ قالا بەرمەك.

Abai.kz