قازاقتاردىڭ رەسەي اۋماعىنا ەڭبەك ميگرانتى بولىپ بارىپ، ونىڭ ارتى سوعىسقا ماجبۇرلەپ اتتاندىرعان قايعىلى جاعدايلارعا ۇلاسىپ جاتقانى تۋرالى جاڭالىقتاردىڭ لەگى سوڭعى كۇندەرى الاش قوعامىن ءدۇر سىلكىندىردى.

قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىنەن (سونىڭ ىشىندە شىمكەنت پەن باسقا دا قالالاردان) رەسەيگە كۇزەتشى نەمەسە قارا جۇمىسقا بارۋعا نيەتتەنگەن جاستار الدانىپ قالعانىن مالىمدەدى.

كەلىسىمشارتقا قول قويعان سوڭ ولارعا «جۇمىس» ەمەس، سوعىسقا قاتىسۋ تالابى قويىلعان، قارسى شىققاندارعا تۇرمەمەن نەمەسە قىسىم كورسەتۋ ادىستەرى قولدانىلعانى ءمالىم بولىپ وتىر.

مەملەكەتتىك رەاكتسيا:

قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى بۇل وقيعاعا جەدەل ءۇن قاتىپ، رەسەيدىڭ ءسىم-نە رەسمي ديپلوماتيالىق نوتا جولدادى. ال كەشەلى-بۇگىن قازاقستان ءسىم-ءى ۇرىس قيمىلدارى ءجۇرىپ جاتقان ايماقتاعى قازاقستاندىقتارعا قاتىستى جاڭا مالىمەت جاريالادى.

«الەۋمەتتىك جەلىلەردە بەينە ۇندەۋ جاريالاعان ازاماتتارعا قاتىستى قاجەتتى شارالار قابىلدانىپ جاتىر. ولاردى وتانىنا قايتارۋ بويىنشا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. سەنىم تەلەفونىنا كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەر ءالى دە قارالۋدا. ءاربىر ءوتىنىش بويىنشا اقپارات تەكسەرىلىپ جاتىر. تەكسەرۋ اياقتالعاننان كەيىن قالىپتاستىرىلعان ءتىزىم رەسەي تاراپىنا جولدانادى. قر ءسىم بۇل ماسەلە بويىنشا رەسەي تاراپىمەن ءتۇرلى دەڭگەيدە تۇراقتى بايلانىس جاساپ وتىر»، – دەپ مالىمدەدى قر ءسىم.

شەتەلدىكتەردى سوعىسقا تارتۋدىڭ «الاياقتىق سحەماسى»

حالىقارالىق باق پەن قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارىنىڭ دەرەگىنشە، بۇل تەك قازاقستاندىقتار باسىنان وتكەرىپ جاتقان بىرەگەي جاعداي ەمەس.

سوڭعى جىلدارى رەسەيدە نەمەسە باسقا دا قاقتىعىس ورىن العان ايماقتاردا جۇرگەن وزبەكستان، قىرعىزستان، ءۇندىستان، نەپال جانە كۋبا ازاماتتارىنىڭ دا وسىنداي جولمەن الدانىپ، اسكەري كەلىسىمشارتتارعا ەرىكسىز ءىلىنىپ كەتكەنى تۋرالى مىسالدار ءجيى تىركەلدى.

شەتەلدىك ميگرانتتارعا العاشىندا قۇرىلىس، قويما نەمەسە كۇزەت سالاسىنان جوعارى جالاقى ۋادە ەتىلەدى. الايدا ورىس ءتىلىن جەتكىلىكسىز بىلەتىن نەمەسە قۇقىقتىق ساۋاتى تومەن ازاماتتاردىڭ كوبى تۇسىنىكسىز مازمۇنداعى قۇجاتتارعا (كوبىنە ورىس تىلىندەگى قارجىلىق نەمەسە جۇمىس تۋرالى كەلىسىم تۇرىندە كورسەتىلىپ) قول قويىپ قويادى. بۇل حالىقارالىق تاجىريبەدە ادام ساۋداسىنىڭ جاڭا فورماسى رەتىندە باعالانىپ ءجۇر.

اڭعالدىق الدە نەمكەتتىلىك پە؟

ماسەلەنىڭ ەكىنشى جاعى – اقپاراتتىق ساۋاتسىزدىق پەن جەڭىل ولجاعا قىزىعۋ. الەمدىك گەوساياسي احۋال، رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى قاقتىعىستىڭ باستالعانىنا جىلدار وتكەنى بۇكىل الەمگە ءمالىم. وسىنداي الماعايىپ زاماندا «كۇزەتشى بولامىن» دەپ سوعىس ءورتى شالىپ جاتقان ەلگە تاۋەكەل ەتۋ – ۇلكەن قاتەر.

الەمدىك اقپارات قۇرالدارىندا وزگە ەلدەردەن الدانىپ بارىپ، مايدان شەبىندە قالىپ قويعانداردىڭ زار جىلاعان ۆيدەولارى جەتكىلىكتى تۇردە جاريالاندى. ءتىپتى رەسەيدىڭ ءوز ازاماتتارىنىڭ («اش قالدىق، كەرى شەگىنۋگە مۇرشا بەرمەدى» دەپ شاعىمدانعان ساربازداردىڭ) جاعدايى بۇل جۇيەنىڭ ەشكىمدى ايامايتىنىن كورسەتىپ وتىر.

«ءبىز ءۇشىن ءاربىر ازاماتتىڭ ءومىرى مەن تاعدىرى ماڭىزدى. مەملەكەت قاي جەردە جۇرسە دە ءوز ازاماتتارىن قورعاۋعا مىندەتتى»، - دەپ اشىق مالىمدەپ، قازاقستان ءسىم-ءنىڭ نوتا جولداۋى جانە ازاماتتاردى ەلگە قايتارۋ ءۇشىن ارەكەت ەتۋى – كونستيتۋتسيالىق مىندەت ءارى دۇرىس قادام. الايدا بۇل وقيعا قوعامعا ۇلكەن ساباق بولۋى ءتيىس:

قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىك: وتانداستارىمىز ەلگە امان-ەسەن ورالعان سوڭ، قر قىلمىستىق كودەكسىنىڭ ءتيىستى باپتارى (جالدامالىلىق پەن شەت مەملەكەتتەردىڭ قارۋلى قاقتىعىستارىنا قاتىسۋ) بويىنشا قۇقىقتىق ءتۇسىندىرۋ جانە پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار قاتاڭ جۇرگىزىلۋى كەرەك.

اقپاراتتىق يممۋنيتەت: جاس بۋىن شەتەلگە جۇمىسقا اتتانار الدىندا الەۋمەتتىك جاعدايدى، ەلدىڭ زاڭناماسىن جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن جان-جاقتى تارازىلاپ ۇيرەنۋى قاجەت. وزگە ەلدىڭ سوعىسى – قازاق جاستارىنىڭ قارىزى دا، مىندەتى دە ەمەس. «ولسەك، ءوز ەلىمىزدە ولەيىك» دەگەن ءسوز ءاربىر جاستىڭ ساناسىنا ەرتە جەتىپ، ابايسىز قادامنان ساقتاندىرعاي.

ءابىل-سەرىك الىاكبار

Abai.kz