رەفورما قاجەت: قازاقستاننىڭ جابىق مەكەمەلەرىندەگى ادام قۇقىقتارى

قازاقستاننىڭ پەنيتەنتسيارلىق جۇيەسىندەگى (سيزو، تۇزەتۋ كولونيالارى) ادام قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋى — مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق رەفورمالارىنىڭ ىشىندەگى ەڭ كۇردەلى ءارى شىمبايعا باتار باعىتتاردىڭ ءبىرى.

اتىراۋ، قاراعاندى، الماتى جانە باسقا دا وڭىرلەردەگى تەرگەۋ يزولياتورلارى مەن كولونيالاردا مەزگىل-مەزگىل ورىن الىپ تۇراتىن توتەنشە وقيعالار (اشتىق جاريالاۋ، وزىنە دەنە جاراقاتىن سالۋ، توپتىق باعىنباۋشىلىق) بۇل سالادا ىرگەلى دە جۇيەلى رەفورمالاردىڭ قاجەتتىلىگىن ايقىن كورسەتەدى.

باتىستىڭ قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى (Human Rights Watch, Amnesty International), بۇۇ-نىڭ ازاپتاۋلارعا قارسى كوميتەتى جانە وتاندىق ساراپشىلاردىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ، جۇيەدەگى باستى تۇيتكىلدەر مەن قاجەتتى رەفورمالاردى بىرنەشە نەگىزگى بلوكقا بولۋگە بولادى:

نەگىزگى پروبلەمالار مەن ادام قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋى

ادام ابىرويىن قورلايتىن جاعدايلار مەن ينفراقۇرىلىمنىڭ توزۋى:

ەلدەگى كوپتەگەن كولونيالار مەن سيزو-لار وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا سالىنعان (باراقتىق جۇيە). مەكەمەلەردىڭ شامادان تىس تولۋى (overcrowding), سانيتارلىق-گيگيەنالىق نورمالاردىڭ ساقتالماۋى، جەلدەتكىش پەن جىلىتۋ جۇيەلەرىنىڭ توزۋى، ساپاسىز تاماقتاندىرۋ — قاماۋداعىلاردىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتەدى.

ازاپتاۋلار مەن قاگەزدىك:

قىلمىستىق كودەكسكە ازاپتاۋعا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتەتىن باپتار ەنگىزىلگەنىمەن، ءىس جۇزىندە جابىق مەكەمەلەردە پسيحولوگيالىق جانە فيزيكالىق قىسىم كورسەتۋ جاعدايلارى تولىق جويىلعان جوق. تۇتقىنداردىڭ شاعىمدانۋ تەتىگىنىڭ جابىقتىعى بۇل ماسەلەنى تىپتەن تەرەڭدەتە تۇسەدى.

مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ساپاسى:

قاجك جۇيەسىندەگى مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ كاراماعىنا تولىق ءوتۋ پروتسەسى اياقتالعانىمەن، كادر تاپشىلىعى، قاجەتتى ءدارى-دارمەكتىڭ جەتىسپەۋى جانە شۇعىل حيرۋرگيالىق/پسيحياتريالىق كومەكتىڭ كەشىگۋى ءالى دە وزەكتى.

اقپاراتتىق جابىقتىق جانە سىبايلاس جەمقورلىق:

عيماراتتارداعى ۆيدەوباقىلاۋ جۇيەلەرىن «ىستەن شىعارۋ»، «سوقىر زونالاردى» پايدالانۋ، سونداي-اق تىيىم سالىنعان زاتتاردىڭ (ۇيالى تەلەفوندار، ەسىرتكى) زاڭسىز كىرگىزىلۋى جۇيەدەگى كولەڭكەلى ەكونوميكانى كورسەتەدى.

قاجەتتى جۇيەلى رەفورمالار باعىتى

باراقتىق جۇيەدەن كامەرالىق ۇستاۋ جۇيەسىنە ءوتۋ:

حالىقارالىق ستاندارتتارعا (ماندەلا ەرەجەلەرى) سايكەس، تۇتقىنداردى جۇزدەگەن ادام سىياتىن باراقتاردا ەمەس، 2-4 ادامدىق كامەرالىق فورماتتا ۇستاۋ قاجەت. بۇل كريمينالدىق سۋبكۋلتۋرانى جويۋعا جانە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

قوعامدىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ:

ۇلتتىق الدىن الۋ مەحانيزمى مەن قوعامدىق بايقاۋ كوميسسيالارىنىڭ (ونك) وكىلدەرىنە كەز كەلگەن ۋاقىتتا، ەسكەرتۋسىز مەكەمەلەرگە كىرۋگە، ۆيدەوجازبالاردى تەكسەرۋگە جانە تۇتقىندارمەن وڭاشا كەزدەسۋگە شەكتەۋسىز قۇقىق بەرىلۋى ءتيىس.

ۇزدىكسىز جانە بۇرمالانبايتىن بەينەباقىلاۋ:

بارلىق مەكەمەلەردە «سوقىر زوناسىز» بەينەباقىلاۋ ورناتىلىپ، دەرەكتەر سەرۆەرى قاجك-دان تىس، باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا كوميتەتىنە اعىندى رەجيمدە (ستريمينگ) بەرىلۋى كەرەك.

تۇتقىنداردى الەۋمەتتىك رەابيليتاتسيالاۋ مەن بەيىمدەۋ:

جازا وتەۋ ورىندارىن تەك «جازالاۋ» الاڭى ەمەس، كاسىپ ۇيرەتەتىن، ەڭبەكپەن قامتيتىن جانە قوعامعا قايتا بەيىمدەيتىن رەابيليتاتسيالىق ورتالىقتارعا اينالدىرۋ قاجەت.

قازاقستاننىڭ پەنيتەنتسيارلىق جۇيەسىن رەفورمالاۋ — بۇل تەك سوتتالعانداردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ەمەس، جالپى قوعامنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ باستى كورسەتكىشى. ادام قۇقىقتارى ساقتالمايتىن، ازاپتاۋلار مەن زاڭسىزدىق ورىن الاتىن جابىق مەكەمەلەر قىلمىستى ازايتپايدى، كەرىسىنشە رەتسيديۆتىك قىلمىستىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەدى. سوندىقتان بۇل سالاداعى اشىقتىق پەن رەفورمالار — مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىتى بولۋى ءتيىس دەمەكپىز.

Abai.kz