پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «جاڭا تاريحي كەزەڭدەگى قازاقستاننىڭ وزەكتى مىندەتتەرى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋى

بۇگىن مەن مەملەكەت باسشىسى رەتىندە قازاقستان حالقىنا ءداستۇرلى جولداۋىمدى جاريالايمىن.

بۇل جولداۋدىڭ ءمانى دە، مازمۇنى دا ايرىقشا.

25 قازاندا ۇلتتىق مەرەكەمىز – رەسپۋبليكا كۇنىن اتاپ وتتىك. وسى كۇنى ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلداندى. ءبىز دەربەس ەل بولۋ جولىندا باتىل قادام جاسادىق. كوپ ۇزاماي تاۋەلسىزدىك تۋىن بيىككە كوتەرىپ، ەلدىگىمىزدىڭ ىرگەسىن بەكىتتىك.

مىنە، بيىل قاسيەتتى تاۋەلسىزدىگىمىزگە 35 جىل تولىپ جاتىر. بۇل تاريحي مەجەنىڭ ۇلت شەجىرەسىندە الاتىن ورنى بولەك.

بيىل ناۋرىز ايىندا حالقىمىز مەملەكەتتىگىمىزدىڭ نەگىزگى تىرەگىن – كونستيتۋتسيامىزدى قابىلدادى. بۇل تۇتاس ەلىمىز ءۇشىن تاريحي ءمان-ماعىناسى تەرەڭ وقيعا بولدى.

كونستيتۋتسيانى بىرنەشە ۇرپاقتار اراسىنداعى قاستەرلى كەلىسىم دەپ اتاۋعا بولادى. ويتكەنى كونستيتۋتسيادا قازاقستاننىڭ قازىرگى ءبىتىم-بولمىسى مەن بولاشاقتاعى بەينەسى ناقتى ايقىندالدى.

ازاماتتارىمىز جاپپاي قولداعان كونستيتۋتسيا 1 شىلدەدە زاڭدى كۇشىنە ەنىپ، ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىنىڭ تۇبەگەيلى جاڭعىرۋىنا، جاڭا بيلىك ينستيتۋتتارىنىڭ قۇرىلۋىنا ۇلكەن سەرپىلىس بەردى.

جۇرتىمىز جارقىن بولاشاققا باستايتىن اۋقىمدى جۇمىستى اتقارۋعا بەلسەندى تۇردە كىرىستى.

ەل ومىرىندەگى تاريحي وزگەرىستەردىڭ بارلىعى حالىقتىڭ كوز الدىندا بولىپ جاتىر. بۇل ماسەلە اسا ماڭىزدى بولسا دا، كوپ ءسوز ايتۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ ويلايمىن.

بۇگىن مەن ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتۋ جونىندەگى ويلارىممەن بولىسەمىن، الداعى ماقسات-مىندەتتەرگە توقتالامىن.

اشىعىن ايتساق، بۇگىندە تاۋەلسىزدىگىمىز بەن ەگەمەندىگىمىزدى قورعاۋعا قاتىستى بارلىق ماسەلە ءالى تولىقتاي شەشىمىن تاپقان جوق. بۇل – الدىمىزدا كوپتەگەن وزەكتى مىندەت تۇر دەگەن ءسوز.

جۇمىستى ويداعىداي ورىنداۋ ءۇشىن، ەڭ الدىمەن، بۇكىل قوعامىمىز تاتۋ بولۋى كەرەك. بىرلىك پەن كەلىسىم بولماسا، ەشقانداي رەفورما جانە ىلگەرىلەۋ بولمايتىنى ايدان انىق.

قازىر جاھاندىق سىن-قاتەرلەر الدەقايدا قاۋىپتى سيپات العان كەزدە قوعامىمىزدا تالاپ پەن تارتىپكە باسىمدىق بەرۋىمىز قاجەت.

قازىرگى تاڭدا الەم ەلدەرى اراسىندا اقىلعا قونىمسىز جالعان ايىپتاۋلار، استىرتىن تەكەتىرەستەر كۇشەيدى، ال الپاۋىت، ىقپالدى مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا جاپپاي ءوزارا سەنىم داعدارىسى پايدا بولدى.

باقىلاۋسىز، جۇيەسىز كوشى-قون اعىندارى الدەقايدا كوبەيدى، بۇل بىرنەشە ەۋروپالىق ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ۇلكەن زيان كەلتىرگەنىنە كوزىمىز جەتتى.

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ابىروي-بەدەلى ۇلكەن توقىراۋعا ۇشىرادى. حالىقارالىق قۇقىقتىڭ قۇندىلىعى تومەندەپ كەتتى. قىسقاسى، قازىرگى الەم بۇلىڭعىر داۋىرگە اياق باستى، ونىڭ كەلەشەگى قانداي بولاتىنى تۋرالى ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار اراسىندا ءبىرتۇتاس پىكىر جوق.

كۇللى الەم جۇرتشىلىعى الاساپىران كەزەڭدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىر دەسەك، ارتىق بولماس. مۇنداي كۇردەلى، بولجامسىز احۋال «قىرعي-قاباق سوعىس» كەزىندە دە بولماعان ەدى.

ءدال وسىنداي قۇبىلمالى زامانعا قاراماستان، قازاقستان ەل دامۋىنىڭ جاڭا داۋىرىنە ۇلكەن سەنىممەن قادام باسىپ، كەڭ اۋقىمدى ساياسي رەفورمانى ىسكە اسىردى. بۇل – دۇنيە جۇزىندە وتە سيرەك كەزدەسەتىن قۇبىلىس.

ەندى الداعى ۋاقىتتا دا ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگىن نىعايتۋىمىز كەرەك. بۇل – قازىرگى الەمدەگى بۇلىڭعىر احۋالدا ىشكى تۇراقتىلىقتى ساقتاي وتىرىپ، ءوسىپ-وركەندەۋ دەگەن ءسوز.

وسى جولدا بۇكىل قوعام، سونىڭ ىشىندە وتانشىل، بەلسەندى، ءبىلىمدى ازاماتتار قارقىندى ەڭبەك ەتۋى كەرەك. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنا دا ءۇمىتىم زور.

وسىنداي جاعدايدا مەملەكەتتىك اپپارات پەن قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرىنىڭ ءرولى اسا ماڭىزدى ەكەنى بارشاڭىزعا تۇسىنىكتى.

باسقاشا ايتقاندا، قازىرگى بۋىن وكىلدەرى، ياعني ءبىز كەلە جاتقان جاس ۇرپاقتارعا جوسپارلار مەن تۇجىرىمدار ەمەس، ەكونوميكاسى قۋاتتى جانە قارقىندى، جوعارى تەحنولوگيالارى دامىعان، ءبىلىم مەن عىلىمعا نەگىزدەلگەن، زاڭدى مويىندايتىن، جاسامپاز ءارى وزىق، گەوساياسي تۇرعىدان كۇشى مەن ىقپالى بار قازاقستاندى قالدىرۋىمىز كەرەك.

بۇل – ۇلتىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ناعىز ستراتەگيالىق مىندەت.

ەلىمىز ۇدايى قارقىندى دامۋى ءۇشىن اۋقىمدى مىندەتتەردى ساپالى ءارى جەدەل ىسكە اسىرۋ وتە ماڭىزدى.

ازاماتتارىمىز تولىققاندى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىممەن قامتىلۋى كەرەك. بۇل – حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن كوتەرۋدىڭ ماڭىزدى شارتى.

سوندىقتان باستى نازاردى ينفراقۇرىلىم قۇرۋ ىسىنە اۋدارامىز.

بۇعان دەيىن دە ايتتىم: قازاقستان اۋقىمدى قۇرىلىس الاڭىنا اينالۋعا ءتيىس. ماسەلە جەكەلەگەن جوبالارعا قاتىستى بولىپ وتىرعان جوق.

جالپى، بارلىق ايماقتا جاپپاي قۇرىلىستى باستاپ، جانداندىرۋ قاجەت.

ءبىرىنشى كەزەكتە، جان-جاقتى زەرتتەۋ جانە تالداۋ جۇرگىزىپ، وبلىستاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ، مادەنيەت جانە سپورت نىساندارىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن ەگجەي-تەگجەي انىقتاۋ جۇمىسىن تەز ارادا تولىعىمەن ءبىتىرۋ كەرەك.

ءبىز اۋىل-ايماقتاردى دامىتۋ ماسەلەسىن ءاردايىم ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستايمىز. اۋىلداعى تۇرعىنداردىڭ لايىقتى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن بارىنشا جاعداي جاساپ وتىرمىز.

الايدا، قازىر ەكونوميكا، ءبىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ تىرەگى دە، تالانتتاردى شىڭدايتىن دا نەگىزگى قالالار ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.

سايىپ كەلگەندە، قۋاتتى قالالار قۋاتتى ايماقتاردىڭ، ال قۋاتتى ايماقتار كۇشتى مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالايدى. سوندىقتان ءاربىر ءىرى قالانىڭ ۇكىمەت بەكىتكەن ناقتى ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدەگى دامۋ جوسپارى بولۋعا ءتيىس.

سونىمەن قاتار قالا رەسۋرسىن ءتيىمدى باسقارۋ ءۇشىن ۇكىمەت اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ، قالا ينفراقۇرىلىمىنىڭ تسيفرلىق سىڭارىن كوپ ۇزاماي ازىرلەۋگە ءتيىس.

قالالاردىڭ قاۋىپسىز، جايلى، كورىكتى بولۋىنا باسىمدىق، ياعني پريوريتەت رەتىندە قاراي وتىرىپ، بۇل ءىستى اسا ماڭىزدى مەملەكەتتىك مىندەت دەپ قابىلداۋ كەرەك. بۇل – «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق تۇجىرىمداماسىنا تولىق ساي كەلەتىن تالاپ.

ەگەر قالا قارقىندى داميتىن بولسا، سول ءوڭىردىڭ ەكونوميكاسى دا وركەندەيدى، ادامي الەۋەتى دە ارتادى.

وسى ورايدا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماڭىزى بار نىساندار سالۋعا جانە ونى جاڭعىرتۋعا ەرەكشە ءمان بەرەمىز. بۇعان ءبىزدىڭ كۇشىمىز دە، مۇمكىندىگىمىز دە جەتەدى.

حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى ۇسىنعان بولجامعا سايكەس، بيىل ەلىمىزدىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 400 ميلليارد دوللارعا جۋىقتايدى. ونىڭ جان باسىنا شاققانداعى ۇلەسى 19 مىڭ دوللاردان اساتىن بولدى.

ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ كولەمى جاعىنان الەمدە 47 ورىنعا كوتەرىلەدى. بۇل – حالقىنىڭ سانى بىزدەن الدەقايدا كوپ بىرقاتار ەلدىڭ كورسەتكىشىنەن جوعارى دەڭگەي دەگەن ءسوز.

وڭدەۋ ونەركاسىبى دە قارقىندى دامۋدا. ونىڭ جالپى ىشكى ونىمدەگى ۇلەسى 14 پايىزدان استى. بۇل – ۇلتتىق ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىندا جۇرگىزىلگەن جۇيەلى جۇمىستىڭ ناقتى ناتيجەسى.

التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆى مەن ۇلتتىق قور اكتيۆتەرىنىڭ كولەمى 130 ميلليارد دوللاردان استى.

ەندى وسى قۋاتتى الەۋەتىمىزدى ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا، ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىن كوركەيتۋگە باعىتتاۋىمىز قاجەت.

سوندىقتان مەن بۇعان دەيىن ايتقان اۋقىمدى قۇرىلىس باستاماسىن بەلسەندى تۇردە جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىرامىن. سوعان سايكەس بۇكىل ەل بويىنشا اسا قاجەتتى الەۋمەتتىك، كولىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم نىساندارى سالىنادى.

ۇكىمەت بۇرىن-سوڭدى بولماعان ينفراقۇرىلىمدىق جاڭعىرۋ جوسپارىن ازىرلەيدى.

بۇل اۋقىمدى جۇمىستى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2029 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ۇلتتىق قوردان شامامەن 6,5 تريلليون تەڭگە بولىنەدى.

بيىل جانە 2027 جىلدىڭ العاشقى ەكى ايى ىشىندە الەۋمەتتىك جوبالاردى ىسكە قوسۋ ءۇشىن 1,5 تريلليون تەڭگە كولەمىندە قاراجات قاراستىرۋ قاجەت.

ۇلتتىق قوردىڭ ەڭ باستى ماقساتى، ميسسياسى – ەل بايلىعىن ۇقىپتى ۇستاۋ جانە ودان ءارى ارتتىرۋ، سونداي-اق، ونى قازىرگى جانە كەلەشەك ۇرپاقتىڭ يگىلىگىنە جاراتۋ.

ۇلتتىق قور كوپ جىلدار بويى وسى نەگىزگى مىندەتتى لايىقتى ورىنداپ كەلەدى، ياعني قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە زور ۇلەس قوسۋدا.

جاس ۇرپاقتىڭ يگىلىگىن ويلاساق، بۇل باعىتتا قازىردەن باستاپ ناقتى ءارى باتىل قادامدار جاساۋىمىز كەرەك. وزەكتى ماسەلەلەردى كەيىنگە قالدىرۋعا بولمايدى. ءار ماسەلە ءوز شەشىمىن تابۋعا ءتيىس. باستى تالاپ – وسى. كەيىنگى بۋىنعا وركەنيەتتى، وزىق، جاڭارعان مەملەكەتتى امانات ەتۋىمىز كەرەك. بۇل – ءبىزدىڭ مىندەتىمىز جانە كەلەر ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىمىز.

گلۋبوكو ۋبەجدەن، چتو يستوريچەسكايا وتۆەتستۆەننوست پەرەد بۋدۋششيمي پوكولەنيامي زاكليۋچاەتسيا نە تولكو ۆ توم، چتوبى وستاۆيت يم دەنەجنىە ناكوپلەنيا نا سچەتاح، نو ي پوسترويت ي پەرەدات پوتومكام كاچەستۆەننو نوۆۋيۋ سترانۋ: تەحنولوگيچەسكي رازۆيتۋيۋ، س سيلنوي كونكۋرەنتوسپوسوبنوي ەكونوميكوي، سوۆرەمەننوي ينفراسترۋكتۋروي ي ۆىسوكيمي ستاندارتامي جيزني، گدە كاجدىي گراجدانين يمەەت ۆوزموجنوست دليا سامورەاليزاتسي.

ەتو ناشا گلاۆنايا زاداچا، ەسلي حوتيتە – ميسسيا يستوريچەسكوگو ماسشتابا.

بۇل – ادام كاپيتالىن دامىتۋعا، ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا، ياعني ەل بولاشاعىنا سالىناتىن ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان ينۆەستيتسيا.

بىراق ۇلتتىق قوردىڭ رەسۋرسىن جيناقتاۋ جانە ونى پايدالانۋ اراسىندا تەڭگەرىم ساقتالۋعا ءتيىس. قاراجاتتى تەك قوعامعا بارىنشا پايدالى دۇنيەگە عانا جاراتۋ كەرەك.

ەڭ باستىسى، جۇمسالعان اقشانىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك قايتارىمى بولۋى قاجەت. ويتكەنى بولىنەتىن مەملەكەت قاراجاتىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ.

ءتيىستى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعدايى جاقسى جانە مول تاجىريبەسى بار جەرگىلىكتى جەردەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىن تارتقان ءجون. بۇكىل قۇرىلىستىڭ بارىسى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنادى.

ءبىرىنشى كەزەكتە ايماقتاردا 70-كە جۋىق دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىنادى.

پەرزەنتحانالار، اۋرۋحانالار، جەدەل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ستانتسيالارى، بالالارعا ارنالعان وڭالتۋ ورتالىقتارى مەن ەرەكشە بالالاردىڭ سۇرانىسىنا ساي سپورتزالدار بوي كوتەرەدى.

سونداي-اق 50-گە جۋىق ءبىلىم بەرۋ، سپورت جانە مادەنيەت مەكەمەلەرىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى.

وسىنداي اسا قاجەتتى، ساپالى نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن جەدەل تۇردە باستاپ، كوپ ۇزاماي ىسكە قوسۋىمىز كەرەك.

بۇدان بولەك، تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالاسىنا قوماقتى قارجى بولىنەدى. كوپتەگەن ەلدى مەكەندەرگە گاز جانە تازا اۋىز سۋ تارتىلادى.

ۇكىمەت جىل سوڭىنا دەيىن ناقتى جوبالاردىڭ باستاپقى ءتىزىمىن ازىرلەيدى. بۇل ءتىزىم بارلىق ايماقتى قامتۋى كەرەك.

ءبىز حالقىمىزدىڭ ارتىپ وتىرعان زور ۇمىتىنە لايىق بولۋىمىز قاجەت.

بۇل جوسپارىمىز ەل يگىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالىپ وتىر، باسقا استارلى ويىمىز جوق. سوندىقتان وسى ۇلكەن قۇرىلىس قوزعالىسىنا «حالىقتىق قۇرىلىس» دەگەن اتاۋ بەرسەك، قارسىلىق بولماس دەپ سەنەمىن.

«حالىقتىق قۇرىلىس» باعدارلاماسى ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىراتىن، كاسىپكەرلىكتىڭ وركەندەۋىنە، دامۋىنا، ۇلتتىق ەكونوميكانى جانداندىرۋعا زور ىقپال ەتەتىن ءتول تاريحىمىزداعى ەڭ ۇلكەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبا بولماق.

اتالعان باستاما ءجۇز مىڭداعان ادامدى جۇمىسپەن قامتيدى، ونىڭ يگىلىگىن تۇتاس حالقىمىز، اسىرەسە، وسكەلەڭ ۇرپاق كورەدى دەپ كامىل سەنەمىن.

كەلەسى ماسەلە. لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا باسا ءمان بەرۋ قاجەت.

بۇل – ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ىقپال ەتەتىن ماڭىزدى فاكتوردىڭ ءبىرى.

قازىرگى تاڭدا لوگيستيكا ماسەلەسىمەن بارلىق ەلدەر اينالىسۋدا. دامىعان كولىك لوگيستيكاسى بولماسا، ءتىپتى، بۇگىنگى كۇشتى ەل ەرتەڭ قۇردىمعا كەتەدى.

كەلەسى جىلى ەلىمىزدە «باقتى – اياگوز» تەمىرجول جەلىسى ىسكە قوسىلادى. جاڭا باعىتتىڭ ارقاسىندا قىتايمەن اراداعى جۇك وتكىزۋ مۇمكىندىگى 20 ميلليون تونناعا ارتادى.

تامىز ايىندا «ارال – كاسپي» كۇرە جولىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇل جوبا ترانسكاسپي ءدالىزىنىڭ قاشىقتىعىن شامامەن 1 مىڭ شاقىرىمعا قىسقارتىپ، جۇك جەتكىزۋ مەرزىمىن ءۇش كۇنگە دەيىن ازايتادى.

ۇكىمەت وسى سالادا قولعا الىنعان بارلىق جوبانىڭ ساپالى ءارى ۋاقتىلى ورىندالۋىن قاتاڭ باقىلاۋعا الادى.

ميروۆايا لوگيستيكا ۆستۋپيلا ۆ پەريود ماسشتابنوي ترانسفورماتسي ي ۋسكورەننوگو رازۆيتيا.

ۋيازۆيموست مورسكيح پۋتەي پوۆىسيلا ستراتەگيچەسكوە زناچەنيە سۋحوپۋتنىح ترانسپورتنىح كوريدوروۆ.

كازاحستان دولجەن يسپولزوۆات ەتوت يستوريچەسكي شانس، چتوبى ستات نا دەلە ۆەدۋششيم لوگيستيچەسكيم تسەنتروم ەۆرازي.

ۋجە سەيچاس پو ناشەي تەرريتوري پەرەمەششاەتسيا وكولو 85 پروتسەنتوۆ گرۋزوپەرەۆوزوك يز كيتايا نا ەۆروپەيسكي كونتينەنت.

نو دوۆولستۆوۆاتسيا نىنەشنەي بلاگوپرياتنوي سيتۋاتسيەي – زناچيت وبرەچ سەبيا نا رول دوگونيايۋششەگو ۆ بۋدۋششەم.

ۋجە سەيچاس نۋجنو پەرەيتي نا پوزيتسيۋ پولنوتسەننوگو ورگانيزاتورا مەجدۋنارودنىح گرۋزوپوتوكوۆ.

وسوبىي اكتسەنت سلەدۋەت سدەلات نا رازۆيتي وتەچەستۆەننىح لوگيستيچەسكيح وپەراتوروۆ، سوزداني تسەنتروۆ كونسوليداتسي ي راسپرەدەلەنيا گرۋزوۆ.

ۆاجنو تاكجە سفورميروۆات ۆوكرۋگ ترانسپورتنىح ۋزلوۆ نوۆىە پرويزۆودستۆا ي تورگوۆىە پلوششادكي.

ءبىز قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىن بايلانىستىراتىن، ياعني، ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن كۇشەيتەتىن زاماناۋي، وتە دامىعان تەمىرجول جانە كولىك جولدارىنىڭ تۇتاس جەلىسىن قۇرۋىمىز كەرەك. بۇل – ستراتەگيالىق مىندەت.

ەلىمىز ارقىلى تاسىمالداناتىن جۇك كولەمى جىل سايىن ۇلعايىپ كەلەدى. دەمەك ءبىزدىڭ الدىمىزدا جول ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتا ءتۇسۋ مىندەتى ءالى دە تۇر. بۇل، اسىرەسە، سولتۇستىك ايماقتارعا قاتىستى وزەكتى ماسەلە.

سوندىقتان ەندىگى كەزەكتە «كوكشەتاۋ – پەتروپاۆل» تاس جولىن كەڭەيتۋ ىسىنە كىرىسۋ كەرەك.

اۆتوكولىكپەن جۇك تاسىمالدايتىن وتاندىق كاسىپكەرلەرىمىزگە جاردەم كورسەتۋ قاجەت.سەبەبى قازاقستان ارقىلى وتەتىن اۆتوكولىك ءترانزيتىنىڭ جارتىسىنان كوبى شەتەلدىكتەرگە تيەسىلى. وسى سالانى دا رەتكە كەلتىرەتىن ۋاقىت كەلدى، ۇكىمەت ءتيىستى ءىس-ارەكەتتەردى قولدانادى.

نەگىزگى ماقسات – ەلىمىزدىڭ جولدارىنىڭ الەۋەتىن نىعايتىپ، ازاماتتارىمىزدىڭ تابىسىن ارتتىرۋ.

ۆ سلەدۋيۋششەم گودۋ نۋجنو زاۆەرشيت كاچەستۆەننۋيۋ رەكونسترۋكتسيۋ ۆسەح اۆتوموبيلنىح پۋنكتوۆ پروپۋسكا.

ەتا رابوتا دو نەداۆنەگو ۆرەمەني ۆەلاس ني شاتكو ني ۆالكو.

پەرەد نامي ستويت وسترەيشايا زاداچا كاچەستۆەننوگو سترويتەلستۆا ۆسەح (يمەننو ۆسەح) اۆتودوروگ – رەسپۋبليكانسكيح ي مەستنىح.

سسىلاياس نا پولوجەنيا ي رەگلامەنتى، يسپولنيتەلنىە ورگانى ۆ تسەنترە ي نا مەستاح ۋسترويلي ناستوياششي «فۋتبول» – تەمۋ زاپينالي ي سدەلالي ۆسە ۆوزموجنوە، چتوبى ۋتوپيت پروبلەمۋ ۆ نەپرولازنوم بولوتە.

پوەتومۋ پورۋچايۋ: ۆسەمي دوروگامي، بۋد تو رەسپۋبليكانسكيمي (تسەنترالنىمي), ەتو وكولو 26 پروتسەنتوۆ ۆسەح دوروگ، يلي مەستنىمي، كوتورىە ناحودياتسيا ۆ ۆەدەني اكيماتوۆ، دولجنو زانيماتسيا پراۆيتەلستۆو ۆ ليتسە مينيستەرستۆا ترانسپورتا.

پوۆتوريۋ: نام نۋجنى وچەن كاچەستۆەننىە دوروگي.

سسىلكي نا كاچەستۆو بيتۋما، ششەبەنكي نە پرينيمايۋتسيا.

ناپومينايۋ: بەز كاچەستۆەننىح دوروگ س سوۆرەمەننوي پريدوروجنوي ينفراسترۋكتۋروي وبسلۋجيۆانيا كازاحستان نە موجەت پرەتەندوۆات نا ستاتۋس گلوبالنوي ترانزيتنوي ماگيسترالي يلي ەۆرازيسكوگو ترانسپورتنو-لوگيستيچەسكوگو ۋزلا.

تاكوۆا تسەنا ۆوپروسا. ون دولجەن بىت رەشەن ۆو چتو بى تو ني ستالو.

ەسلي گرانيتسا پرەۆراتيلاس ۆ «ۋزكوە گورلىشكو»، پروۆوتسيرۋيۋششەە منوگوكيلومەتروۆىە اۆتوموبيلنىە پروبكي، ا ەتو تو، چتو پرويسحوديت يمەننو سەيچاس، تو ني و كاكوم ليدەرستۆە كازاحستانا نە موجەت بىت ي رەچي.

چەرەز ناشۋ تەرريتوريۋ پروحوديات كليۋچەۆىە ۆوزدۋشنىە كوريدورى مەجدۋ ەۆروپوي ي ازيەي – ەتو وگرومنوە كونكۋرەنتنوە پرەيمۋششەستۆو، كوتوروە پوكا وستاەتسيا نا سترانيتساح كراسوچنىح پرەزەنتاتسي.

دليا پراكتيچەسكوي رەاليزاتسي داننوگو پرەيمۋششەستۆا سلەدۋەت ۆىسترويت رازۆيتۋيۋ سەرۆيسنۋيۋ ينفراسترۋكتۋرۋ نا زەملە. ەتو ميروۆايا پراكتيكا.

پوكا جە وگرومنىە دوحودى ۆ بۋكۆالنوم سمىسلە پرولەتايۋت ميمو ناشەي سترانى.

بولشيە نادەجدى ۆوزلوجەنى نا چاستنۋيۋ كومپانيۋ «Air Cargo». ونا وبلاداەت بولشيم پوتەنتسيالوم فونديروۆانيا، ۆ توم چيسلە وپلاتى ترۋدا ۆەدۋششيح زارۋبەجنىح سپەتسياليستوۆ، موجەت ساموستوياتەلنو پرينيمات رەشەنيا. رەشەني، كاك ي رەزۋلتاتوۆ، پوكا نەت.

ۆام وكازانو دوۆەريە، ي مى وجيداەم كونكرەتنىە رەزۋلتاتى.

قازىر قازاقستاندا بىرنەشە اۋەجايدىڭ قۇرىلىسى قاتار جۇرگىزىلىپ جاتىر. مۇنداي نىسانداردى ءبىر مەزەتتە سالۋ تاجىريبەسى ەل تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان.

ارقالىقتاعى اۋەجايدى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسى اياقتالدى، تاياۋدا زايسان، كاتونقاراعاي، كەندىرلى اۋەجايلارى ىسكە قوسىلادى.

كەلەسى جىلى وسى سالاداعى الەمدىك ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرىن تارتا وتىرىپ، استانادا جاڭا اۋەجايدىڭ قۇرىلىسىن باستايمىز.

چتوبى تۆەردو زانيات پوزيتسيۋ كليۋچەۆوگو ترانسپورتنوگو حابا ەۆرازي، كازاحستانۋ پرەدستويت ۆىپولنيت نەمالو ۆاجنىح زاداچ.

ۆ پەرۆۋيۋ وچەرەد، رەچ يدەت و پولنوي تسيفروۆيزاتسي ترانسپورتنوي وتراسلي، ۆكليۋچايا مەجدۋنارودنىە مارشرۋتى.

ۆ ەپوحۋ يسكۋسستۆەننوگو ينتەللەكتا ۋپراۆليات گلوبالنىمي ترانزيتنىمي پوتوكامي س پوموششيۋ بۋماجنىح ناكلادنىح – ەتو ابسۋرد.

ي ەتو سامىي كوروتكي پۋت ۆ نيكۋدا.

ۆ سوۆرەمەننىح رەالياح رەشايۋششيم فاكتوروم كونكۋرەنتوسپوسوبنوستي كاجدوگو گوسۋدارستۆا ي داجە ەكونوميچەسكوگو سۋۆەرەنيتەتا ستالا وبەسپەچەننوست ەلەكتروەنەرگيەي.

ناستۋپيۆشيە رەالي، پو سۋتي، ەتو – «ەرا ەلەكتريچەستۆا».

دليا كازاحستانا كريتيچەسكي ۆاجنو پرەوبرازوۆات ەگو سىرەۆوە پرەيمۋششەستۆو ۆ ۋستويچيۆىي ەنەرگەتيچەسكي ي تەحنولوگيچەسكي پروگرەسس.

وتكروۆەننو گوۆوريا، زدەس پروبلەم بولەە چەم دوستاتوچنو.

پروفەسسيونالنىح ەنەرگەتيكوۆ ۋ ناس «راز-دۆا ي وبچەلسيا»، ا فورۋمى، ديسكۋسسي پو ەنەرگەتيچەسكوي پروبلەماتيكە پروۆودياتسيا س زاۆيدنوي چاستوتوي ي ماسشتابنوستيۋ.

مەجدۋ تەم، ەجەگودنو كازاحستانسكايا ەنەرگەتيكا ستالكيۆاەتسيا س سەرەزنىم دەفيتسيتوم ي پوەتومۋ ۆ زيمنيە پەريودى ۆ تاك نازىۆاەمىە پيكوۆىە مومەنتى پرويزۆودياتسيا زاكۋپكي ەلەكتروەنەرگي ۆ سوسەدنيح ستراناح پو ۆىسوكوي تسەنە، ا زاتەم لەتوم توۆار ۆوزۆراششاەتسيا نازاد پو رەزكو زانيجەننوي ستويموستي.

ۆوت تاكوي پروستەنكي «بيزنەس»، پريچەم نا پروتياجەني دەسياتيلەتي.

مەنيا ۋۆەريايۋت، چتو ەتو نورمالنايا پراكتيكا ۆ ەنەرگەتيچەسكوي سفەرە.

پوەتومۋ ي نەۋديۆيتەلنو، چتو ۆ سۆوە ۆرەميا سۋمەلي «زاۆاليت» ۋجە ناچاۆشەەسيا سترويتەلستۆو تەتس ۆ بالحاشە.

ي سەيچاس سرىۆاەتسيا ۆۆود ۆ ستروي گەنەريرۋيۋششيح موششنوستەي ۆ تۋركەستانە، كىزىلوردە، الماتى، ەكيباستۋزە.

كازاحستان پرويزۆوديت 123 ميللياردا كيلوۆاتت-چاسوۆ.

دليا سترانى س رازۆيۆايۋششەيسيا يندۋستريەي، سترويتەلستۆوم، اگروپرومىشلەننىم كومپلەكسوم ي گلاۆنوە – س پلانوم توتالنوي تسيفروۆيزاتسي ەكونوميكي ي ۆنەدرەنيا يسكۋسستۆەننوگو ينتەللەكتا ۆو ۆسە سفەرى وبششەستۆەننوي جيزني ي، سلەدوۆاتەلنو، سترويتەلستۆا تسودوۆ – ەتوت وبەم پرويزۆوديموي ەلەكتروەنەرگي كاتاستروفيچەسكي نەدوستاتوچەن.

پوەتومۋ پەرەد نامي ستويت ستراتەگيچەسكايا پو سۆوەي سۋتي زاداچا: ك 2029 گودۋ دوبيتسيا ۋستويچيۆوگو ەنەرگوپروفيتسيتا.

س ەتوي تسەليۋ مى وبيازانى پوسترويت نوۆىە ي مودەرنيزيروۆات دەيستۆۋيۋششيە ەلەكتروستانتسي ي ليني ەلەكتروپەرەداچي، ۆ پولنوي مەرە رازۆيت «چيستۋيۋ» ۋگولنۋيۋ گەنەراتسيۋ ي ۋدەليت ۆنيمانيە ۆوزوبنوۆلياەموي ەنەرگەتيكە، پرەجدە ۆسەگو، سولنەچنىم ەلەكتروستانتسيام.

ۆ تسەلوم پراۆيتەلستۆۋ پرەدوستويت اكتۋاليزيروۆات ەدينىي دولگوسروچنىي ەنەرگەتيچەسكي بالانس سترانى دو 2035 گودا.

پرينتسيپيالنوە زناچەنيە يمەەت اتومنايا گەنەراتسيا.

پو يتوگام ۆسەنارودنوگو رەفەرەندۋما بىلو پرينياتو پراۆيلنوە رەشەنيە پو سترويتەلستۆۋ اەس، پريچەم سرازۋ نەسكولكيح ستانتسي.

ۋجە سەيچاس نادو پودۋمات و توم، كاك مى بۋدەم وبەسپەچيۆات يح ۋرانوۆىم سىرەم، سكاجەم، چەرەز پياتدەسيات لەت ي دالەە.

سچيتايۋ دوستوينىم سەرەزنوگو راسسموترەنيا پرەدلوجەنيە و سوزداني گوسۋدارستۆەننوگو ستراتەگيچەسكوگو رەزەرۆا ۋرانا، چتو پوزۆوليت زاكرىت پوترەبنوستي كازاحستانسكيح اەس نا بليجايشەە ستولەتيە.

ۆاجنو زادەيستۆوۆات زارۋبەجنىح پارتنەروۆ، ۋچاستۆۋيۋششيح ۆ سترويتەلستۆە اەس، ۆ سوزداني ۆىسوتەحنولوگيچنىح پرويزۆودستۆ ۆ كازاحستانە، پەرەداچە كومپەتەنتسي ۆ وبلاستي يادەرنوي ەنەرگەتيكي، پودگوتوۆكە وتەچەستۆەننىح سپەتسياليستوۆ-اتومششيكوۆ. تاكيە پرەدلوجەنيا پوستۋپايۋت وت روسسيسكيح ي كيتايسكيح كومپاني.

پولاگايۋ ۆوزموجنىم ي، موجەت بىت، نەوبحوديمىم ۋجە ۆ سلەدۋيۋششەم گودۋ پريستۋپيت ك سترويتەلستۆۋ اەس «بالحاش» ي پودپيسات سوگلاشەنيە و كومپلەكسنوم سوترۋدنيچەستۆە س تسەليۋ سكورەيشەگو ناچالا سترويتەلستۆا اەس «مويىنكۋم».

رازۋمەەتسيا، ۆسە پەرەگوۆورنىە پوزيتسي دولجنى بىت تششاتەلنو وترابوتانى ي سوگلاسوۆانى س توچكي زرەنيا ۋچەتا ناتسيونالنىح ينتەرەسوۆ كازاحستانا.

وبوبششايا، موجنو سكازات، چتو ۆسيا سترانا زايمەتسيا توتالنىم وبنوۆلەنيەم ي پەرەسترويكوي ۆسەي گراجدانسكوي ينفراسترۋكتۋرى.

نو پري رەشەني تاكوي ستراتەگيچەسكي ۆاجنوي زاداچي پولاگاتسيا تولكو نا گوسۋدارستۆەننىە رەسۋرسى نەدوپۋستيمو.

يناچە پرويزويدەت سنيجەنيە پرەدپرينيماتەلسكوي اكتيۆنوستي ي بۋدۋت پوسەيانى (تەپەر ۋجە ۆ ەكونوميكە) سەمەنا پاتەرناليزما يلي، پوپروستۋ گوۆوريا، يجديۆەنچەستۆا سو ۆسەمي يزۆەستنىمي پوسلەدستۆيامي.

پراۆيتەلستۆۋ پرەدستويت موبيليزوۆات ۆسە يستوچنيكي دولگوسروچنوگو فونديروۆانيا.

نۋجنو س فينانسوۆىم سووبششەستۆوم پرودۋمات، كاك ەتو سدەلات بەز نارۋشەنيا زاكونا، نا پولزۋ ناشەمۋ گوسۋدارستۆۋ.

لوگيكا پرينيماەمىح رەشەني پروستا: گوسۋدارستۆەننىە سرەدستۆا دولجنى ستات گارانتيەي پريۆلەچەنيا چاستنىح ينۆەستيتسي.

بۇعان قوسا، ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جەدەل دامۋىنا قاجەتتى تەتىكتەردى ازىرلەۋ كەرەك.

قازاقستان – مينەرالدار مەن شيكىزاتقا باي مەملەكەت. بۇل – ءبىز ءۇشىن ستراتەگيالىق جەتىستىك.

سوندىقتان گەولوگيالىق بارلاۋ تاسىلدەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ قاجەت. جاڭا كەن ورىندارىن بۇرىنعى زاماننان قالعان ادىستەرمەن ىزدەۋ وڭ ناتيجە بەرمەيتىنى انىق. قازىرگى تاڭدا گەولوگيانى جوعارى تەحنولوگيالىق سالا رەتىندە مويىنداۋىمىز كەرەك.

بىزگە وزىق تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن ەلىمىزدىڭ جەر قويناۋىن تولىققاندى زەرتتەپ، دەرەكتەردىڭ اشىقتىعىن جانە قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ وتە ماڭىزدى. جاڭا كەن ورىندارىن ىزدەۋ جانە بارلاۋ ۇدەرىسىنە جەكە قاراجاتتى بەلسەندى تارتقان ءجون.

بارىڭىزگە ءمالىم، قازىر ايرىقشا ماڭىزدى مەتالداردىڭ ءرولى ارتىپ كەلەدى. حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ، بىزگە دە وسىنداي مەتالداردىڭ قورىن ءتيىمدى باسقاراتىن ۇلتتىق جۇيە قۇرۋ قاجەت.

اتالعان جۇيەدە تاۋ-كەن سالاسىنداعى جوبالاردى ۇزاقمەرزىمدى قارجىلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ناقتى تەتىكتەر بولۋعا ءتيىس.

ەلىمىزدە وسى باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتقان كاسىپورىندارمەن وففتەيك-كەلىسىمشارت جاساۋ ارقىلى كەپىلدى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتكەن ءجون.

بۇل – ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتىڭ ءبىرى. وسى ماسەلەنى كاسىپكەرلەرمەن بىرلەسە تالقىلاپ، جىل سوڭىنا دەيىن ماعان ناقتى ۇسىنىس ەنگىزۋ قاجەت.

سونداي-اق ساراپشىلار مەن مامانداردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، ۇلتتىق ءتۇرلى-ءتۇستى جانە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردىڭ قورىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىلىگى پايدا بولىپ جاتىر.

تۇپكى ماقسات – ەلىمىزدى جاھاندىق ءوندىرىس تىزبەگىنە قوسۋ. ەكسپورتتىق ساياساتىمىز دا وسى ماقساتقا ساي جۇرگىزىلۋى كەرەك.

ۇكىمەت بۇل سالاداعى دامىعان ەلدەرمەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك ورناتۋعا ءتيىس.

جاڭادان اشىلعان كاسىپورىندار جۇمىس ىستەپ تۇرعان جەرگىلىكتى بيزنەس نىساندارىنا ورىنسىز كەدەرگى كەلتىرمەۋى كەرەك. ينۆەستورلاردى تارتقان كەزدە دە وسى ماسەلەگە ءمان بەرىپ، ءار ايماقتى، ءار سالانى مۇقيات زەردەلەگەن ءجون.

قاتە شەشىمدەردىڭ سالدارى قانداي تەرىس ناتيجەلەرگە اكەپ سوقتىرعانىن كورىپ وتىرمىز.

ماسەلەن، ەلىمىزدە مەتالل وندىرەتىن Qarmet دەگەن ءىرى كاسىپورىن بار. سوعان قاراماستان، تاعى ءۇش وبلىستا ءدال وسىنداي ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ جوسپارلانعان. وسى كاسىپورىنداردىڭ ءونىمى نارىقتىڭ سۇرانىسىنا يە بولا ما؟ بۇل سۇراققا ناقتى جاۋاپ جوق سياقتى. سوندىقتان وسىنداي ۇيلەسىمسىز شەشىمدەردىڭ پايداسى كۇماندى ەكەنىنە داۋ جوق.

مەكەمەارالىق بايلانىستى نىعايتپاساق، ەكونوميكامىز ءوز الەۋەتىن جوعالتىپ الادى. ءاربىر ايماق ءوزىنىڭ باسىمدىقتارىن ايقىنداپ، سوعان ساي جۇمىس ىستەۋى كەرەك.

وسى ماسەلە بويىنشا ۇكىمەتتىڭ ۇيلەستىرۋ ءرولىن الدەقايدا كۇشەيتۋ قاجەت ەكەنى انىق. بىراق ايماقتار جەكەلەگەن سالاعا نەمەسە كاسىپورىنعا تاۋەلدى بولىپ قالماۋعا ءتيىس. سوندىقتان وڭىردە نەگىزگى سالانى دامىتا وتىرىپ، ونىڭ اينالاسىندا جانە ىشىندە دە تولىققاندى ءبىرتۇتاس جۇيە قۇرۋ ماڭىزدى.

اتاپ ايتقاندا، ءبىلىم بەرۋ، قولدانبالى عىلىم، لوگيستيكا، قىزمەت كورسەتۋ سالالارىن، ساباقتاس وندىرىستەردى جانە تەحنولوگيالىق كاسىپكەرلىكتى دامىتقان ءجون».

«حالىقتىق قۇرىلىس» ءار ايماقتا وسىنداي جۇيە، ياعني قازىرگى تىلمەن ايتساق، ەكوجۇيە قۇرۋعا وڭ ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم بار.

كەلەسى ماسەلە. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ودان ءارى قارقىندى دامۋىنا بارلىق كۇش-جىگەرىمىزدى سالۋىمىز قاجەت.

بىلتىر بۇل سالا شامامەن 6 پايىزعا ءوسىپ، اگروونەركاسىپ كەشەنىندە وندىرىلگەن ءونىم كولەمى 15 تريلليون تەڭگەگە جەتتى.

جەڭىلدەتىلگەن شارتتارمەن قارجىلاندىرۋ كولەمى الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 1 تريلليون تەڭگەدەن 1,5 تريلليون تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى.

دەگەنمەن بولىنگەن قاراجاتتىڭ ءبىر بولىگى كۇندەلىكتى قاجەتتىلىكتەر مەن اينالىمداعى قاراجاتتى تولىقتىرۋ ءۇشىن جۇمسالىپ وتىر.

شارۋالارعا الداعى جۇمىسىن ۇزاق مەرزىمگە جوسپارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كەڭ اۋقىمدى قارجىلاندىرۋ جۇيەسى كەرەك.

سوندىقتان ۇكىمەت فەرمەرلەردى ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان ينۆەستيتسيالىق رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىمدى ءارى پارمەندى تاسىلدەردى ەنگىزۋى قاجەت.

بايتەرەك» حولدينگى تاعام ونەركاسىبى سالاسىندا جالپى قۇنى 500 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن الەۋەتى زور جوبالار ءتىزىمىن دايىندادى. سونىڭ ءبارىن تابىستى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قولجەتىمدى ءارى جەڭىلدەتىلگەن شارتتارمەن قارجى ءبولۋ ماسەلەسىن سوزبالاڭعا سالماي، ساپالى جوبالاردى دەرەۋ جۇزەگە اسىرۋ كەرەك.

سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋدىڭ ءساتى كەلدى.

ەلىمىزدە شىعارىلاتىن تەحنولوگيالىق تۇرعىدان ساپاسى جوعارى تراكتورلار مەن كومباينداردىڭ سانىن كوبەيتۋ قاجەت. بۇل – وزەكتى ماسەلە. وسىلايشا، ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرا تۇسەمىز.

وتكەن اپتادا استانادا ىسساپارمەن بولعان NVIDIA كومپانياسىنىڭ باسشىسى، جاڭا تولقىنداعى ءىرى كاسىپكەر دجەنسەن حۋانگ قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ تاسىلدەرىن ەنگىزەتىن كەز كەلدى دەپ، ءوز پىكىرىن ايتىپ كەتتى.

مەنىڭشە، بۇل – وتە ورىندى ۇسىنىس. ونى جەدەل قارقىنمەن ىسكە اسىرۋىمىز كەرەك.

ەلىمىز وسى بەلەستى ويداعىداي ەڭسەرىپ السا، الەمدىك اۋقىمداعى ازىق-تۇلىك تاپشىلىعى، ياعني جاھاندىق اشارشىلىق تۋىنداعان جاعدايدا ەۋرازيا ازىق-تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى ورتالىق بولۋى ابدەن ىقتيمال ەكەنىنە كۇمان جوق.

ەلىمىزدە ءىرى سۋ كوزدەرىنە جاقىن ورنالاسقان ۇلكەن اۋماقتى الىپ جاتقان جەر القاپتارى بار. سول جەرلەردى سۋارمالى ەگىنشىلىككە پايدالانۋ ءداستۇرلى داقىلداردىڭ ونىمدىلىگىن 2-2,5 ەسە كوبەيتۋگە ىقپال ەتەدى.

جاڭا القاپتاردى يگەرۋ كەزىندە سۋ ۇنەمدەۋدىڭ وزىق تاسىلدەرىن جانە اگروحيميالىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ اسا ماڭىزدى. بىراق ەلىمىزدە بۇل جۇمىستىڭ تيىمدىلىگى ءالى دە تومەن.

وسوبو پودچەركنۋ، چتو پروبلەما دەفيتسيتا ۆودنىح رەسۋرسوۆ ۆ ناشەي سترانە ترەبۋەت سيستەمنىح ي رەشيتەلنىح مەر.

پرەجدە ۆسەگو نەوبحوديمو وبەسپەچيت پوۆسەمەستنوە ۆنەدرەنيە پرينتسيپوۆ راتسيونالنوگو ي راچيتەلنوگو يسپولزوۆانيا ۆودى – رەسۋرسا، تسەننوست كوتوروگو سلوجنو پەرەوتسەنيت ۆ سوۆرەمەننىح رەالياح.

پراۆيتەلستۆۋ ي اكيماتام سلەدۋەت ۋسيليت كونترول زا ۆودوپوترەبلەنيەم، سوكراتيۆ پوتەري ۆ سەتياح ي يسكليۋچيۆ نەتسەلەۆوە يسپولزوۆانيە پيتەۆوي ۆودى، ۆ چاستنوستي نا اۆتوموەچنىح ستانتسياح.

ۆودا دولجنا وتسەنيۆاتسيا پو سۆوەي رەالنوي ستويموستي.

پو موەمۋ پورۋچەنيۋ پراۆيتەلستۆوم ناچاتا ماسشتابنايا تاريفنايا رەفورما ۆ سفەرە ۆودوپوترەبلەنيا. نەوبحوديمو دوۆەستي ەە دو لوگيچەسكوگو زاۆەرشەنيا.

بەرەجنوە وتنوشەنيە ك ۆودە دولجنو ستات وبيازاتەلنىم پرينتسيپوم حوزيايستۆوۆانيا.

دليا پولنوگو ي دوستوۆەرنوگو ۋچەتا ۆودنىح رەسۋرسوۆ كريتيچەسكي ۆاجنو ۆ پولنوي مەرە يسپولزوۆات تسيفروۆىە ينسترۋمەنتى.

ەتو پوزۆوليت پرينيمات ۆىۆەرەننىە رەشەنيا پري پلانيروۆاني نوۆىح پرويزۆودستۆ.

پوەتومۋ پراۆيتەلستۆۋ سلەدۋەت ۆ كراتچايشيە سروكي زاۆەرشيت سوزدانيە ناتسيونالنوي ينفورماتسيوننوي سيستەمى ۆودنىح رەسۋرسوۆ.

بۇدان بولەك، اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋ ءىسىن دامىتۋعا باسا ءمان بەرگەن ءجون. قازىردىڭ وزىندە بۇل باعىتتا تابىستى جوبالار بار.

ماسەلەن، قىزىلوردا وبلىسىنىڭ شارۋالارى قاتاڭ كليماتقا قاراماستان جۇگەرى مەن سويا ءوسىرىپ، ونى وڭدەۋمەن اينالىسادى. ال تۇركىستان وبلىسىندا قىتاي كومپانياسى سۋدى ءتيىمدى پايدالاناتىن زاماناۋي ماقتا-توقىما كلاستەرىن قۇرىپ جاتىر.

ۇكىمەت وسىنداي وزىق تاجىريبەلەردىڭ ەل اۋماعىندا كەڭ تاراۋىنا جاعداي جاساپ، ينۆەستورلارعا ۋاقتىلى قولداۋ كورسەتۋى كەرەك.

سونىمەن قاتار مۇنداي زاماناۋي تاسىلدەردى مال شارۋاشىلىعىندا دا جان-جاقتى پايدالانعان دۇرىس.

بۇگىندە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تاجىريبەسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ، ەلىمىزدە 71 تاۋار-ءسۇت فەرماسى ىسكە قوسىلدى. بۇل فەرمالاردا جىل سايىن 462 مىڭ توننادان استام ءسۇت وندىرىلەدى.

اقمولا وبلىسىندا شەتەلدىڭ وزىق تاجىريبەسىنە ساي ەت كلاستەرى قۇرىلىپ جاتىر. وسىنداي جوبالاردى قولداۋعا بولادى، قاجەتتى جاعدايدا قاراجات تا ءبولۋ كەرەك.

ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ جۇمىسىمەن قاتار، اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ساقتاۋ جانە ساتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرگەن ءجون.

ءىرى حولدينگتەردەن باستاپ، شاعىن شارۋا قوجالىقتارىنا دەيىن اگرولوگيستيكا ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتىن كەدەرگىسىز پايدالاناتىن مۇمكىندىك بولۋعا ءتيىس.

جالپى، حالىقتىق قۇرىلىس اياسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ىسىنە دە باسا ءمان بەرۋ كەرەك. بۇل –ستراتەگيالىق ماڭىزى بار مىندەت.

سوندىقتان ۇكىمەت پەن «بايتەرەك» حولدينگى بىرلەسىپ، ناقتى شەشىمدەردى قابىلداۋى قاجەت.

ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىن دامىتۋ ءۇشىن ءونىمدى تەرەڭ وڭدەۋمەن اينالىساتىن، ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىراتىن جوبالارعا باسىمدىق بەرگەن ءجون. بۇل – باستى تالاپ.

اسىرەسە، ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق باستامالارعا قاجەتتى قۇرىلىس ماتەريالدارىن، مەتالل كونسترۋكتسيالارىن، ينجەنەرلىك جابدىقتاردى ءوز ەلىمىزدە وندىرگەن ءجون. مۇنداي جوبالار «حالىقتىق قۇرىلىس» باعدارلاماسىنىڭ تىرەگىنە اينالۋى كەرەك دەپ سانايمىن.

ۇلتتىق قور ارقىلى يمپورتتى قارجىلاندىرۋعا جول بەرۋگە بولمايدى. بۇل – ماڭىزدى تالاپ.

ەكونوميكانىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرۋ ءۇشىن وزىق تەحنولوگياسى بار، قاجەتتى ساراپتامالىق تاجىريبەسى جانە جاھاندىق نارىقتارعا شىعۋ مۇمكىندىگى زور الەمنىڭ جەتەكشى كومپانيالارىن، سولاردىڭ ىشىندە وتاندىق كومپانيالاردى دا تارتقان ءجون.

ينۆەستيتسيانىڭ تيىمدىلىگى جۇمىس ىستەي باستاعان ءوندىرىس ورىندارىنىڭ سانىمەن، ساپاسىمەن جانە ونىڭ ەكونوميكاعا قوسقان ناقتى ۇلەسىمەن باعالانۋعا ءتيىس.

الەمدە ينۆەستيتسياعا تالاس كۇشەيىپ كەلەدى. باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن جەدەل شەشىمدەر قابىلداپ، جىلدام ارەكەت ەتۋ قاجەت.

بىراق ەلىمىزدە ينۆەستور تارتۋ جانە ولاردى جان-جاقتى قولداۋ جۇيەسىندە بىرىزدىلىك جوق.

ءاربىر مەكەمە نەمەسە جەكە تۇلعا ويىندا نە بار بولسا، سونى ىستەي بەرەدى. ناتيجەسىندە كەشەندى كوزقاراس تا، ۇيلەسىمدىلىك تە، سابىرلىق تا، ءبىلىم دە جەتىسپەيدى.

سوندىقتان ينۆەستيتسيا تارتۋ ءىسىن ءبىر ورتالىقتان باسقارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تۇتاس جۇيەنى جەتىلدىرە ءتۇسۋ كەرەك.

مەنىڭ ويىمشا، باياعىدان سورەدە جاتقان ماسەلەنى، ياعني ينۆەستيتسيالارمەن جۇيەلى تۇردە اينالىساتىن مەكەمەنى انىقتاۋ كەرەك.

سەبەبى قازىرگى تاڭدا وسى باعىتتا جۇيە جوق. بىرقاتار مەملەكەتتىك مەكەمەگە بىردەي قۇزىرەتتەر بەرىلگەن. قازىرگى جاعدايدا بۇل تاسىلدەر زامان تالابىنا ساي كەلمەيدى، ابدەن ەسكىرگەن.

بالكىم، ينۆەستيتسياعا قاتىستى ماسەلەلەرمەن «بايتەرەك» حولدينگى بەلسەندىرەك اينالىسقانى دۇرىس شەشىم بولار.

ال ەكونوميكا مينيسترلىگى، سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ينۆەستيتسيالارعا بايلانىستى كەيبىر قۇزىرەتىن ورىنداۋدى جالعاستىرادى.

ەششە ودنا اكتۋالنايا تەما.

پولاگايۋ، وگرومنوە زناچەنيە سترويتەلستۆا گورودا ۋسكورەننوگو رازۆيتيا الاتاۋ، پريزۆاننوگو بىت بلاگوپرياتنوي سرەدوي دليا ينۆەستيتسي ي پرەدپرينيماتەلستۆا، ستالو وچەۆيدنىم دليا بولشينستۆا ليۋدەي.

گلاۆنوە ۋسلوۆيە دولگوسروچنوي پريۆلەكاتەلنوستي ليۋبوي مەجدۋنارودنوي يۋريسديكتسي – ەتو ەففەكتيۆنوە پراۆوسۋديە.

پوەتومۋ ۆ الاتاۋ سلەدۋەت سوزدات سۋدەبنۋيۋ سيستەمۋ، وبەسپەچيۆايۋششۋيۋ ۆىسوكوە كاچەستۆو وتپراۆلەنيا پراۆوسۋديا.

ينۆەستيتسيوننىي سۋد پو انگليسكوي مودەلي وبششەگو پراۆا بۋدەت راسسماتريۆات كوممەرچەسكيە دەلا.

ۆسە وستالنىە ۆوپروسى، سۆيازاننىە سو سپەتسيالنىم پراۆوۆىم رەجيموم، ۆويدۋت ۆ كومپەتەنتسيۋ گراجدانسكوگو سۋدا.

پراۆيتەلستۆۋ پرەدستويت دو كونتسا يانۆاريا 2027 گودا ۆنەستي نا راسسموترەنيە كۋرۋلتايا سووتۆەتستۆۋيۋششيە پوپراۆكي ۆ كونستيتۋتسيوننىي زاكون «و سپەتسيالنوم پراۆوۆوم رەجيمە گورودا الاتاۋ»

حوتەل بى ناپومنيت، چتو ينۆەستيتسيوننىە ينتەرەسى ۆسەح سوليدنىح ي چەستنىح پرەدپرينيماتەلەي گارانتيروۆانى ساموي سيلنوي، نادەجنوي پراۆوۆوي زاششيتوي – كونستيتۋتسيەي.

ەندى شاعىن جانە ورتا بيزنەس تۋرالى پىكىرىمدى ايتقىم كەلەدى.

قازىر ونىڭ جالپى ىشكى ونىمدەگى ۇلەسى 40 پايىزعا جەتتى، ال نەگىزگى كاپيتالعا تارتىلعان ينۆەستيتسياداعى ۇلەسى 70 پايىزعا جاقىنداپ كەلە جاتىر.

شاعىن بيزنەستىڭ ماڭىزدىلىعى بارىمىزگە بەلگىلى، ول كوپتەگەن ەلدە ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى سانالادى.

بۇگىندە بۇل سالاداعى كاسىپكەرلەردىڭ ۇشتەن بىرىنەن استامى ساۋدامەن اينالىسادى. سول سەبەپتى شاعىن بيزنەس قۇرىلىمىن ارتاراپتاندىرۋعا باسا ءمان بەرۋ قاجەت دەپ ۇنەمى ايتىپ ءجۇرمىز.

سونىمەن قاتار ۇكىمەتتىڭ الدىندا ورتا بيزنەستى دامىتۋ جونىندە ارنايى جوسپار ازىرلەۋ مىندەتى تۇر.

قۇجاتتا كاسىپورىنداردى ۇزاقمەرزىمدى كارجىلاندىرۋ ءارى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋ تەتىكتەرى كورسەتىلۋى قاجەت. ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ ءىرى كاسىپورىندارمەن تىعىز جۇمىس ىستەپ، ولارعا ءوز ونىمدەرىن وتكىزۋىنە جاعداي جاساۋ كەرەك.

كاك بى تو ني بىلو، گوسۋدارستۆو پو-پرەجنەمۋ وستاەتسيا ۆاجنىم زاكازچيكوم ۆ ناشەي ەكونوميكە.

پوەتومۋ نۋجنو ۋسوۆەرشەنستۆوۆات پودحودى ك ۆوۆلەچەنيۋ مالوگو ي سرەدنەگو بيزنەسا ۆ زاكۋپكي گوسورگانوۆ ي كۆازيگوسۋدارستۆەننىح كومپاني.

چاست زاكۋپاەموگو وبەما موجنو زارەزەرۆيروۆات زا مالىمي ي سرەدنيمي پرەدپرياتيامي.

پري ەتوم نەوبحوديمو سمياگچيت ترەبوۆانيا ك پوستاۆششيكام. كراينە ۆاجنو وبەسپەچيت ستابيلنىە «پراۆيلا يگرى» دليا پرەدپرينيماتەلەي.

كونترول گوسۋدارستۆا دوستاتوچنو ليبەرالنىي، نو ەگو ۆليانيە نا رابوتۋ پرەدپرياتي سوحرانياەتسيا چەرەز شترافى، ۆنەپلانوۆىە پروۆەركي ي كامەرالنىي كونترول س بلوكيروۆكوي سچەتوۆ.

تاكوە ۆليانيە نيكاك نەلزيا نازۆات پولوجيتەلنىم.

كازالوس بى، تولكو زا پەرۆوە پولۋگوديە كوليچەستۆو نارۋشەني سو ستورونى ينديۆيدۋالنىح پرەدپرينيماتەلەي سوكراتيلوس نا 34 پروتسەنتا.

نو پري ەتوم سۋمما شترافوۆ ۋۆەليچيلاس پوچتي نا 11 پروتسەنتوۆ، ا ۆنەپلانوۆىە پروۆەركي ۆىروسلي ۆ دەسياتكي راز.

مەجدۋ تەم اناليز دەلوۆوي اكتيۆنوستي پوكازىۆاەت: بيزنەسۋ دوستاتوچنو پروستو نە مەشات.

ۆ ەتوم سمىسلە پولەزەن وپىت موراتوريا نا پروۆەركي ميكرو- ي مالوگو بيزنەسا 2020-2023 گودوۆ. ەتوت وپىت پوكازال سۆويۋ ەففەكتيۆنوست.

پرەدلاگايۋ دەپۋتاتام كۋرۋلتايا سوۆمەستنو س پراۆيتەلستۆوم وبسۋديت تسەلەسووبرازنوست ۆۆەدەنيا س 1-گو يانۆاريا 2027 گودا وچەرەدنوگو ترەحلەتنەگو موراتوريا س ۋچەتوم ۆسەح پولوجيتەلنىح ي وتريتساتەلنىح اسپەكتوۆ پرەدىدۋششەگو موراتوريا.

داننىي شاگ سلەدۋەت راسسماتريۆات كاك ستراتەگيچەسكۋيۋ پاۋزۋ دليا پەرەزاگرۋزكي كونترولنو-نادزورنوي سيستەمى ي پەرەحودا ك تسيفروۆوي مودەلي رەگۋليروۆانيا.

ۆ تو جە ۆرەميا پرودولجايۋت پوستۋپات وبراششەنيا وت پرەدپرينيماتەلەي، پوپادايۋششيح ۆ وربيتۋ ۋگولوۆنوگو پرەسلەدوۆانيا پو ەكونوميچەسكيم ستاتيام.

پوەتومۋ سلەدۋەت پرينيات مەرى پو دالنەيشەي دەكريميناليزاتسي ەكونوميچەسكيح پراۆونارۋشەني.

كاسىپكەرلەرگە، اسىرەسە، شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە تەڭ مۇمكىندىك بەرىپ، ءادىل باسەكەگە جول اشۋ قاجەت. كەي جاعدايدا وسى تالاپ ساقتالمايدى.

وعان دالەل: قازىردىڭ وزىندە وندىرۋشىلەر، اسىرەسە ازىق-تۇلىك سالاسىنداعى كاسىپورىندار بىرقاتار قيىندىققا تاپ بولۋدا. ءتىپتى، ادەيى جاسالعان كەدەرگىلەر دە بار.

مىسالى، يمپورتتىق تاۋارلاردىڭ قۇنى قولدان تومەندەتىلىپ وتىر. ال وتاندىق ونىمدەردىڭ ىشكى نارىققا شىعۋ جولى ادەيى شەكتەلىپ جاتادى. شىنىن ايتقاندا، بۇل – جەمقورلىق. سوندىقتان وسىنداي قيتۇرقى ارەكەتتەردى توقتاتۋ كەرەك.

مۇنداي احۋال ەلىمىزدىڭ كومپانيالارى مەن تاۋارلارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتىن ەداۋىر السىرەتىپ جىبەرەتىنى ءسوزسىز.

وسىنداي ءىس-قيمىلدارعا قاتاڭ توسقاۋىل قويماساق، ەكونوميكامىزعا زيان بولاتىنى ايدان انىق. باسقاشا ايتساق، بيزنەستى قورعاۋ – ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ دەربەستىگىن نىعايتۋ دەگەن ءسوز.

ال بيزنەسكە قولدان زاڭسىز توسقاۋىل جاساۋ، بۇل – مەملەكەتكە قارسى جاسالعان قىلمىس دەپ ايتساق ارتىق بولماس.

سوندىقتان كاسىپكەرلەردى قولداۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ، ياعني نىعايتۋ قاجەت. بۇل جۇمىستى ساۋدا بىرلەستىكتەرى اياسىندا جۇرگىزۋگە دە بولادى.

سلەدۋيۋششەە. كازاحستان وبيازان (يمەننو وبيازان) سوزدات تسيفروۆۋيۋ ەكونوميكۋ.

بۋدۋچي رەاليستامي، پراۆيلنو وتسەنيۆايۋششيمي سۆوي ۆوزموجنوستي، مى دولجنى يسپولزوۆات ۆسە لۋچشەە، چتو موگۋت دات نوۆىە تەحنولوگي دليا بلاگوپولۋچيا ناشەگو نارودا.

سترويتەلستۆو وسنوۆنوي ينفراسترۋكتۋرى دليا رەاليزاتسي كومپلەكسنوي ستراتەگي Digital Qazaqstan ۋجە ناچالوس.

زاپۋششەنى دۆا سۋپەركومپيۋتەرا، دو كونتسا گودا بۋدەت ۆۆەدەن ۆ ستروي ترەتي موششنىي سۋپەركومپيۋتەر.

زاۆەرشەنا پروكلادكا ۆولوكوننو-وپتيچەسكوي ماگيسترالي پو دنۋ كاسپيا، ۆوزۆودياتسيا تسەنترى وبرابوتكي داننىح.

ي ەتو ليش مالايا چاست رابوتى پو تسيفروۆوي ترانسفورماتسي سترانى. مى ناحوديمسيا ۆ ناچالە بولشوگو پۋتي، ۆەدۋششەگو ك نوۆومۋ تەحنولوگيچەسكومۋ ۋكلادۋ.

چتوبى يدتي ۆ نوگۋ سو ۆرەمەنەم، نەوبحوديمو سوسرەدوتوچيتسيا نا دوستيجەني پراكتيچەسكيح رەزۋلتاتوۆ.

نو نادو پريزنات، چتو پوكا ۋ ناس بولشە سلوۆ، چەم دەلا، رەالنايا تسيفروۆيزاتسيا پوروي پودمەنياەتسيا اۆتوماتيزاتسيەي سۋششەستۆۋيۋششيح پروتسەسسوۆ يلي پروۆەدەنيەم رازنوگو رودا مەروپرياتي.

تسيفروۆيزاتسيا نە دولجنا سۆوديتسيا ك زاكۋپكە دوروگوستوياششيح پروگراممنىح پرودۋكتوۆ بەز پونيمانيا يح پراكتيچەسكوي پولزى.

مى،پو سۋتي، تولكو ناچالي رابوتۋ پو كوممەرتسياليزاتسي يسكۋسستۆەننوگو ينتەللەكتا، توكەنيزاتسي اكتيۆوۆ، رازۆيتيۋ بلوكچەين-تەحنولوگي ي تسيفروۆىح پلاتفورمەننىح ەكوسيستەم.

پرەدستويت رازرابوتات پروگراممۋ پراكتيچەسكوگو يسپولزوۆانيا تسيفروۆيزاتسي ۆ ەكونوميكە.

سەيچاس ميلليونى ناشيح گراجدان ەجەدنەۆنو پولزۋيۋتسيا ماركەتپلەيسامي، سەرۆيسامي دوستاۆكي ەدى ي زاكازا تاكسي ي منوجەستۆوم درۋگيح ۋسلۋگ، ۆكليۋچايا بانكوۆسكيە سەرۆيسى، گدە كازاحستان، نادو پريزنات، وپەرەديل منوگيە كازالوس بى پەرەدوۆىە سترانى. نو نۋجنو يدتي ۆپەرەد.

ۋ ناس ەست ۆسە نەوبحوديموە، چتوبى پريدات موششنىي يمپۋلس رازۆيتيۋ پو-ناستوياششەمۋ ۆىسوكوپرودۋكتيۆنوي تسيفروۆوي ەكونوميكي.

ناشا مولودەج وبرازوۆاننايا ي كرەاتيۆنايا، ۆ سترانە فۋنكتسيونيرۋەت دوستۋپنىي ينتەرنەت، سوزدانا رازۆيتايا تسيفروۆايا ينفراسترۋكتۋرا.

سەگودنيا ليۋبوي گراجدانين موجەت زا نەسكولكو مينۋت وتكرىت بانكوۆسكي سچەت، وفورميت راسسروچكۋ يلي پريوبرەستي توۆار، نە ۆىحوديا يز دوما.

نا سلەدۋيۋششەم ەتاپە تسيفروۆيزاتسي نادو پەرەيتي وت وبەسپەچەنيا دوستۋپا ك ۋسلۋگام ك راسشيرەنيۋ ليچنىح ۆوزموجنوستەي.

نۋجنو سمەنيت پاراديگمۋ، راسسموترەت ستوياششيە پەرەد نامي زاداچي س درۋگوگو راكۋرسا.

ناشا تسەل – پوسترويت پو-ناستوياششەمۋ نارودنۋيۋ تسيفروۆۋيۋ ەكونوميكۋ.

ۆ وبششەستۆەننوم سوزناني ينتەرنەت دولجەن ۆوسپرينيماتسيا نە تولكو كاك پروسترانستۆو پوترەبلەنيا ي رازۆلەچەنيا، نو ي كاك ۆيرتۋالنايا تەرريتوريا سوزيدانيا ي ترۋدا.

دليا ناشيح گراجدان سمارتفونى موگۋت ي دولجنى ستات نە ستولكو سرەدستۆوم دوسۋگا – دوروگوستوياششەي يگرۋشكوي، ۋبيۆايۋششەي ۆرەميا، – سكولكو ەففەكتيۆنىم رابوچيم ينسترۋمەنتوم.

پوەتومۋ پراۆيتەلستۆو دو كونتسا گودا سفورميرۋەت ۋپروششەننىي پراۆوۆوي رەجيم تسيفروۆوي زانياتوستي.

دليا پوستروەنيا نارودنوي تسيفروۆوي ەكونوميكي ۆاجنو، چتوبى ۆوزموجنوستي ليۋدەي نە زاۆيسەلي وت مەستا يح پروجيۆانيا.

ناشي گراجدانە، جيۆۋششيە بۋد تو ۆ سەلسكوي مەستنوستي يلي ۆ گوروداح، دولجنى ناۋچيتسيا پولزوۆاتسيا سمارتفونوم ۆ كاچەستۆە ينسترۋمەنتا پولۋچەنيا زاكوننىح زارابوتكوۆ.

پرەدستويت وبەدينيت دەيستۆۋيۋششيە گوسۋدارستۆەننىە مەرى پوددەرجكي پرەدپرينيماتەلستۆا س ۆوزموجنوستيامي چاستنىح ماركەتپلەيسوۆ، بانكوۆ، لوگيستيچەسكيح كومپاني ي تسيفروۆىح سەرۆيسوۆ.

پوميمو ۆىداچي كرەديتوۆ ي سۋبسيديروۆانيا، نەوبحوديمى دوپولنيتەلنىە تسيفروۆىە ينسترۋمەنتى دليا پرويزۆودستۆا ي رەاليزاتسي توۆاروۆ.

ۆ سلەدۋيۋششەم گودۋ پراۆيتەلستۆۋ سوۆمەستنو س بيزنەس-سووبششەستۆوم نۋجنو زاپۋستيت ۆ ريادە رەگيونوۆ پيلوتنىە پروەكتى تسيفروۆوگو رازۆيتيا، كوتورىە پوموگۋت سەلسكيم پرويزۆوديتەليام نالاديت سبىت سۆوەي پرودۋكتسي. ۋسپەشنىە پراكتيكي نادو ماسشتابيروۆات ۆو ۆسەح رەگيوناح.

سلەدۋەت ۆ پولنوي مەرە رەاليزوۆات پوتەنتسيال توكەنيزاتسي اكتيۆوۆ، تو ەست يح پەرەۆودا ۆ تسيفروۆۋيۋ سرەدۋ.

ەتو پوزۆوليت گراجدانام ستات سوۆلادەلتسامي كومپاني ي رازليچنىح وبەكتوۆ، ا پرەدپرينيماتەليام – ناپريامۋيۋ پريۆلەكات كاپيتال، بەز يزليشنيح پوسرەدنيكوۆ.

ستراتەگيچەسكايا تسەل پوستروەنيا نارودنوي تسيفروۆوي ەكونوميكي زاكليۋچاەتسيا ۆ يسپولزوۆاني ۆوزموجنوستەي سوۆرەمەننىح تەحنولوگي دليا بلاگوپولۋچيا كاجدوگو گراجدانينا.

بيىل تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى اياسىندا ءبىز وزىق ءارى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان دامىعان مەملەكەت قۇرۋ ىسىنە سەرپىن بەردىك.

ەندى بۇل جۇمىستى ءارى قاراي جۇيەلى جالعاستىرىپ، جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن تسيفرلىق ەكونوميكا قۇرۋىمىز قاجەت. ۇكىمەت، ۇلتتىق كومپانيالار، كرەاتيۆتى يندۋستريا سەكتورى وسى ۇدەرىسكە بەلسەندى اتسالىسۋعا ءتيىس.

بۇل – جاڭا ءداۋىردىڭ تالاپتارىنا تولىق ساي كەلەتىن اسا ماڭىزدى جالپىۇلتتىق مىندەت. بولاشاقتىڭ ەكونوميكاسىن قۇرۋ ءۇشىن تاپتاۋرىن تۇسىنىكتەر مەن ەسكىرگەن تاسىلدەردەن ءبىرجولا ارىلۋىمىز قاجەت.

قوعام دامۋىنىڭ مۇلدە جاڭا نەگىزىن قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. شىن مانىندە، مۇنى وزىق تەحنولوگيالار زامانىندا وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ لايىقتى ءومىر سۇرۋىنە جول اشاتىن ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان جالپىۇلتتىق ميسسيا دەۋگە بولادى.

تسيفرلىق ءداۋىر قانشالىقتى كۇردەلى، قيىن، ءتىپتى قاۋىپ-قاتەرگە تولى بولسا دا، ءبىزدىڭ ماقسات-مۇراتىمىز وزگەرمەيدى.

بۇل – جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەت قۇرۋ، جاڭعىرۋ مەن جاڭارۋ جولىنان اينىماۋ.

سوندىقتان مەن كەلەسى جىلدى جالپىحالىقتىق اۋقىمدى قۇرىلىس جىلى دەپ جاريالاۋدى ۇسىنامىن.

وسى جىلدىڭ اياسىندا ءار وبلىس ورتالىعىندا، اۋدانداردا، ءتىپتى ەلدى مەكەندەردە ازاماتتىق ينفراقۇرىلىم نىساندارىن سالۋعا جانە جوندەۋگە كىرىسۋىمىز كەرەك.

تاكيم وبرازوم، ناش وبششي ۆسەنارودنىي وتۆەت نادۆيگايۋششەيسيا ەپوحە يسكۋسستۆەننوگو ينتەللەكتا – سترويت، ەششە راز – سترويت!

اتاپ ايتقاندا، جولدار، اۋەجايلار، ۆوكزالدار، دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى، سونىڭ ىشىندە ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالارعا ارنالعان وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ قاجەت.

سونداي-اق بارلىق ايماقتا شىعارماشىلىق ۇيلەرى، سپورت كەشەندەرى، كىتاپحانالار جانە عىلىمي ورتالىقتار بوي كوتەرۋى كەرەك. ارينە، تۇرعىن ءۇي سالۋ دا ماڭىزدى مىندەت بولىپ قالا بەرەدى.

كونستيتۋتسيادا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىعى رەتىندە ايقىندالدى. وسى باستامالاردىڭ بارلىعى ەل يگىلىگى، اسىرەسە وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قامى ءۇشىن قولعا الىنىپ وتىرعانىن باسا ايتقىم كەلەدى.

تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەت – مەملەكەتتىك باسقارۋ ءىسىنىڭ ساپاسىن تولىقتاي جاقسارتۋ.

ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ، جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جانە يندۋستريا سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن قوماقتى قارجى ءبولىنىپ جاتىر. جەكە ينۆەستيتسيا دا تارتىلۋدا.

وسى ورايدا، مىنا ماسەلەگە نازار اۋدارعىم كەلەدى. اۋقىمدى قۇرىلىس اياسىنداعى جوبالاردى مۇقيات ىرىكتەۋ، سەنىمدى كومپانيالارمەن جۇمىس ىستەۋ جانە باستامانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءار كەزەڭىن ءجىتى باقىلاۋ وتە ماڭىزدى.

مەملەكەتتىك اپپارات وسى مىندەتتى كاسىبي تۇرعىدان مۇلتىكسىز ورىنداۋعا دايىن بولۋى كەرەك.

بۇدان بولەك، ماكروەكونوميكالىق ساياساتتى مۇقيات ويلاستىرىپ جۇرگىزگەن ءجون.

سوڭعى جىلدارى ۇكىمەت بيۋدجەت پەن سالىق جۇيەسىن تولىعىمەن قايتا قارادى.

بىراق مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ تيىمدىلىگى، ەڭ الدىمەن، ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىنا، ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىنە قاراپ باعالانادى.

سوندىقتان ءبىز ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى ماقسات – حالىقتىڭ تابىسىن ۇلعايتۋ. ول ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە ينفلياتسيامەن جۇيەلى تۇردە كۇرەسۋ قاجەت.

ينفلياتسيا – ەتو، وبرازنو گوۆوريا، بەزمولۆنىي ۆراگ، يزو دنيا ۆ دەن پودتاچيۆايۋششي بلاگوپولۋچيە ناشيح گراجدان.

باعانىڭ ءوسۋ قارقىنى ءبىرشاما باسەڭدەدى. دەگەنمەن  ينفلياتسيا دەڭگەيى ءالى دە جوعارى.

سوندىقتان، ەڭ الدىمەن، ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك بىرلەسىپ، ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەۋى كەرەك. ينفلياتسيانى تەجەپ، تومەندەتۋ قاجەت. بۇل – اسا ماڭىزدى مىندەت.

ۇكىمەت بيۋدجەت جانە سالىق ساياساتىن بارىنشا بايىپتى جۇرگىزۋى كەرەك. سونداي-اق ەكونوميكانىڭ وندىرىستىك الەۋەتىن كۇشەيتىپ، بيزنەستىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ قاجەت.

قارجى نارىعىن رەتتەۋشى مەكەمەلەر دە ءوز مىندەتتەرىن ساپالى ءارى ءتيىمدى ورىنداۋعا ءتيىس.

بۇگىندە قازاقستاننىڭ قارجى جۇيەسى ايتارلىقتاي ورنىقتى دەڭگەيدە. وعان دالەل: ەلىمىزدەگى بانكتەردىڭ اكتيۆى 75 تريلليون تەڭگەدەن استى.

دەپوزيتتەردىڭ كولەمى رەكوردتىق كورسەتكىشكە، ناقتى ايتقاندا، 52 تريلليون تەڭگەگە جەتتى.

سالىمداردىڭ 78 پايىزى ۇلتتىق ۆاليۋتادا ساقتالعان. بۇل ۇلتتىق تەڭگەنىڭ قۇندىلىعى ارتا تۇسكەنىن كورسەتەدى.

ەندىگى ماڭىزدى مىندەت – جيناقتالعان قارجى رەسۋرستارىن ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن دامىتۋعا پايدالانۋ.

وسىعان وراي، ۇلتتىق بانككە باعا مەن قارجى تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار، ەكونوميكانى دامىتۋعا جول اشاتىن باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا دا اتسالىساتىن كەز كەلدى.

ناشا ەكونوميكا ترەبۋەت دولگوسروچنوگو فينانسيروۆانيا، ماسشتاب كوتوروگو پرەۆىشاەت ۆوزموجنوستي بيۋدجەتا ي ينستيتۋتوۆ رازۆيتيا.

بانكي دولجنى پرينيمات ساموە اكتيۆنوە ۋچاستيە ۆ ينۆەستيتسيوننوم كرەديتوۆاني بيزنەسا. ەتو يح وسنوۆنايا ميسسيا.

دليا ەتوگو نادو سوزدات سووتۆەتستۆۋيۋششيە رەگۋلياتورنىە ۋسلوۆيا، ۆ توم چيسلە چەرەز ەففەكتيۆنوە ۋپراۆلەنيە سۆوبودنوي ليكۆيدنوستيۋ ۆ بانكوۆسكوي سيستەمە. ا ەتا ليكۆيدنوست پريسۋتستۆۋەت ۆ بولشوم ماسشتابە.

ۆرەمەني نا پروۆەدەنيە بەسكونەچنىح ديسكۋسسي ۋ ناس نەت. نۋجنى رەشەنيا، كوتورىە ۆىۆەدۋت سترانۋ نا پۋت پروگرەسسا.

سلەدۋەت زاپۋستيت نوۆىە مەحانيزمى دولگوسروچنوگو كرەديتوۆانيا كليۋچەۆىح وتراسلەي ەكونوميكي س ۋچاستيەم بانكوۆ، ينستيتۋتوۆ رازۆيتيا، مەجدۋنارودنىح فينانسوۆىح ورگانيزاتسي ي ەنپف.

پرەدستويت سۋششەستۆەننو راسشيريت ۆوزموجنوستي رىنكا كاپيتالا. پوەتومۋ ۆاجنو ستيمۋليروۆات چاستنىە پرەدپرياتيا ك اكتيۆنومۋ يسپولزوۆانيۋ بيرجەۆىح ينسترۋمەنتوۆ.

كريتيچەسكي ۆاجنايا زاداچا – موبيليزوۆات دوپولنيتەلنىە يستوچنيكي فينانسيروۆانيا، ۋسيليت ينۆەستيتسيوننۋيۋ ديستسيپلينۋ.

كونكرەتنىە مەحانيزمى دولجنى بىت پرەدۋسموترەنى ۆ رازراباتىۆاەموم زاكونە و رىنكە كاپيتالا.

وسوبوە ۆنيمانيە سلەدۋەت ۋدەليت فورميروۆانيۋ ەدينوي ناتسيونالنوي فينانسوۆوي ەكوسيستەمى.

كازاحستانسكايا فوندوۆايا بيرجا، مەجدۋنارودنىي فينانسوۆىي تسەنتر «استانا» ي Alatau City دولجنى رابوتات ۆ رەجيمە بليزكوگو پارتنەرستۆا.

ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ۇزاق مەرزىمگە قامتاماسىز ەتۋدىڭ تاعى ءبىر جولى – بيۋدجەت ساياساتىن رەتتەۋ.

بىلتىر قابىلدانعان بيۋدجەت كودەكسى مەملەكەت قاراجاتىن ءتيىمدى باسقارۋعا جانە قارجىلىق ءتارتىپتى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەردى.

دەگەنمەن شىعىنداردىڭ جىل ساناپ كوبەيىپ بارا جاتقانىن ەسكەرگەن ءجون. سول سەبەپتى، قازىنا قارجىسىن جوسپارلاۋ جانە باسقارۋ ساپاسىن ودان ءارى ارتتىرۋ قاجەت.

ورىنسىز، ءتيىمسىز شىعىنداردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىنىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانعان دۇرىس.

سونداي-اق مەملەكەتتىك قازىنا جۇيەسىن تولىققاندى تسيفرلاندىرۋ جۇمىسىن اياقتاۋ كەرەك. بيۋدجەت قاراجاتىن باسقارۋدىڭ ورتاق ءادىس-تاسىلدەرگە نەگىزدەلگەن، اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت.

ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتەن ناقتى ۇسىنىستار كۇتەمىن.

سلەدۋيۋششي پريوريتەت – سوۆەرشەنستۆوۆانيە نالوگوۆوي پوليتيكي.

نوۆىي نالوگوۆىي كودەكس زالوجيل وسنوۆۋ دليا كومپلەكسنوي پەرەزاگرۋزكي ۆسەي سيستەمى.

ودناكو ستول ماسشتابنايا رەفورما نەيزبەجنو ۆىياۆلياەت ۆوپروسى، كوتورىە سلوجنو پرەدۋسموترەت نا ەتاپە رازرابوتكي.

كاك سلەدستۆيە، بيزنەس ستالكيۆاەتسيا س ترۋدنوستيامي پري پريمەنەني وتدەلنىح نورم.

نالوگوۆىي كودەكس – ەتو نە دوگما، نە سۆياششەننوە پيسانيە، ي ون نە دولجەن بىت وتورۆان وت رەالنوستي.

پوەتومۋ نادو ۋسترانيت پروتيۆورەچيا، يسكليۋچيت نەودنوزناچنوە تولكوۆانيە نورم، ۋبرات پەرەكوسى ي يزليشنيۋيۋ ناگرۋزكۋ نا پرەدپرينيماتەلەي.

نالوگوۆايا سيستەما نە دولجنا ليشات بيزنەس ستيمۋلوۆ ك رازۆيتيۋ، پرەپياتستۆوۆات پريۆلەچەنيۋ ينۆەستيتسي ي سوزدانيۋ رابوچيح مەست.

پوەتومۋ پراۆيتەلستۆۋ نەوبحوديمو پريسلۋشاتسيا ك بيزنەسۋ ي رازرابوتات پاكەت توچەچنىح يزمەنەني ۆ نالوگوۆوە زاكونوداتەلستۆو

سدەلات ەتو نۋجنو ابسوليۋتنو ۆىۆەرەننو، چتوبى كاجدىي راز نە مەنيات پراۆيلا پوۆەدەنيا پرەدپرينيماتەلەي. ناشە زاكونوداتەلستۆو ناستولكو گروموزدكوە، سلوجنوە دليا پونيمانيا، چتو ستالو ناستوياششەي گولوۆنوي بوليۋ دليا پرەدپرينيماتەلەي.

وتدەلنو حوچۋ وستانوۆيتسيا نا ۆوپروسە سپراۆەدليۆوستي نالوگووبلوجەنيا.

سچيتايۋ، چتو ناستالو ۆرەميا وبسۋديت ۆۆەدەنيە پوۆىشەننوي ستاۆكي دليا وبلاداتەلەي كرۋپنىح سوستوياني.

پودچەركنۋ، نيكتو نە سوبيراەتسيا
كاكيم-ليبو وبرازوم وگرانيچيۆات زاكوننو پريوبرەتەننىە اكتيۆى. ەتو پروتيۆورەچيلو بى ساموي كونستيتۋتسي.

رەچ يدەت و سورازمەرنوم، چەستنوم ۆكلادە كاجدوگو گراجدانينا ۆ رازۆيتيە ناشەي سترانى. رەچ يدەت و سپراۆەدليۆوستي.

پراۆيتەلستۆۋ ي كۋرۋلتايۋ پرەدستويت يزۋچيت داننىي ۆوپروس ي ۆنەستي پرەدلوجەنيا.

سپراۆەدليۆوست نالوگووبلوجەنيا ترەبۋەت پروزراچنوستي، ا زناچيت – توتالنوي تسيفروۆيزاتسي.

نۋجنو يسپولزوۆات پەرەدوۆىە تەحنولوگي، ۆ توم چيسلە يسكۋسستۆەننىي ينتەللەكت، چتوبى پوۆىسيت سوبيراەموست نالوگوۆ، سوكراتيت تەنەۆۋيۋ ەكونوميكۋ، سنيزيت كوررۋپتسيوننىە ريسكي.

قازىرگى جاعدايدا يننوۆاتسيالاردى تابىستى ەنگىزىپ، ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرۋ ىسىندە قۇقىق جۇيەسى ايرىقشا ءرول اتقارادى.

قولدانىستاعى ازاماتتىق كودەكس وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىندا قابىلداندى.

كودەكس ءوزىنىڭ تاريحي ميسسياسىن تولىق اتقارىپ شىقتى دەسەك، ارتىق بولمايدى.

بۇل قۇجات نارىقتىق ەكونوميكانىڭ نەگىزگى ينستيتۋتتارىن قۇرۋعا جول اشتى، مەنشىكتى قورعاۋ قاعيداتىن بەكىتتى.

بۇعان قوسا، جاڭا تاريحي داۋىردەگى ازاماتتىق قاتىناستاردىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالىپتاستىردى. دەگەنمەن قانشا جەردەن ساپالى بولسا دا، بۇل ازاماتتىق كودەكس وتپەلى كەزەڭدەگى ەكونوميكا ءۇشىن ازىرلەندى.

سول كەزدە وزىق تەحنولوگيالاردىڭ زاتى تۇگىل، اتى دا جوق بولاتىن. ارينە، سوڭعى 30 جىل ىشىندە بۇكىل الەم، سونىڭ ىشىندە قوعامىمىز تۇبەگەيلى وزگەردى.

وسىنىڭ ءبارىن ەسكەرە وتىرىپ، بولاشاقتىڭ ەكونوميكاسىنا بايىپپەن كوشۋگە قۇقىقتىق نەگىز بولاتىن جاڭا ازاماتتىق كودەكس قابىلداۋ قاجەت دەپ سانايمىن.

بۇل كاسىپكەرلەردىڭ، ينۆەستورلاردىڭ جانە ازاماتتاردىڭ الاڭسىز جۇمىس جۇرگىزۋى ءۇشىن قۇقىقتىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى ۇكىمەتپەن بىرلەسە وتىرىپ، وسى ماڭىزدى قۇجاتتى ازىرلەۋگە تەز ارادا كىرىسكەنى ءجون.

قۇرىلتاي جاڭا ازاماتتىق كودەكستى كەلەسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن قابىلداسا ءجون بولار.

نارودنايا سترويكا» وبۋسلوۆلەنا نە تولكو ەكونوميچەسكيمي زاداچامي، نو ي ناكوپيۆشيمسيا باگاجوم سترۋكتۋرنىح ديسبالانسوۆ.

روست ناسەلەنيا ي ۆنۋترەننيايا ميگراتسيا سوزدايۋت نەپومەرنۋيۋ ناگرۋزكۋ نا سوتسيالنىە وبەكتى، منوگيە يز كوتورىح ي بەز توگو رابوتايۋت نا پرەدەلە. پروبلەما ۆوزنيكلا دالەكو نە ۆچەرا.

ۆ پرەدىدۋششيە دەسياتيلەتيا وبىچنىم دەلوم بىلا پراكتيكا زاتۋشەۆىۆانيا وشيبوك ي نەدوستاتكوۆ گوسۋدارستۆەننوگو ۋپراۆلەنيا ۋسيلەننىم ناراششيۆانيەم سوتسيالنوي پوموششي، تو ەست زادابريۆانيەم گراجدان.

گوسۋدارستۆەننىە رەسۋرسى پوپروستۋ راسپىلياليس: ۆىپلاتى پولۋچالي داجە ۆپولنە وبەسپەچەننىە سەمي، ۆ تو ۆرەميا كاك سترەميتەلنو ناراستال دەفيتسيت دوستۋپنىح شكول ي بولنيتس.

ەتو پوتۆورستۆوۆالو پاتەرناليزمۋ ي روستۋ يجديۆەنچەسكيح ناستروەني ۆ وبششەستۆە، پروۆوتسيروۆالو وتكروۆەننىە زلوۋپوترەبلەنيا ي كوررۋپتسيوننىە سحەمى ۆ سيستەمە سوتسوبەسپەچەنيا.

نادو چەتكو پونيمات، چتو يزبىتوك نەوپراۆداننىح لگوت ي ۆىپلات سۆيدەتەلستۆۋەت وب ينستيتۋتسيونالنوي نەزرەلوستي ي داجە سلابوستي گوسۋدارستۆەننوگو اپپاراتا، وتسۋتستۆي دالنوۆيدنوستي ۆ دەلە وبەسپەچەنيا بلاگوپرياتنوگو بۋدۋششەگو ناتسي.

منيمايا دوبروتا ك ليۋديام زا سچەت بيۋدجەتنىح سرەدستۆ – ەتو ي ەست سامىي ناستوياششي پوپۋليزم، تسينيچنو پريكرىۆايۋششي ۆسەۆوزموجنىە ماحيناتسي، ناپراۆلەننىە پروتيۆ ينتەرەسوۆ نارودا ي ۋستويچيۆوگو رازۆيتيا سترانى.

تاكوۆو ميروۆوززرەنيە ليۋدەي، جيۆۋششيح ليش ودنيم دنەم، نە وبلادايۋششيح ستراتەگيچەسكيم ۆيدەنيەم، گوسۋدارستۆەننىم مىشلەنيەم ۆ شيروكوم پونيماني ەتوگو سلوۆا.

پوەتومۋ ۆاجنو ۆ كورنە پەرەسموترەت سوتسيالنۋيۋ پوليتيكۋ، پەرەوريەنتيروۆات ەە س رەشەنيا سيۋمينۋتنىح زاداچ نا دوستيجەنيە ستراتەگيچەسكيح تسەلەي.

قايتالاپ ايتامىن: مەملەكەتتىك كومەك شىن مۇقتاج ادامدارعا عانا بەرىلۋگە ءتيىس. ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەتتىڭ ءبىرى – وسى.

جالپى، بۇل سالادا وزەكتى ماسەلەلەر از ەمەس، سوعان بايلانىستى ۇكىمەت ءوز ۇسىنىسىن، شەشىمدەرىن بەرۋدە.

قازىر قوعامدا وسى ماسەلەلەر بويىنشا قىزۋ تالقى ءجۇرىپ جاتىر. ازاماتتار وزدەرىن الاڭداتقان ماسەلەلەردى اشىق ايتۋدا.

سوندىقتان بۇل كۇردەلى ماسەلەنى «وگىزدى ولتىرمەي، اربانى سىندىرماي»، بايىپپەن، سالماقتى كوزقاراسپەن شەشۋ قاجەت. ارتىق قىلامىن دەپ، تىرتىق قىلۋعا مۇلدەم بولمايدى.

كەز كەلگەن رەفورما تەرەڭ ساراپتالىپ، مۇقيات زەرتتەلىپ، ازاماتتاردىڭ جاعدايىن مەيلىنشە ەسكەرە وتىرىپ جۇرگىزىلۋگە ءتيىس.

الەۋمەتتىك كومەكتىڭ جاڭا تاسىلدەرىن، سوعان قاتىستى اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ قىزمەتىن الدىن الا مۇقيات تەكسەرىستەن وتكىزۋ قاجەت. ەڭ دۇرىسى، ونداي جوبالاردى اۋەلى پيلوتتىق رەجيمدە ىسكە قوسىپ، تيىمدىلىگى راستالعان سوڭ عانا كەڭ اۋقىمدا قولدانۋ كەرەك.

تۇپتەپ كەلگەندە، الەۋمەتتىك مەملەكەت دەگەنىمىز – ازاماتتاردى الەۋمەتتىك تولەمدەرگە تاۋەلدى ەتۋ ەمەس، بۇل، ەڭ الدىمەن، حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن، ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ دەگەن ءسوز.

سوندىقتان ءبىز ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا جانە وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جان-جاقتى دامۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋعا باسا ءمان بەرىپ وتىرمىز.

قازاقستاندا جەتى ميلليونعا جۋىق بالا بار. بۇل – حالقىمىزدىڭ 34 پايىزى. جىل سايىن 330 مىڭنان استام ءسابي دۇنيەگە كەلەدى.

ەلىمىزدە حالىق سانى قارقىندى وسۋدە. سوندىقتان دەنساۋلىق ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن جۇيەلى ءارى جەدەل دامىتۋ – وتە ماڭىزدى مىندەت.

ءبىز اۋقىمدى قۇرىلىستىڭ العاشقى كەزەڭىندە ەلىمىز بويىنشا سەگىز زاماناۋي پەريناتالدى ورتالىق سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.

بۇدان باسقا، اتىراۋ، اقتوبە، الماتى، شىمكەنت، قاسكەلەڭ، سەمەي، اقتاۋ قالالارىندا جەتى كوپبەيىندى بالالار اۋرۋحاناسى، استانادا تاعى ەكى مەديتسينالىق نىسان بوي كوتەرەدى.

اتالعان جۇمىسقا بيۋدجەت قاراجاتىمەن قاتار، جەكە كاپيتالدى كەڭىنەن تارتقان ءجون.

قولعا الىنعان مەملەكەت پەن جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى جوبالارىن ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. مۇنداي سەرىكتەستىك ءتۇرى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمعا سالىناتىن جەكە ينۆەستيتسيا كولەمىن ۇلعايتۋعا كومەكتەسەدى.

ەڭ باستىسى، ءتيىستى راسىمدەردى نەگىزسىز سوزباي، شەشىمدەردى تەز قابىلداۋ كەرەك.

سونداي-اق ءبىز العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ىسىنە ەرەكشە ءمان بەرەمىز.

وسى تۇرعىدان العاندا، جالپى پراكتيكا دارىگەرلەرىنىڭ وكىلەتتىگىن كەڭەيتىپ، بۇل جۇيەنى قارجىلاندىرۋ كولەمىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇلعايتۋ ماڭىزدى.

ۇكىمەتكە كەلەر جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ وسى باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن ۋچاسكەلىك قىزمەت ماماندارىنىڭ جالاقىسىن ۇزدىكسىز ەڭبەك وتىلىنە قاراي 40 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋدى تاپسىرامىن. بۇل 77 مىڭنان استام ماماننىڭ تابىسىن وسىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

سونىمەن قاتار ءبىز جالاقىنىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوبەيتە بەرەمىز. مەن ۇكىمەتكە ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىن 85 مىڭنان 100 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرۋدى تاپسىرامىن.

وسى مىندەت كەلەسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ىسكە اسىرىلۋعا ءتيىس. بۇل 1,8 ميلليون ادامنىڭ، سونىڭ ىشىندە بيۋدجەتتەن جالاقى الاتىن 370 مىڭنان استام قىزمەتكەردىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.

تاعى ءبىر وزەكتى تاقىرىپ. ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارعان ءجون.

بۇگىندە قازاقستاندا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم الۋعا ءتيىس 237 مىڭنان استام بالا بار.

وكىنىشكە قاراي، سوڭعى جىلداردا ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالاردىڭ سانى ارتا تۇسۋدە.

سوندىقتان ۇكىمەت اكىمدەرمەن بىرلەسىپ، وسى سالاعا قاتىستى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا ءتيىس. اۋقىمدى قۇرىلىستى جۇرگىزۋ كەزىندە بۇل باعىت نازاردان تىس قالماۋى قاجەت.

مامان تاپشىلىعىن ازايتۋ جانە ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالاردىڭ دياگنوزىن ەرتە جاستان انىقتاۋ جۇمىسى دا جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋى كەرەك. وسى جۇمىسقا «قازاقستان حالقىنا» قورى بەلسەندى اتسالىسقانى ءجون.

تاعى ءبىر ماسەلە. قوعامدا وقۋ-اعارتۋ سالاسىنداعى رەفورمالارعا قاتىستى تۇيتكىلدەر كوپ تالقىلانىپ ءجۇر.

جالپى، ءار وزگەرىس مۇعالىمنىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋگە، ونىڭ قىزمەتىندەگى ارتىق جۇكتەمەنى ازايتۋعا باعىتتالۋى كەرەك.

ءىس جۇزىندە بۇل مىندەت تولىق ورىندالماي جاتقانى جاسىرىن ەمەس. بۇرىن قاعازباستىلىق كوپ ەدى. ەندى ونىڭ ورنىن ءتۇرلى پلاتفورمالارعا، تسيفرلىق جۇيەلەرگە ەنگىزىلۋگە ءتيىس ەسەپتەر باسىپ وتىر.

ۇستازدىڭ نەگىزگى ميسسياسى – بالاعا ساپالى ءبىلىم بەرۋ، ياعني ساۋاتتى، سانالى ۇرپاق تاربيەلەۋ. بۇل مىندەتتەردى ورىنداۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن باسى ارتىق جۇمىستى دوعارۋ كەرەك.

ءبىز مۇعالىمدەردىڭ ابىروي-بەدەلىن قورعاۋىمىز قاجەت. سوڭعى ۋاقىتتا مەكتەپتەردە وقۋشىلار ۇستازدارىنا دورەكى سويلەپ، ءتىپتى، كۇش قولداناتىن جاعدايلار دا از ەمەس.

مۇنداي كەزدە كوبىنەسە مەكتەپ اكىمشىلىگى دە مۇعالىمگە قىسىم كورسەتىپ جاتادى. بۇل – دۇرىس ەمەس.

ءار ماسەلە مۇقيات ءارى جان-جاقتى قارالۋعا ءتيىس. كەز كەلگەن جاعدايعا وتباسى دا، وقۋشى دا، ۇستاز دا، مەكتەپ تە – ءبارى دە بىردەي جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى كەرەك.

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى بۇل جۇمىستى ءجىتى نازاردا ۇستاۋى قاجەت.

كاك يا ۋجە سكازال، ناشا سترانا ۆحوديت ۆ نوۆىي يستوريچەسكي تسيكل.

ۆ ەتوت پەرەلومنىي مومەنت مى دولجنى كريتيچەسكي پەرەوسمىسليت ۆسە ناتسيونالنىە پلانى ي ستراتەگي.

سلەدۋەت چەتكو پونيمات، س كاكيم «باگاجوم» مى   پودويدەم ك سلەدۋيۋششەمۋ زناكوۆومۋ رۋبەجۋ ناشەي نەزاۆيسيموستي.

ۆيدەنيە دالنيح گوريزونتوۆ پوزۆوليت
نام وپرەدەليت تەكۋششيە زاداچي ي پريوريتەتى، چتوبى تۆەردو سلەدوۆات سۋۆەرەننومۋ ستراتەگيچەسكومۋ كۋرسۋ، پرەتۆوريات ۆ جيزن سوزيداتەلنىە پلانى.

پوەتومۋ ادمينيستراتسي پرەزيدەنتا سوۆمەستنو س اگەنتستۆوم پو ستراتەگيچەسكومۋ پلانيروۆانيۋ ي رەفورمام س پودكليۋچەنيەم ناۋچنىح تسەنتروۆ، پرەجدە ۆسەگو كازاحستانسكوگو ينستيتۋتا ستراتەگيچەسكيح يسسلەدوۆاني، ۆ تەچەنيە گودا سلەدۋەت رازرابوتات دوكۋمەنت س دولگوسروچنىم ۆيدەنيەم پريوريتەتوۆ ۆ رازۆيتي سترانى. پولاگايۋ، ي دەپۋتاتى موگلي بى ۆنەستي سۆوي ۆكلاد ۆ رازرابوتكۋ ەتوگو ۆاجنوگو دوكۋمەنتا.

بىراق بۇل اۋقىمدى جۇمىستى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ ىسىنەن باستاۋىمىز كەرەك.

كونستيتۋتسيا زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوڭ ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسى تولىق جاڭعىردى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر الدىندا تۇرعان مىندەتتەر دە كۇردەلەنە ءتۇستى.

قازىر بيلىك جۇيەسىن دامىتۋدىڭ جاڭا ستراتەگياسىنا سايكەس وسى سالانى تۇبەگەيلى رەفورمالاۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر.

بۇل ۇدەرىستە تۇتاس مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ جانە ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماڭىزدى مىندەت بولۋعا ءتيىس.

ەڭ الدىمەن، ۇكىمەتتەن باستاپ اۋىل اكىمدەرىنە دەيىنگى بارلىق دەڭگەيدەگى باسقارۋ قۇرىلىمىن قايتا قاراۋ قاجەت.

بيلىك جۇيەسى تسيفرلاندىرۋ ءداۋىرىنىڭ تالاپتارىنا ساي جۇمىس ىستەپ، جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋى كەرەك.

مەملەكەتتىك مەكەمەلەردى ۇتىمدى باستاما كوتەرۋگە، دەربەس شەشىم قابىلداۋعا ىنتالاندىرۋ قاجەت.

ءاربىر مەكەمە ءوز وكىلەتتىگىمەن قاتار، تۇتاس مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن ناقتى بىلۋگە ءتيىس.

جاساندى ينتەللەكتىنىڭ كومەگىمەن قايتالاناتىن مىندەتتەردى، باسقارۋ جۇيەسىندەگى قاراما-قايشىلىقتاردى جويۋ كەرەك.

مەملەكەتتىك اپپارات قاعازباستىلىقتان تولىق جانە ءبىرجولا ارىلۋى قاجەت. شەشىم قابىلداۋعا، ياعني دامۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن بارلىق ءراسىمدى قىسقارتۋ كەرەك.

مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر كاسىبي بىلىكتى، وزىق مامان بولۋعا ءتيىس. وكىنىشكە قاراي، ازىرگە مۇنداي دەڭگەيگە جەتتىك دەپ ايتۋ قيىن.

سوندىقتان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ارنالعان جاڭا ادەپ قاعيداتتارىن ازىرلەگەن ءجون. مەملەكەتتىك قىزمەتشى، ەڭ الدىمەن، كونستيتۋتسيا تالاپتارىن باسشىلىققا الىپ، وتانىنا جانە حالقىنا ادال قىزمەت ەتۋگە ءتيىس. بۇل جەردە جەكەلەگەن وزگەرىستەر تۋرالى ءسوز بولىپ وتىرعان جوق.

بىزگە شىنايى رەفورما قاجەت. كوزبوياۋشىلىققا جول بەرۋگە بولمايدى. بۇل – قۇقىقتىق جانە قارجىلىق شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتەتىن اسا كۇردەلى ۇدەرىس.
پرەزيدەنت اكىمشىلىگى 2027 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنا دەيىن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋعا قاتىستى كەشەندى جوسپار ۇسىنۋى كەرەك.

ءبىر سوزبەن ايتقاندا، مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن تسيفرلىق تەحنولوگيا مەن جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن جاڭا ەكونوميكاعا بەيىمدەپ، جاڭعىرتۋ قاجەت.

پەرەد نامي ستويت ودنا بولشايا تسەل – پوسترويت سپراۆەدليۆىي، سيلنىي، چيستىي، پروگرەسسيۆنىي كازاحستان.

ناستۋپيلا ەپوحا وگرومنىح ۆوزموجنوستەي ي ودنوۆرەمەننو وگرومنىح ريسكوۆ.

يمەننو ۆ تاكيە سۋدبونوسنىە پەريودى ي پروياۆلياەتسيا حاراكتەر ناتسي.

ينەرتنوست ي ۆىجيدانيە راۆنوسيلنى يستوريچەسكومۋ پوراجەنيۋ.

ەدينستۆەننو ۆەرنىي وتۆەت نا ۆىزوۆى ۆرەمەني – رابوتات ۆ رەجيمە ستراتەگيچەسكوگو وپەرەجەنيا، فورميرۋيا ارحيتەكتۋرۋ بۋدۋششەگو كازاحستانا.

يناچە مى وكاجەمسيا ۆ كولەە بەسكونەچنوگو دوگونيايۋششەگو رازۆيتيا.

ۆىسشەە مەريلو پروگرەسسا گوسۋدارستۆا ي گلاۆنىە پوترەبيتەلي پولوجيتەلنىح يتوگوۆ (يلي، كاك سەيچاس پرينياتو گوۆوريت، بەنەفيتسيارى) ۆسەح رەفورم – ەتو ناشي گراجدانە.

پوەتومۋ ۆ سەردتسەۆينە موەگو ستراتەگيچەسكوگو كۋرسا – يدەيا سپراۆەدليۆوستي.

ۆستۋپايا ۆ نوۆىي يستوريچەسكي تسيكل، مى پريستۋپاەم ك سترويتەلستۆۋ ي وبنوۆلەنيۋ ۆسەي گراجدانسكوي ينفراسترۋكتۋرى.

ۆ پرەدستوياششيە نەسكولكو لەت سترويتەلنىي بۋم وحۆاتيت ۆسە رەگيونى.

كاك بىلو سكازانو، مى بۋدەم سترويت اۆتوماگيسترالي، پرومىشلەننىە ي ەنەرگەتيچەسكيە وبەكتى، جەلەزنىە دوروگي، موستى، ينجەنەرنىە سەتي، گيدروسوورۋجەنيا، شكولى، بولنيتسى، سپورتيۆنىە كومپلەكسى ي، كونەچنو، وبەكتى كۋلتۋرى.

سترويتەلستۆو سوۆرەمەننوي ينفراسترۋكتۋرى ۋۆيازانو س وتكرىتيەم دەسياتكوۆ نوۆىح پرويزۆودستۆ ي گلاۆنوە – س رازۆيتيەم نارودنوي تسيفروۆوي ەكونوميكي.

تاكيم وبرازوم، بلاگوداريا ديستسيپلينە، وتۆەتستۆەننوستي ي ۋپورنومۋ ترۋدۋ مى ۆمەستە ۆ ساموە بليجايشەە ۆرەميا كاردينالنو يزمەنيم وبليك ناشيح سەل ي گورودوۆ، سدەلاەم ناش وبششي دوم – رەسپۋبليكۋ كازاحستان – ي بولەە موششنىم، ي بولەە پريۆلەكاتەلنىم گوسۋدارستۆوم.

سلەدۋيا پرينتسيپۋ «زاكون ي پوريادوك»، رابوتايا پو-سوۆەستي، مى وبيازاتەلنو دوبەمسيا ۆسەح پوستاۆلەننىح تسەلەي ي وستاۆيم دوستوينوە ناسلەديە پوتومكام.

پوۆتوريۋ تو، چتو گوۆوريل نە ەدينوجدى: ۆ ۋسلوۆياح بەسپرەتسەدەنتنىح گلوبالنىح ۆىزوۆوۆ مى دولجنى ۆسەمەرنو ۋكرەپليات ەدينستۆو ناتسي، سوتسيالنىي فۋندامەنت وبششەستۆا.
يمەننو ۆ ەتوم گارانتيا وكونچاتەلنوگو ۋسپەحا ناشيح ستراتەگيچەسكيح زامىسلوۆ ي پلانوۆ.

ۋۆەرەن، سلەدۋيا ەتيم پۋتەم، كازاحستان زايمەت دوستوينوە مەستو ۆ اۆانگاردە ميروۆوي تسيۆيليزاتسي.

جالپى، كەز كەلگەن رەفورمانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن زاڭداردى جەتىلدىرۋ، ساياسي ينستيتۋتتاردى نىعايتۋ جەتكىلىكسىز. ەڭ الدىمەن، سانا جاڭعىرۋعا ءتيىس.

ەلىمىز ورنىقتى دامۋى ءۇشىن قوعامدا جاڭا ەتيكا ورنىعۋى قاجەت. «ادال ازامات» يدەولوگياسى ءومىرىمىزدىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالۋى كەرەك.

«ارەكەت ءتۇبى – بەرەكەت» دەگەن حالقىمىز. سوندىقتان مەيلىنشە شيراق بولىپ، وتانشىل ازامات ەكەنىمىزدى جاسامپاز ىستەرمەن كورسەتۋ اسا ماڭىزدى.

ال وتانشىل بولۋ – زاڭدى قۇرمەتتەۋ، تارتىپكە باعىنۋ، ەل يگىلىگى ءۇشىن تاباندى ەڭبەك ەتۋ دەگەن ءسوز. زاڭعا قۇرمەتپەن قارايتىن ادام ارقاشاندا تابىستى بولادى.

مەن قازاقستان ءاربىر ازاماتتىڭ دامۋىنا جول اشاتىن، جالپىعا بىردەي مۇمكىندىك بەرەتىن، بىرلىگى بەكەم، ادىلەتتى ءارى وركەنيەتتى مەملەكەت بولۋىن تىلەيمىن.

اتالعان ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمدى سالىپ كەلەمىن جانە الداعى ۋاقىتتا دا سولاي بولادى.

قازىرگى زاماننىڭ باستى قۋاتى – ءبىلىم مەن عىلىمدا، وزىق يننوۆاتسيالاردا. جاڭا تەحنولوگيالاردى، جاساندى ينتەللەكتىنى تەرەڭ مەڭگەرگەن ەل داميدى.

مەملەكەتىمىزگە مىقتى عالىمدار، كاسىبي ينجەنەرلەر، ۇلاعاتتى ۇستازدار مەن بىلىكتى دارىگەرلەر ارقاشاندا كەرەك بولادى.

مەن ۇلتىمىزدىڭ كوشىن العا باستاي الاتىن وتانشىل ازاماتتارعا زور ۇمىتپەن قارايمىن.

بۇگىن مەن ەلىمىزدە جاسالىپ جاتقان اۋقىمدى وزگەرىستەرگە كەڭىنەن توقتالدىم. جارقىن بولاشاعىمىزدى ايقىندايتىن ماڭىزدى باستامالار جونىندە ايتتىم.

الدىمىزدا تۇرعان تاريحي مىندەتتەردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. ءبىز ءار ازاماتتىڭ دامۋىنا، بارشا جۇرتتىڭ وركەندەۋىنە جول اشاتىن بەرەكەلى قوعام، ادىلەتتى قازاقستاندى مىندەتتى تۇردە قۇرامىز.

بارشاڭىزعا اماندىق جانە تابىس تىلەيمىن!

وتانىمىز – قازاق ەلى ماڭگى جاساسىن!

Abai.kz