قازاقستان حالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەرلان قوشانوۆ اقمولا وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا قوعام وكىلدەرىمەن، ەڭبەك ۇجىمدارىمەن، عىلىمي-ساراپشىلىق قاۋىمداستىقپەن جانە ەتنومادەني بىرلەستىكتەر وكىلدەرىمەن كەزدەستى. كەزدەسۋلەردىڭ نەگىزگى تاقىرىبى مەملەكەت باسشىسىنىڭ «جاڭا تاريحي كەزەڭدەگى قازاقستاننىڭ وزەكتى مىندەتتەرى» اتتى جولداۋىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ءتۇسىندىرۋ جانە ولاردى وڭىردە ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋ جولدارىن تالقىلاۋ بولدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋى – قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحي كەزەڭدەگى دامۋ باعىتىن ايقىندايتىن ستراتەگيالىق ماڭىزى بار قۇجات. وندا ەلدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن نىعايتۋ، تەرەڭ تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋ جانە ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جونىندەگى اۋقىمدى مىندەتتەر بەلگىلەنگەن. ولاردى ىسكە اسىرۋ قازاقستاننىڭ بولاشاعى ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزعا يە جانە مەملەكەت پەن قوعام كۇش-جىگەرىنىڭ بىرىگۋىن، سونداي-اق وڭىرلەردىڭ بەلسەندى قاتىسۋىن تالاپ ەتەدى.

كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلارعا ارناعان سوزىندە ەرلان قوشانوۆ اتالعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا بەرىك نەگىز سوڭعى جەتى جىلدا جۇرگىزىلگەن اۋقىمدى وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە قالىپتاسقانىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدە ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالار ءبىرىزدى جۇزەگە اسىرىلىپ، الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم جاڭارتىلۋدا. وسى كەزەڭدە مىڭداعان مەكتەپ، بالاباقشا جانە مەديتسينالىق مەكەمە سالىندى. جالپى، الەۋمەتتىك سالاعا 88 ترلن تەڭگە باعىتتالدى. 3,6 ملن جۇمىس ورنى قۇرىلىپ، شاعىن جانە ورتا بيزنەستە جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى 3,3 ملن-نان 4,5 ملن ادامعا دەيىن ءوستى.

حالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى رەفورمالاردىڭ ناتيجەلەرى قاتارىندا جەتى جىل ىشىندە جان باسىنا شاققانداعى جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 9,8 مىڭ دوللاردان 15 مىڭ دوللارعا دەيىن، ياعني 50 پايىزدان استام وسكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل كورسەتكىش بويىنشا قازاقستان ورتالىق ازيادا جەتەكشى ورىندارعا يە. ونىڭ باعالاۋىنشا، ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاڭعىرۋ ەلىمىزگە قىسقا مەرزىم ىشىندە ەلەۋلى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى.

سونىمەن قاتار، بۇل وزگەرىستەر پاندەميا، الەمدىك ەكونوميكانىڭ تۇراقسىزدىعى جانە گەوساياسي شيەلەنىستىڭ كۇشەيۋى سياقتى كۇردەلى سىرتقى سىن-قاتەرلەر جاعدايىندا جۇزەگە اسىرىلدى. سوعان قاراماستان، قازاقستان قوعامنىڭ قولداۋىنا جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىنداۋعا يە بولعان رەفورمالاردى جالعاستىردى. اتاپ ايتقاندا، الەمدەگى ەڭ ىقپالدى ەلدەر رەيتينگىندە قازاقستان 100 مەملەكەتتىڭ ىشىندە 34-ورىنعا يە بولدى.

جالپىۇلتتىق رەفورمالاردىڭ ناتيجەلەرى اقمولا وبلىسىنىڭ دامۋىنان دا كورىنىس تابۋدا. ءوڭىر ەلىمىزدىڭ جەتەكشى ونەركاسىپ ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندەگى پوزيتسياسىن نىعايتىپ، «جاسىل» ەنەرگەتيكانى دامىتىپ، جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋدا جانە ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسۋدا.

وڭ وزگەرىستەردىڭ ناقتى مىسالدارىنىڭ ءبىرى – ەنگىزىلۋى قىلمىس دەڭگەيىنىڭ ەكى ەسەگە جۋىق تومەندەۋىنە ىقپال ەتكەن Digital Aqmola تسيفرلىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسى. سونداي-اق زەرەندى اۋىلىنداعى سپورت مەكتەبى مەن كوكشەتاۋ قالاسىنداعى «Kokshe Arena» كەشەنى سياقتى جاڭا الەۋمەتتىك نىساندارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ولار مەملەكەت قايتارعان زاڭسىز شىعارىلعان قاراجات ەسەبىنەن سالىنعان. بۇل – ادىلەتتى قازاقستان قاعيداتتارىنىڭ ناقتى ىستەر ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ ايقىن كورىنىسى.

ەل دامۋىنىڭ الداعى باسىمدىقتارى تۋرالى ايتا كەلە، ەرلان قوشانوۆ تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىم ساياسي جاڭعىرۋمەن جانە قوعامدىق قاتىناستاردى جاڭارتۋمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل باعىتتاعى ماڭىزدى كەزەڭدەردىڭ ءبىرى – جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋى. ول ءبىرىزدى جۇرگىزىلگەن وزگەرىستەردىڭ زاڭدى ناتيجەسى بولدى.

ونىڭ ايتۋىنشا، وزىق ەلدەردىڭ تاجىريبەسى ءبىلىم، ەڭبەك، ادالدىق پەن ءتارتىپ تۇراقتى دامۋدىڭ نەگىزى ەكەنىن كورسەتەدى. پرەزيدەنت ىلگەرىلەتىپ وتىرعان زاڭ مەن ءتارتىپ، ادال ازامات جانە تازا قازاقستان قۇندىلىقتارى دا وسى باعدارلارمەن تىعىز بايلانىستى. ولاردى قوعامدىق سانا مەن كۇندەلىكتى ومىرگە ورنىقتىرۋ قازاقستاننىڭ الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرى قاتارىنان لايىقتى ورىن الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.

كەزدەسۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا قويىلعان ستراتەگيالىق مىندەتتەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ولار ەل دامۋىنىڭ نەگىزگى سالالارىن قامتيدى جانە ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا باعىتتالعان. اڭگىمە قازاقستاننىڭ الداعى ونداعان جىلدارداعى ەكونوميكالىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق كەلبەتىن ايقىندايتىن ءىرى ۇلتتىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۋرالى بولىپ وتىر.

ولاردىڭ قاتارىندا – «حالىقتىق قۇرىلىس» جوباسى، ەلدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتىن دامىتۋ جانە مەملەكەتتىڭ ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ بار. بۇل باستامالاردى ىسكە اسىرۋ ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ قوسىمشا كوزىنە اينالىپ، ايتارلىقتاي مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر بەرەدى. ولار ساباقتاس سالالاردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرىپ، ماتەريالدارعا، جابدىقتارعا، كولىك جانە باسقا دا قىزمەتتەرگە دەگەن قوسىمشا سۇرانىستى قالىپتاستىرادى. بۇل بۇكىل ەل بويىنشا ءىرى كومپانيالار ءۇشىن عانا ەمەس، مىڭداعان شاعىن جانە ورتا كاسىپورىندار ءۇشىن دە جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى.

جولداۋدا ايقىندالعان تاعى ءبىر ستراتەگيالىق باعىت – حالىقتىق تسيفرلىق ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋ. حالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى اتاپ وتكەندەي، باستى مىندەت – جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋمەن عانا شەكتەلمەي، ولاردىڭ ءاربىر ازامات ءۇشىن قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ. تسيفرلىق پلاتفورمالار ادامداردىڭ ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتەتىن قۇرالعا اينالۋى ءتيىس. ولار اۋىل تۇرعىندارىنا جاڭا نارىقتار مەن وزگە قالالارداعى كليەنتتەرگە قول جەتكىزۋگە، ال جاستارعا تۋعان جەرىنەن كەتپەي-اق قاشىقتان ءبىلىم الىپ، جۇمىس ىستەپ، تابىس تابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا، تسيفرلاندىرۋ ازاماتتاردىڭ تۇرعىلىقتى جەرىنە قاراماستان، ءوزىن-ءوزى جۇزەگە اسىرۋى ءۇشىن تەڭ مۇمكىندىكتەر قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.

ەرلان قوشانوۆ جولداۋدىڭ الەۋمەتتىك باسىمدىقتارىنا دا جەكە توقتالدى. ول بارلىق رەفورمالاردىڭ باستى نازارىندا ادام، ونىڭ ءال-اۋقاتى مەن ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى تۇرعانىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان اۋقىمدى ەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق مىندەتتەردى شەشۋ ازاماتتاردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندە سەزىلەتىن ناقتى ناتيجەلەرگە باعىتتالۋى ءتيىس.

اتاپ ايتقاندا، 2027 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتۋ سالاسى ماماندارىنىڭ جالاقىسىن 40 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن. ەڭ تومەنگى جالاقىنى 85 مىڭ تەڭگەدەن 110 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل 1,8 ميلليونعا جۋىق ازاماتتىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. ويتكەنى بۇل شەشىمدەردىڭ ارتىندا ەرەكشە جاعدايلار مەن قولداۋدى قاجەت ەتەتىن مىڭداعان بالا مەن وتباسىنىڭ مۇددەسى تۇر.

سونىمەن قاتار، كەزدەسۋلەردە اتاپ وتىلگەندەي، پرەزيدەنتتىك باستامالاردى تابىستى ىسكە اسىرۋ حالىقپەن تۇراقتى كەرى بايلانىسسىز مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان بار بولعانى ءبىر اي بۇرىن جۇمىسىن باستاعان قازاقستان حالىق كەڭەسى ءوز قىزمەتىن وڭىرلەردە حالىقپەن تىكەلەي ديالوگ ورناتۋدان باستادى. مۇنداي كەزدەسۋلەر جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردى تۇسىندىرۋگە عانا ەمەس، ازاماتتاردىڭ ناقتى سۇرانىستارىن تىڭداۋعا، شەشىمدەر قابىلداۋ بارىسىندا قوعام وكىلدەرىنىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرۋگە دە مۇمكىندىك بەرەدى.

ساپار اياسىندا ەرلان قوشانوۆ پەن حالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى، ونىڭ ىشىندە ۆەرا كيم، نۇرتورە ءجۇسىپ جانە الەنا مالكوۆا-سولوپوۆا ورمان شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرىمەن، شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن، پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىمەن، سونداي-اق وبلىستىڭ ەتنومادەني بىرلەستىكتەرىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. شاراعا قاتىسۋشىلار جولداۋدا بەلگىلەنگەن مىندەتتەرگە قاتىستى ءوز كوزقاراستارىن ءبىلدىرىپ، وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەردى جانە ولاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى.

سونداي-اق حالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى Digital Aqmola ورتالىعىنىڭ، «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا اشىلعان № 20 مەكتەپ-گيمنازيانىڭ جانە بەلسەندى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. اتالعان نىساندارعا بارۋ وڭىردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان باستامالاردىڭ ناتيجەلەرى مەن تۇرعىنداردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن سول جەردە تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەردى.

ساپاردى قورىتىندىلاي كەلە، ەرلان قوشانوۆ كەلىپ تۇسكەن بارلىق ۇسىنىستار مەن وتىنىشتەردىڭ جۇيەلەنىپ، اقمولا وبلىسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلە وتىرىپ، جۇمىسقا قابىلداناتىنىن اتاپ ءوتتى. وڭىرلەرمەن تىكەلەي ءوزارا ءىس-قيمىل مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستامالارىن ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋعا جاردەمدەسۋدەگى حالىق كەڭەسى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى.

Abai.kz