جۇما, 2 جەلتوقسان 2022
جانايقاي 23017 20 پىكىر 20 قازان, 2017 ساعات 10:57

بەلسەندىلەر قىتايدا ەش سەبەپسىز سوتتالعان قازاقتاردىڭ ءتىزىمىن جاريالادى

قىتايداعى قانداستاردى قۋدالاۋ قىتايدىڭ تيبەت ايماعىن باسقارعان چىن شۋان گو-نىڭ  2016 جىلى تامىزدا شىڭجاڭ (سۋار) دەپ اتالاتىن، قۇرامىندا التاي، تارباعاتاي، ىلە ايماقتارى كىرەتىن، نەگىزىنەن قازاقتار كوپ شوعىرلانعان، وڭىرگە باسشى بولىپ كەلۋىنەن باستالدى. بۇعان دەيىن قىتايداعى  قانداستارىمىز ەكى ەلدىڭ ءوزارا دوستىق قارىم-قاتىناسى نەگىزىندە قازاقستانعا ەش كەدەرگىسىز، زاڭدى تۇردە ەمىن-ەركىن كەلىپ-كەتىپ تۇرعان ەدى، ولاردىڭ ءبىرازى قونىس اۋدارىپ تا ۇلگەردى.

وسى جىلدىڭ باسىنان باستاپ قىتايدىڭ شۇار، نەگىزىنەن قازاقتار تۇراتىن ايماعىندا، تۇرعىنداردىڭ ەڭ الدىمەن شەتەلگە شىعاتىن تولقۇجاتتارىن جاپپاي جيناپ، ولاردىڭ قازاقستانعا شىعۋىنا تيىم سالعان. بۇرىن قازاقستانعا تۋىسقانشىلاپ نەمەسە ساياحاتتاپ  بارعان كەز-كەلگەن قازاقتى تەرگەۋگە الىپ، ولاردى "ساياسي ۇيرەنۋ" دەيتىن ۇيرەتۋ ورتالىقتارىنا اپتالاپ، ايلاپ جىبەرىپ وتىرعان. ال سول «تاربيەلەۋ ورتالىقتارىندا» ءوز مۇددەسىن قورعاپ، قارسىلىق كورسەتكەندەردى ءتۇرلى جالامەن بىرنەشە جىلعا ەش سەبەبسىز، ولاردىڭ تۋىستارىنا دا ەسكەرتپەستەن، جابىق تۇردە سوتتاپ جاتىر.

قازاقستاندا وقىپ جاتقان جاستاردى قايتا شاقىرىپ، ولاردى قازاقستاندا وقۋىنا تيىم سالدى، ەگەر ولار بارماعان جاعدايدا قىتايداعى اتا-اناسى مەن تۋىستارىنا قىسىم جاساعان. سوتتالعانداردىڭ ىشىندە كوزى اشىق زيالى قاۋىم دا، ءومىر بويى مال باققان مالشىلار دا بار، ولاردىڭ الدى 12-13 جىلعا، ارتى 1 جىلدان سوتتالعان، كەيبىرۋى ءəلى وكىمى شىقپاي تۇرمەدە جاتىر.

ال يسلام ءدىنىن əلەمدەگى 4 ۇلكەن ءدىننىڭ ءبىرى رەتىندە مويىنداپ، وسى كۇنگە دەيىن مۇسىلماندار تۇراتىن وڭىرلەردە مەشىت-مەدرەسە سالىپ، ۋنيۆەرسيت اشىپ بەرگەن قىتاي وكىمەتى، اياق استىنان ءومىر بويى يمام بولعان، قازاق مولدالارىن، مەشىتتە ۋاعىز ايتىپ،  نەكە وقىعانى ءۇشىن تۇمەگە قاماپ جاتىر، وسىعان دەيىن ەكى يمامدى ء"وزىن ءوزى ءولتىردى" دەگەن اتپەن قيناپ ولتىرگەن.  ال ولاردىڭ ءمəيىتىن تۋىستارىنا اشقىزباي، جۋدىرماي ارناۋلى جاساقپەن كومىپ بولعانشا باقىلاپ تۇرعان. تىپتەن، قازاقتاردىڭ سالت-داستۇرلەرى مەن ادەت-عۇرىپتارىنا اشىق شەتكەۋ قويىپ، ولاردىڭ ءبىر-بىرىنە امانداسۋىنا، ءبىر-ءبىرىن اۋىز اشار، ناۋرىز قاتارلى مەرەكەگە شاقىرۋعا تيىم سالىپ وتىر.

قىسقاسى، وسى سوتتالعانداردىڭ جالعىز عانا سەبەبى - ولار تاريحي وتانى بولعان قازاقستانعا كوشكىسى كەلگەن ءəرى تۋىستارىمەن بايلانىستا بولعانى، قازاقستانعا تۋىسشىلاپ جانە ساياحاتتاپ بارعانى سەبەپ بولىپ وتىرعان كورىنەدى.

قىتايدا ەش سەبەپسىز سوتتالعان قازاقتار ءتىزىمى:

اتى ءجونى تۋىلعان جىلى مەكەن-ءجايى سوتتالۋ سەبەبى سوتتالعان مەرزىمى
1 اكيمات يمام قحر موري اۋدانى مەشىت سالدىرعان ءوزىن-ءوزى ءولتىردى دەپ تۇرمەدە ولتىرگەن
2 ومىرۇزاق ماقان 1980 ج قحر باركول اۋدانى ەكى ءىنىسىن قاماعاندا ارتىنان سۇراپ بارعان جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ۇرىپ ولتىرگەن
3 زەينوللا راقىجان 1963 قحر بۇراتالا، اراسان اۋدانى قازاقستان تىڭشىسى 13 جىلعا سوتتالعان

جالعاستى 1 جىلعا سوتتاعان

4 قاسىمبايۇلى جارقىنبەك 1961ج قحر، بۇراتالا قالاسى قازاقستانعا بالالارىن جىبەرگەن جانە كوپ كەلگەن 10 جىلعا سوتتالعان
5 قابىل يمام 1955 قحر ءۇرىمجى اۋدانى قازاقستاننان قازاقشا ءدىنني كىتاپتار العان 8 جىلعا سوتتالعان
6 مانات قحر، كوكتوعاي قازاقستانداعى تۋىستارىمەن سويلەسكەن 10 جىلعا سوتتالعان
7 باعدال جەڭىسحان 1963 قحر ءۇرىمجى اۋدانى ساياسي تاربيەلەۋ ورنىندا         -
8 ءداۋىتحان تەرگەسىز 1973 قحر، بۇراتالا اراسان اۋدانى قازاقستانعا كوشپەكشى بولعان 12 جىلعا سوتتالعان
9 بەرىكحان دولانحان 1960 قحر ءدوربىلجىن اۋدانى يسلام ءدىنى بويىنشا نەكە وقىعان 10 جىلعا سوتتالعان
10 سالىقۇلى سارقىتجان 1978 قحر موري اۋدانى قازاقستان جانە تۇركياعا بارعان 10 جىلعا سوتتالعان
11 كاكەنۇلى قۇرمانبەك 1979 قحر شاۋەشەك، تولى اۋدانى كوشى-قون توپتارىندا بولعان 10 جىلعا سوتتالعان
12 ەرسىن بەكزات 1982 قحر شاۋەشەك ءدوربىلجىن اۋدانى قازاقستانداعى تۋىستارىمەن سويلەسكەن 10 جىلعا سوتتالعان
13 اناربەكۇلى كەنجەبەك 1986 قحر بۇراتالا قالاسى، دالدا اۋىلى قازاقستانعا كوپ بارعان، قازاقستان تىڭشىسى 10 جىلعا سوتتالعان
14 سەرىك ەركەش 1987 قحر قورعاس اۋدانى قازاقستانعا كوشپەكشى بولعانى ءۇشىن 5 جىلعا سوتتالعان
15 مۇراتحانقىزى سالتانات 1996 قحر التاي جەمەنەي اۋدانى قازاقستاندا وقىعانى ءۇشىن 05.2017 دەن باستاپ تۇرمەدە وتىر
16 ءومىرالى بەكەن 1972 قحر ءۇرىمجى قالاسى قازاقستان ازاماتى

 

03.2017 جىلدان باستاپ سەبەپسىز تۇرمەدە وتىر
17 قالقىمان ماعاز 1984 قحر، التاي، كوكتوعاي اۋدانى ءىنىسى تۇركيادا وقىپ، قازاقستانعا بارعانى ءۇشىن 1 جىلعا سوتتالعان
18 ارىنعازىۇلى سانات 1981 قحر اراسان اۋدانى كوشى-قون توبىندا بولعانى ءۇشىن 2017 جىلى ماۋسىم ايىنان بەرى تۇرمەدە وتىر
19 كەنجەبولاتقىزى التىنگۇل 1997 قحر جەمەنەي اۋدانى مەدرەسسەدە وقىعاندىعى ءۇشىن 2017 جىلى ءساۋىر ايىنان بەرى تۇرمەدە وتىر

 

20 ەرمەك ءمۇسىلىمۇلى 1983 موري اۋدانى دۇڭشىڭ قالاشىعى، جيشىلاڭ قىستاعىندا

 

سەبەپسىز 2017 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان باستاپ قاماۋدا وتىر
21 دوسان بەيسەنبەكۇلى 1987 قۇلجا اۋدانى مەدرەسسەدە وقىعاندىعى ءۇشىن 2017 جىلدىڭ ناۋىرىز ايىنان باستاپ قاماۋدا وتىر
22 ساعىنىش مەيرامبەكۇلى 1981 قحر اراسان اۋدانى قازاقستانعا كوشۋ ويى بولعان 2017 جىلدىڭ 6 ايدان باستاپ تۇرمەدە وتىر
23 وقان يمام 1968 قحر  قابا اۋدانى مەشىتتە ۋاعىز ايتقانى ءۇشىن جانە نەكە قيعان 10 جىلعا سوتتاعان
24 سەرىك قاليبەك 1975 قحر  جىڭ اۋدانى قازاقستانعا كوشۋ ويى بولعان 2017 جىلدىڭ مامىر ايىنان باستاپ تۇرمەدە وتىر
25 مەيرامبەك بەكەن 1980 قحر التاي قالاسى قازاقستانعا كوشۋ ويى بولعان 2017 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ  تۇرمەدە وتىر
26 گۇلزيرا اۋەلحان 1977 قحر قۇلجا اۋدانى قازاقستانعا كوشۋ ويى بولعان 2017 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ  تۇرمەدە وتىر
27 نۇرجان احمەتجان يمام 1980 قحر نىلقى اۋدانى مەشىتتە زاڭدى تۇردە يمام بولىپ قىزمەت ىستەگەن 4 جىلعا سوتتالعان
28 قۋانىش يمام 1975 قحر مۇڭعولكۇرە اۋدانى مەشىتتە زاڭدى تۇردە يمام بولىپ قىزمەت ىستەگەن 8 جىلعا سوتتالعان
29 كەنجەباي اليحان يمام 1972 قحر  كۇنەس اۋدانى مەشىتتە ۋاعىز ايتقانى ءۇشىن جانە نەكە وقىعان 5 جىلعا سوتتالعان
30 نۇرلىباي قوڭىرباي يمام 1974 قحر  جەمەنەي اۋدانى مەشىتتە ۋاعىز ايتقانى ءۇشىن جانە ناماز ۇيرەتكەن 10 جىلعا سوتتالعان
31 تالعار (وقۋشى) 1991 قحر  كۇنەس اۋدانى قازاقستاندا وقىعانى ءۇشىن 2017 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ تۇرمەدە وتىر

 

 

ءتۇيىن

قىتايداعى قانداستارىمىزدىڭ جاعدايىنا الاڭداپ،  ولاردى وسى زۇلىمدىقتان اراشالاۋ - جەر بەتىندەگى قازاقتىڭ يەسى بولىپ سانالاتىن قازاق بيلىگىنىڭ مىندەتى. قامسىز بولمايىق، اعايىن!

قىدىرالى ورازۇلى

Abai.kz

20 پىكىر

ۇزدىك ماتەريالدار

قۇيىلسىن كوشىڭ

قانداستار قازاققا، قازاقستانعا نە بەردى؟

رايىس ءارىپجانۇلى 1344
الاشوردا

تۇركىلىك تەك جانە تۇركى-موعول بىرلىگى

ءجادي شاكەنۇلى 647
قاۋىپ ەتكەننەن ايتامىن

گازدىڭ گەوساياسي «گەموررويى»

ءامىرجان قوسان 833