اقساي قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنداعى ەڭ باستى قازاق رۋلارىنىڭ كارتاسى

اقساي قازاق اۆتونوميالى اۋدانى – گانسۋ ولكەسىنىڭ سولتۇستىك-باتىسىندا، تيبەت ءۇستىرتىنىڭ سولتۇستىك-باتىس قابىرعاسى بولعان شولەن(祁连山) تاۋىندا ورنالاسقان اۋدان. تسزيۋتسيۋان(سوربۇلاق) ايماعىنا قاراستى. جەر كولەمى ءبىزدىڭ بەينەۋ، شۋ، جاڭا-ارقا، قاراقيا، بالقاش اۋداندارىنىڭ جەرىمەن شامالاس. 31.4 مىڭ شارشى كيلومەتر اۋماقتى الىپ جاتقان بۇل اۋداندا 5 مىڭعا جەتپەيتىن قازاق تۇرادى. الەمدەگى ەڭ قازاقي ءارى باي-قۋاتتى ادامدار تۇراتىن اۋدان. وسپان باتىردىڭ ەڭ سوڭعى كۇندەرى وتكەن جەر.

اۋدان قازاعىنىڭ كوبى جىڭعىلدى كەنتىندە. قالاشىقتا ەڭ كوبى جانتەكەي(تاسبيكە، شاقابايدى نەگىز ەتكەن، بازارقۇل، سەكەلى ارالاسقان), سارباس، جادىك، مولقى، يتەلى. جىڭعىلدى كەنتىنىڭ قاپتالدارىنداعى داباتىدا نەگىزىنەن سارباستار، بەسباستاۋدا نەگىزىنەن شاقابايلار، ودان كەيىن مولقى.

ايناكول(قايىز) اۋىلىندا 300-دەي قازاق بار. اۋىلدىڭ ۇلكەن ايناكولىندە نەگىزىنەن جادىكتەر، كىشى ايناكولىندە(سەرتىن دەپ تە اتالادى) نەگىزىنەن سارباستار، اقتامدا بەلگىلى رۋ باسىم ەمەس، شۇبار كەرەي.

قالتىن اۋىلىندا 300-دەي قازاق بار. قالتىن، نۇقتىل دەگەن ەلدى مەكەندەرى بار. ەڭ باستى رۋى – تاسبيكە.

اقشي(قانامبار) اۋىلىندا 300-دەي قازاق بار. ەڭ باستى رۋى – جادىك.

قورىتا كەلگەندە، اۋدانداعى 4 مىڭنىڭ اينالاسىنداعى قازاقتىڭ 1500-دەن استامى جانتەكەي، 1200-دەيى سارباس، مىڭعا جۋىعى جادىك بولىپ تابىلادى.

سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى

ماقاي قازاق كەنتىندەگى ەڭ باستى قازاق رۋلارىنىڭ كارتاسى

ماقاي قازاق كەنتى — تسينحاي ولكەسىنىڭ اقسۋ(حايسي) موڭعول، تيبەت اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ سولتۇستىك-باتىسىنداعى ماڭاي اۋدانىنىڭ باتىسىنا ورنالاسقان. بۇل كەنتتە 600 شامالى باي قازاقتار تۇرادى. ماقاي اۋدانىنىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى قولىمتى(郭勒木德镇) كەنتىندە ازداعان قازاق تۇرادى. قولىمتى اتاۋى موڭعول تىلىندە گولمۋد دەپ دىبىستالىپ، ەكى وزەننىڭ اراسىنداعى قىلى، بۇعاز دەگەن ماعىنانى بەرەدى. قولىمتى(格尔木市) قالاسىنا قاراستى التىنشوقى قازاق اۋىلى 1954 قۇرىلىپ، 1984 جىلعا دەيىن تۇرعان. بۇل اۋماقتا 1700 قازاق بولعان. 1984 ولار جاپپاي اتاجۇرتقا — شىعىس تۇركىستانعا كوشكەن. ول كەزدە ەلدىڭ كوبى سەكەل، شاقاباي رۋلارى ەدى. سەكەل، شاقابايدىڭ دەنى شىڭگىلگە، جادىكتىڭ دەنى قاباعا كەتتى.

1990 جىلى ول جاقتى جەرسىنبەگەن 100 وتباسى قايتادان قولىمتىعا كوشىپ كەلگەنىمەن، بۇرىنعى جەرلەرىنىڭ ءبارى موڭعولدارعا ءبولىنىپ كەتكەندىكتەن، بۇلار جەرسىز ءبىراز جىل وتىرىپ، ۇكىمەت ولاردى باتىسقا قاراي 300 شاقىرىم جەردەگى ماڭاي اۋدانىنا قاراستى ماقاي كەنتىنە اپارىپ ورنالاستىرادى. بۇل ءوزى سايدام ويپاتىنىڭ قۇشاعىنداعى، قاراقورىم تاۋىنىڭ التىنتاۋ جۇلگەسىندەگى يەن، تىڭ جەر ەدى. مالعا دا، ەگىنگە دە قولايلى. ماقاي قازاق كەنتى گانسۋداعى اقساي قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنىڭ وڭتۇستىك-باتىسىندا 90 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان.

ماقاي قازاق اۋىلىنداعى 120 وتباسىنىڭ كوبى بارقى، ەسداۋلەت رۋلارى. قالعاندارى: جادىك، نايمان، قاراقاس، سەكەل، مولقى، يتەلى.

قولىمتى قالاسىنداعى ازداعان قازاق وتباسىلارى سەكەل، شاقاباي، نايمان، جادىك اتالارىنان تۇرادى.

قورىتا كەلگەندە، تسينحاي ولكەسىندەگى 700 قازاقتىڭ 30 پايىزىن بارقى رۋى، 22 پايىزىن ەسداۋلەت رۋى ۇستايدى.

ءبىز جيناقتاي كەلىپ، تيبەت ۇستىرتىندەگى 5 مىڭعا جۋىق قازاقتىڭ 2 مىڭعا جۋىعى جانتەكەي، 1200-دەيى سارباس، 500-دەيى جادىك ەكەنىن انىقتادىق.

سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى

زەرتتەگەن: كوكبورى مۇباراك

Abai.kz