بەلگىلى قالامگەر، بۇگىنگى قازاق كوركەمسوزىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى داۋرەن قۋاتتىڭ جاقىندا جارىق كورگەن «پەرمەدەگى پيگماليون» اڭگىمەسى ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدىڭ قان تامىرى قازىرگى زامان تىنىسىمەن قاتار سوعىپ، قوعام ءومىرىنىڭ كوپشىلىككە ءمالىم سىرتقى قۇبىلىستارىمەن قاتار، اركىمگە كورىنە بەرمەيتىن قالتارىس-بۇلتارىستارىنا دەيىن قالت جىبەرمەي قاداعالاپ وتىرعانىن، قىراعى كۇزەتشىدەي قورعاۋمەن بىرگە، شىعارمانى قالىڭ وقىرمانعا ۇسىنۋ ارقىلى كەيبىر كولەڭەكەلى، قاتەرلى تۇستاردان ساقتاندىرۋدى، ءومىر تالابىنا قاراي وزگەشە شەشىم قابىلداۋعا باعدار بەرىپ كەلە جاتقانىن  اڭعارتادى.

كوركەم شىعارما، ونەرلى ءسوز اقپارات قۇرالدارىندا ۇيرەنشىكتى قۇرعاق تىركەستەرمەن كۇندەلىكتى جاريالانا بەرەتىن سانسىز جاڭالىق-حابارلاردان عارىشتىق بيىكتىكتە تۇراتىندىقتان، ايتارى اۋقىمدى، تامىرى تەرەڭدە، تاعلىمى تالاسسىز. ونىڭ اسەرى ادام ويىندا، ساناسىندا ايلار ەمەس، جىلدار بويى، انىعى ماڭگىلىككە قالاتىنى حاق. ايتالىق، «قورعانسىزدىڭ كۇنى» جازىلعان ۋاقىتتا گازەت-جورنالداردا، نەمەسە ەل اراسىنداعى اڭگىمەلەردە نە ايتىلعانىن قازىر كىم بىلەدى؟

«پەرمەدەگى پيگماليوننىڭ» كەيىپكەرى كەز-كەلگەن قازاق اۋىلىنان قاي سالادا بولماسىن قينالماي-اق تابۋعا بولاتىن تۋما تالانت يەسى، بۇل جولى دارىندى سۋرەتشى. باسقا ءبىر جاعدايدا وزىندەي تالعامى بيىك تالاپكەر ورتاعا تاپ بولسا نەمەسە ونەر ينستيتۋتىندا ارنايى ءبىلىم السا، الەمدىك دەڭگەيدە مويىندالاتىن اتاقتى سۋرەتشى اتانارى كۇمانسىز. الايدا، ادەتتەگىدەي الىس ءبىر تۇكپىردە جاتقان شاعىن اۋىلدا تۋىپ وسكەندىكتەن ۇلتتىق تاربيەگە ساي جالعىز كارى شەشەسىن تاستاپ كەتە الماي، اۋىلدا قالا بەرگەن. بىراق جاراتۋشىنىڭ ءوزى سىيعا تارتقان بويىنداعى الاپات كۇش، ادۋىن تالانت كەۋدەدەن جارىققا شىقپاي تۇرا المايدى، سوندىقتان ءوزىنىڭ اينالاسىنداعى دۇنيە-الەمدى قارا قارىنداشپەن اق قاعازعا ءتۇسىرۋ، اۋىلداستارىنىڭ بەت الپەتىن اينىتپاي بەينەلەۋ ونىڭ ءومىرىنىڭ اجىراماس بەلگىسى، ءتىپتى ولاردىڭ قۇجاتتارىنداعى فوتوسىنا دەيىن مۇنىڭ قولىنان شىققان. بۇل اۋىلدىڭ جولى بولعانداي، ويتكەنى قايىرگەلدىنىڭ سۋرەتتەرى ارقىلى ونىڭ بۇكىل تىنىس-تىرشىلىگى، كارى-جاسى، تاۋ-تاسى، اسپان-كوگى، قيسىق كوشەسى، بۇزىلعان تراكتىرى، سىنعان سوقاسىنا دەيىن ماڭگىلىككە تاڭبالانعان، دەمەك وسىناۋ شاعىن اۋىل تاريحقا بەرىك ەنگەن. قالامگەر شىعارماسىنا وزەك بولعان بەيمالىم ەلدىمەكەننىڭ بىرەگەي وقيعاسى بايتاق ەلىمىزدىڭ كەز-كەلگەن تۇكپىرىندە اينا قاتەسىز بولماسا دا، ۇقساس، تانىس بەينەدە قايتالانىپ جاتۋى ابدەن ىقتيمال.

وقيعاعا ورالساق، وزگەلەر ۇعىنا بەرمەيتىن ونەردىڭ تىلسىم الەمىندە، قيالدىڭ قالتارىستارىندا ءجۇرىپ قارەكەڭ ۇيلەنۋ، وتباسىن قۇرۋ سىندى ادامي قاجەتتىلىكتەرىن ورىنداۋعا دا وتىزدان اسقانشا كەشىگىپ جۇرگەنى سودان. اۋىلداعى قۇرداستارىنىڭ جەتەلەۋىمەن اعىنعا كونىپ ايتەۋىر جاساپ كورگەن تالپىنىستارىندا ناتيجە جوق، ويتكەنى مۇنىڭ بولمىسى بولەك، «ادەبي» تىلمەن «قاداري-حالىمىزشە»، «مارحاببات»، «قالقام» دەپ سويلەيدى، ونىسى ادەتەگى قارابايىر ورتاعا كۇلكىلى، تۇسىنىكسىز كورىنەدى. سوندىقتان ازىرگى قاناعاتى سويلەسكەن قىز-قىرقىننىڭ بەينەسىن ءوزى قالاعان، وزىنە ۇناعان، تەك ءوزى كورگىسى كەلەتىن «ۇلبىرەگەن سۋسىمالى جىبەك كويلەكتە قۇبىلا تولقىپ تۇرعان» بەينەدە سالۋ، جەكە قالعاندا الگىلەرمەن سويلەسەدى، سولارمەن بىرگە ءجاننات باعىنا اتتانادى. دەسە دە، سۋرەتشىنىڭ جانىنىڭ قالاۋىنداعى، وزگەدەن بولەك تالعامىنداعى قىزدىڭ جولىعۋى  قيىنعا اينالعان. بۇل جاعداي كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ەشكىم كۇتپەگەن، ويلاماعان جەردەن وزگەرىپ سالا بەرەدى. شىعارمانىڭ شيىرشىق اتۋى دا وسى ساتتەن باستالماق. كەشتەردىڭ بىرىندە قارەكەڭ تەلەديداردان الا توپالاڭ باسقان ءسۇريا دەگەن ەلدە قارا بەت-پەردەلى، تەك ەكى جانارىنان كوز جاسى ۇزدىكسىز تامشىلاپ ەڭىرەپ تۇرعان قازاق قىزىن كورەدى. ءدىني جات اعىمنىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ، ءبىر تۇندە سولاردىڭ سەركەسىنىڭ ءبىرىنىڭ نەكەلى ايەلىنە اينالعانىن ءوزى دە سەزبەي قالعان جاس قىز اتا-انا، اعايىن تۋىستان بەزىنىپ، الىس ەلگە اتتانعان «كۇيەۋىن» ىزدەيمىن دەپ، ەندىگى جات جەردە تىعىرىققا تىرەلىپ، وزگە كوپ ەركەكتىڭ باۋىرىنان ءوتىپ، قۇلدىقتىڭ قامىتىن كيگەن ەكەن. قارا كويلەكتى قىزدى كورگەن ساتتەن باستاپ كەيىپكەردىڭ دە ءومىرى كۇرت وزگەردى.  «نەتكەن كوز، قۇداي-اۋ، نە دەگەن كوز مىناۋ؟» دەگەن تاۋسىلماس كۇبىرگە كوشكەن بۇنى سول ءبىر ءمولت قارا كوز تولاسسىز تولعاندىرىپ، ەستەن تاندىرعان. ونىڭ ەندىگى ءومىرى ءبىر كورگەننەن كوكىرەگىنە جاتتالعان قوسى جاناردى كۇنى-ءتۇنى بەينەلەۋ، اۆتوردىڭ باي، كوركەم تىلىمەن ايتقاندا «ءجاۋدىر كوز»، «ناركەس كوز»، «سۇقسىر كوز»، «ءازازىل كوز» دەپ، تۇسىنىكسىز كۇبىرلەپ ءجۇرىپ، قارا پەردەنىڭ ار جاعىنا جاسىرىلعان بەينەنى تابۋ، ال كۇندەلىكتى تىرشىلىك تارك ەتىلدى. قايران شەشەسىنەن باستاپ اۋىلداستارىنىڭ ءوزى مۇنى ەندى كوز ءتيدى، اۋرۋعا ۇشىرادى دەپ كۇڭىرەنە قابىلداي باستايدى.

وسى ورايدا ءبىزدىڭ ەسىمىزگە ورىس ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى ا.چەحوۆتىڭ ايگىلى «چەرنىي موناح» اڭگىمەسىنىڭ سيۋجەتى مەن كەيىپكەرى ورالادى. اڭگىمە كەيىپكەرى جاس عالىم، ماگيستر-فيلوسوف قوعامدا وزىنە لايىق ورنىن الۋ مۇددەسىندە ۇزدىكسىز وقۋدىڭ، ىزدەنۋدىڭ جولىندا ءجۇرىپ، جۇيكەسىن شارشاتىپ العان كوۆرين ىشكى دۇنيەسىنىڭ ارپالىستى كەزەڭىندە ءبىر كەزدەرى اڭىزداردان ەستىگەن قارا سوپىمەن كەزدەسىپ، اينالاسىنداعى ادامداردان تابا الماعان تۇسىنىستىكتى، ءوزىنىڭ ويىمەن ۇندەستىكتى قارا سوپىنىڭ ايتقاندارىنان تاۋىپ، ءوزى شەشىمىن، ءمانىن ىزدەپ جۇرگەن ماڭگىلىك شىندىقتىڭ بار جوعى، ادامزاتتىڭ جارقىن كەلەشەگى، جەكە ادامنىڭ ەركىندىگى، ازاتتىعى ءتارىزدى تاقىرىپتارداعى پىكىرلەرىنە دەمالۋعا كەلگەن دەرەۆنياسىنىڭ شەتىندەگى جابايى باقتا كەزدەسكەن ەلەستى سوپىدان سايكەستىك تاۋىپ، ۋاقىتشا بولسا دا باقىتقا كەنەلەتىنى بار. الايدا، ەڭ جاقىندارى، توڭىرەگىندەگىلەر ونى زورلىقپەن ەمدەۋگە كوندىرگەننەن كەيىن اقىرىندا كوۆريننىڭ ءومىرى تراگەديامەن اياقتالعان ەدى.

ال، پەرمەدەگى پگيماليون قارەكەڭنىڭ باسىنداعى حال وسىعان ۇقساس بولا تۇرا، تۇششىبۇلاقتىڭ اقجارقىن، مەيىرىمدى،  باۋىرمال جۇرتى وعان تۇبەگەيلى جاناشىرلىقپەن قاراپ، ونىڭ باسىنداعى كۇيدى سۋرەتشىنىڭ قالاۋىنا ساي شەشۋگە بارىن سالادى. اۋىلداستارى ىزدەپ ءجۇرىپ الدىرعان بىرەسە اساۋ بۋراعا، بىردە ىسقىرعان جىلانعا دا اينالىپ كەتەتىن اقىرعان باقسىدان، توڭىرەكتى كۇڭىرەنتكەن عۇلاما مولدانىڭ ەم-دومىنان دا قايىر بولماعان سوڭ، بۇل سەن ىزدەگەن قىز دەپ قالادان كوندىرىپ، قارا كويلەك كيگىزىپ، قارا پەردەمەن الىپ كەلگەن الدەبىر جەتىم قىز دا جاعدايدى قۇتقارا المادى. ويتكەنى باسقا - باسقا، ال ناعىز سۋرەتشىنى الداۋ، دەمەك اقيقاتتى اينالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. ناعىز، شىنايى ونەر يەسىنىڭ ىشكى قۋاتى مەن سەنىمى، رۋحىنىڭ قايراتى وزگە كەز-كەلگەن سىرتقى كۇشتەردەن الدەقايدا بيىك، الدەقايدا بەركى ەكەندىگىنە كوزىمىز جەتەدى.

انتون چەحوۆتىڭ كەيىپكەرى كوۆرين جان تىنىشتىعىن جابايى باقتان تاپسا، داۋرەن قۋاتتىڭ كەيىپكەرى قارەكەڭ جۇرەگىنە ۇيالاعان جۇمباق جاننىڭ بەينەسىن، تامشىبۇلاقتىڭ باسىنان تاپقان. «تامشىبۇلاق – قۇدايدىڭ ءبىر كەرەمەتى ەدى. ارقاسىن سارىتاۋدىڭ نۋ جىنىسىنا تىرەگەن الىپ جارتاس. الىپ جارتاستىڭ قاس بەتىنەن تەبىنىپ جۇپ تامشى قىسى-جازى ءبىر ۇزىلمەي، سورعالاپ اعادى دا تۇرادى: مولدىرەپ اققان كوز جاسىنداي». قالامىنىڭ قۇدىرەتى بار قارەكەڭ سول قوس تامشىنى تەلەديداردان كورگەن جۇمباق قىزدىڭ جانارىنا اينالدىرادى. سۋرەتشىنىڭ جانى دا ءبىر ساتكە سايابىرسىعانداي. اڭگىمە اۆتورى اتا داستۇرىمىزدە جوق، وعان مۇلدە كەرەعار جات ءدىني اعىمدار مەن وپاسىز يدەولوگيا قاقپانىنا ءتۇسىپ، الىس ەلدە، بوتەن جۇرتتا باقىتسىزدىققا ۇشىراعان قازاق قىزىنىڭ اپاتتى قايعىسىنا اتامەكەنى، تۋعان جەرىنىڭ ءوزى ءۇن قوسىپ، تاستى تەسىپ شىققان تامشىبۇلاقتىڭ كوز جاسىنداي قوس تامشىسىندا كورىنىس بەرگەن سيمۆولدىق ماعىنادا ۇسىنعان. قازاق قىزى قازاق جەرىندە، تۋعان توپىراعىندا عانا باقىتتى بولماق، مىنەكي، تابيعات انانىڭ ءوزى قىز تاعدىرىنىڭ اۋىرتپالىعىن تەڭ بولىسكەندەي. مۇنى جۇرتشىلىقتان ەڭ الدىمەن بايقاعان جان - سۋرەتشى، كوكىرەك كوزى اشىق، كىتاپ وقيتىن، ادەبي تىلمەن سويلەيتىن ونەر ادامى. قوعامداعى كوپتەگەن جايتقا سۋرەتشىنىڭ كوزىمەن قاراپ، اقىننىڭ جۇرەگىمەن سەزىپ، كومپوزيتوردىڭ قۇلاعىمەن تىڭداۋ كەرەكتىگىن العا تارتادى.

مىنەكي، كولەڭكەلى، كۇڭگىرت، زۇلىم كۇشتەردىڭ جىمىسقى ارباۋىمەن اداسقان ارۋدى تاعدىردىڭ ءوزى قارەكەڭنىڭ اۋىلىنا مەكتەپكە مۇعالىمدىككە  جەتەلەپ اكەلەدى. گۇلتۇنىقتى كورگەن بويدا قارەكەڭ تامشىبۇلاقتىڭ باسىنداعى ءوزى سالعان قىز جانارىنىڭ تابيعاتتاعى بەينەسىمەن تانىستىرعان. قوس كەيىپكەر سول ارادا تابىسىپ، ماڭگىلىككە سەرتتەسەدى. اداسقان جان ۇيىرىنە قوسىلىپ، الاسۇرعان سۋرەتكەردىڭ جان-دۇنيەسى جايباراقات تاۋىپ، اقجارقىن، مەيىربان، باۋىرمال ۇلىسقا تاعى ءبىر ەرەكشە جانۇيا قوسىلادى.

مۇحتار كارىباي،

ديپلومات، پۋبليتسيست

Abai.kz