الەم تاعى دا تەڭسەلىپ تۇر.

تاياۋ شىعىس ورتەنىپ جاتىر، نارىقتار قالتىراپ، ۇيرەنشىكتى وداقتار سىزات بەرە باستادى. قازان ايىندا گازا سەكتورىنداعى جاعداي قايتا ۋشىققاندا، الەمدىك تەلەارنالار تاۋلىك بويى دەرلىك تىكەلەي ەفير جۇرگىزدى. ايماقتاعى نىساندارعا جاسالعان سوققىلار مۇناي باعاسىنا اسەر ەتكەن ساتتە، بيرجالار بىردەن جاۋاپ قاتتى - بۇل قازاقستانعا تىكەلەي ىقپال ەتتى.

ال ءبىز سول مەزەتتە جاڭالىق تاسپالارىن اشىپ، Reuters, AFP جانە باسقا دا اگەنتتىكتەردىڭ حابارلارىن قايتالاپ وقۋمەن وتىردىق.

كوپتەگەن جىلدار بويى قازاقستاننىڭ مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى بيۋدجەتتەن ونداعان ميلليارد تەڭگە الىپ كەلەدى - وتاندىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن دامىتۋعا، اقپاراتتىق ەگەمەندىكتى نىعايتۋعا، ءوز كۇن ءتارتىبىمىزدى قالىپتاستىرۋعا قارجى تۇراقتى تۇردە بولىنەدى. ەسەپتەر جاريالانادى. تۇجىرىمدامالار بەكىتىلەدى.

الايدا ءىرى حالىقارالىق داعدارىس بولا قالسا – مەيلى ول تاياۋ شىعىستاعى شيەلەنىس بولسىن، كورشى ەلدەرگە قارسى سانكتسيالىق پاكەتتەر بولسىن نەمەسە كاسپي ارقىلى وتەتىن لوگيستيكالىق دالىزدەردەگى ىركىلىستەر بولسىن – بىردەن بايقالادى: ءبىزدىڭ ءوز قاتىسۋىمىز ول جەردە جوقتىڭ قاسى.

رەسەيگە قارسى جاڭا سانكتسيالار ەنگىزىلگەندە – قازاقستان كورشى ءارى ساۋدا سەرىكتەسى رەتىندە ەرىكسىز نازار ايماعىنا ىلىككەندە، ءبىزدىڭ قاي جۋرناليست بريۋسسەلدە نەمەسە ۆاشينگتوندا تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەپ وتىر؟

اۋعانستاندا كۇشتەر تەپە-تەڭدىگى وزگەرگەندە، ورتالىق ازيا ءۇشىن تۋىندايتىن قاتەرلەردى ءتۇسىندىرىپ بەرەتىن ايماقتاعى ءوز ءتىلشىمىز بار ما؟

ۇقشۇ نەمەسە شىۇ سامميتتەرىندە ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ەكونوميكاسىنا ىقپال ەتەتىن شەشىمدەر قابىلدانعاندا، ءبىز تەرەڭ تالداۋ ەستيمىز بە؟، جوق! ءباسپاسوز حابارلاماسىنان قىسقاشا مازمۇنىن عانا وقيمىز.

ءبىز ءوزىمىزدى ءجيى ايماقتىق دەرجاۆا دەپ اتايمىز. مۇنايدى كتك ارقىلى ەكسپورتتايمىز، ترانسكاسپي باعىتىن دامىتامىز، قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى ترانزيتتىك حاب رەتىندەگى ءرولىمىزدى دارىپتەيمىز. بىراق اقپاراتتىق ماعىنادا ءالى دە دارمەنسىز تۇتىنۋشىمىز. ءتىپتى ءوز مۇددەمىزگە قاتىستى ماسەلەلەردە دە وزگەنىڭ تۇسىندىرمەسىنە تاۋەلدىمىز.

اقپاراتتىق تاۋەلدىلىك – جالاڭ تەوريا ەمەس. بۇل – ناقتى وسالدىق. مەن بۇل تۋرالى ءجيى جازامىن.

ەگەر سەن ءوز ۇستانىمىڭدى ءوزىڭ تۇسىندىرمەسەڭ، ونى سەن ءۇشىن وزگەلەر تۇسىندىرەدى. كەيدە ءادىل، كەيدە تەرىس. سوندا ەلدىڭ شىنايى بولمىسىنا ەش قاتىسى جوق بەينەسى قالىپتاسادى.

قوعام «قارجىنى يگەرۋ» تۋرالى ەسەپتەردەن شارشادى. مەديا دامۋى جونىندەگى باننەرلەرى جارقىراعان فورۋمداردان جالىقتى. «جاريالانعان ماتەريالدار سانى»، «اۋديتوريا قامتۋى» سەكىلدى فورمالدى كورسەتكىشتەردەن قاجىدى.

ايتىڭىزشى، سول ماتەريالداردىڭ قانشاسى شىن مانىندە حالىقارالىق كۇن تارتىبىنە ىقپال ەتەدى؟ قانشاسى ەلدەن تىس جەردە دايەكتەلەدى؟ قانشاسى قازاقستاندى دەربەس ويىنشى رەتىندە تانىتادى؟

بىزگە شىنايى حالىقارالىق قاتىسۋ قاجەت – سيمۆوليكالىق ەمەس، جۇيەلى. نەگىزگى استانالاردا تۇراقتى تىلشىلىك قوسىن اشىڭدار. حالىقارالىق ساراپتاماعا ينۆەستيتسيا – جاعىمپازدىق  پەن تامىر-تانىستىققا ەمەس، اپا مەن ىقپالعا اقى تولەنەتىن اشىق ءارى ءادىل مەملەكەتتىك اقپاراتتىق تاپسىرىس بولۋ كەرەك..

ءبىز ەگەمەندىكتىڭ – اقپاراتتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنداعى ءبىر تارماق ەمەس، الەم ءدۇر سىلكىنگە ساتتە ءوز ءۇنىڭدى ءوزىڭ ايتا الۋ قابىلەتى ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك.

ازىرگە بۇل ءۇن تولىققاندى ەستىلمەيدى.

ەگەر ءبىز شىنىمەن دە الەمدىك ساياساتتىڭ سۋبەكتىسى بولعىمىز كەلسە – بۇعان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ شاقىرىپ وتىر - باسقا دەرجاۆالاردىڭ مۇددەلەرى توعىسقان كارتاداعى جاي عانا اۋماق بولىپ قالعىمىز كەلمەسە، وندا وزگەلەردىڭ بايانداۋىمەن ءومىر ءسۇرۋدى دوعارىپ، الەمگە قاتىستى ءوز كوزقاراسىمىزدى قالىپتاستىرۋعا ءتيىسپىز – دالەلدى، كاسىبي ءارى ەستىلەتىن كوزقاراستى.

سونىڭ ۋاقىتى جەتتى، باياعىدا جەتكەن!

بيگەلدى عابدۋللين

Abai.kz