اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ 13-15 مامىر ارالىعىندا قىتايعا مەملەكەتتىك ساپارمەن بارادى، بۇل ونىڭ ەكىنشى مەرزىمىندەگى بەيجىڭگە العاشقى ساپارى.

اق ءۇي باستاپقىدا ساپار ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا نەمەسە ءساۋىر ايىنىڭ باسىندا بولاتىنىن حابارلاعان بولاتىن. دەگەنمەن، ترامپ يران داعدارىسىنا باسىمدىق بەرەتىنىن ايتىپ، ونى مامىر ايىنىڭ ورتاسىنا اۋىستىردى.

بۇل ساپار اقش پەن قىتاي اراسىنداعى شيەلەنىس كۇشەيگەن كەزدە وتكەلى وتىر. ەكى الىپ ەلدىڭ اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىكتەر: اقش-تىڭ قىتايعا تەحنولوگيا ەكسپورتىنا شەكتەۋ قويۋى، تاريفتەر جانە تايۆان مەن وڭتۇستىك قىتاي تەڭىزىنە قاتىستى كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەردى قامتيدى.

اق ءۇي سارسەنبى مەن جۇما ارالىعىندا وتەتىن ساپاردىڭ كۇن تارتىبىندە ساۋدا، تاريفتەر جانە جاساندى ينتەللەكت بولاتىنىن حابارلادى.

اق ءۇيدىڭ ءباسپاسوز حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى اننا كەللي تىلشىلەرگە ترامپتىڭ سارسەنبى كۇنى كەشكە بەيجىڭگە تابان تىرەيتىنىن ايتتى. ول سونداي-اق، بەيسەنبى كۇنى تاڭەرتەڭ سي تسزينپينمەن قارسى الۋ ءراسىمى مەن ەكىجاقتى كەزدەسۋ وتەتىنىن، سودان كەيىن تۇستەن كەيىن اسپان عيباداتحاناسىنا باراتىنىن جانە كەشكە مەملەكەتتىك بانكەت بولاتىنىن جەتكىزدى. ترامپ جۇما كۇنى كەشكە تامان ۆاشينگتونعا كەرى قايتپاق ەكەن.

اننا كەللي بۇل ساپار رەسپۋبليكاشىلدارعا «قىتايمەن قارىم-قاتىناستى قايتا تەڭەستىرۋگە، امەريكانىڭ ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىگىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ادىلەتتىلىككە باسىمدىق بەرۋگە» جاقسى مۇمكىندىك ەكەنىن مالىمدەدى. ول «ساپاردىڭ ماڭىزدى سيمۆوليكالىق ساپار بولاتىنىنا» جانە «كەيبىر پايدالى كەلىسىمدەرگە» ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.

سويا، سيىر ەتى جانە Boeing ۇشاقتارى

قاراشا ايىندا وتەتىن اقش-تاعى ارالىق سايلاۋ الدىندا ترامپ سي تسزينپيننەن ساۋدا جەڭىلدىكتەرىن كۇتۋدە. ۆاشينگتون مەن بەيجىڭ بۇرىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە نەمەسە ماڭىزدى تاۋار تاسىمالىنا زيان كەلتىرمەي ەكىجاقتى ساۋدانى ىلگەرىلەتۋگە بولاتىن ونىمدەردى انىقتاۋ ءۇشىن ساۋدا مەحانيزمىن قۇرۋعا كەلىسكەن بولاتىن.

ولارعا قىتايعا اقش قۇس ەتىن جانە سيىر ەتىن ساتىپ الۋعا رۇقسات بەرۋ جانە الداعى ءۇش جىلدا اقش-تان جىل سايىن شامامەن 25 ميلليون توننا سويا ساتىپ الۋ مىندەتتەمەسى كىرەدى. ترامپ اكىمشىلىگى سونىمەن قاتار بەيجىڭنىڭ Boeing ۇشاقتارىن جانە اقش كومىرىن، مۇنايىن جانە تابيعي گازىن ساتىپ الۋىن قالايدى.

سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدارعا جوعارى تەحنولوگيا ايىرباستاۋ

بەيجىڭ ۆاشينگتوننان وزىق چيپ ەكسپورتىنا شەكتەۋلەردى جەڭىلدەتۋدى تالاپ ەتۋدە جانە اقش-تىڭ قىتايدىڭ چيپ ءوندىرىسى ءۇشىن قاجەتتى جابدىقتارعا قول جەتكىزۋىن شەكتەيتىن زاڭ جوباسىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. اقش ءوز كەزەگىندە قىتايدىڭ اقش كومپانيالارىنا سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار مەن ماڭىزدى مينەرالداردى جەتكىزۋگە رۇقسات بەرۋىن قالايدى.

كەلىسسوزدەردە باسىمدىققا يە بولۋ ءۇشىن ەكى تاراپ تا ءبىر-بىرىنە ەكونوميكالىق قىسىمدى ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالار قابىلدادى.

يران سوعىسى

اقش-تىڭ قارجى ءمينيسترى بەسسانتس دۇيسەنبى كۇنى ترامپتىڭ سي تسزينپينمەن يران سوعىسىن تالقىلايتىنىن جانە قىتايدى ورمۋز بۇعازى ارقىلى ساۋدا كەمەلەرىنىڭ ءوتۋىن قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان حالىقارالىق بىرلەستىككە قوسىلۋعا شاقىرعانىن مالىمدەدى. دەگەنمەن، بەيجىڭ ۆاشينگتوندى قىتايدىڭ ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە جانە قىتايدىڭ پارسى شىعاناعى ەلدەرىمەن قارىم-قاتىناسىنىڭ تۇراقتىلىعىنا قاۋىپ توندىرەتىن سوعىستى توقتاتۋعا جاۋاپتى «باستى ويىنشى» دەپ سانايدى.

يراننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى جاقىندا بەيجىڭگە بارىپ، ۆان يگە امەريكا قۇراما شتاتتارىمەن كەلىسسوزدەردىڭ بارىسى تۋرالى حابارلادى.

تايۆان ماسەلەسى

بەيجىڭ تايۆان ماسەلەسىن ۆاشينگتونمەن نەگىزگى داۋ رەتىندە قاراستىرىپ كەلەدى. وتكەن اپتادا اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى رۋبيومەن تەلەفون ارقىلى سويلەسكەن ۆان ي ۆاشينگتوندى «ۋادەلەرىن ورىنداۋعا» جانە «دۇرىس تاڭداۋ جاساۋعا» شاقىردى، تايۆان ماسەلەسىن «قىتاي-اقش قارىم-قاتىناسىنا ەڭ ۇلكەن قاۋىپ» دەپ اتادى.

Reuters اگەنتتىگى ترامپتىڭ قىتايعا ساپارىنا دايىندىققا قاتىسقان دەرەككوزدەرگە سىلتەمە جاساي وتىرىپ، قىتاي ۇكىمەتى اقش ۇكىمەتىنە تايۆاننىڭ تاۋەلسىزدىگىنە قاتىستى ۇستانىمىن تۇزەتۋدى ۇسىنعانىن حابارلادى. سي تسزينپين ۆاشينگتوننىڭ تايۆانعا قاتىستى «تايۆاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن قولداماۋ» ۇستانىمىن - «تايۆاننىڭ تاۋەلسىزدىگىنە قارسىمىز» دەپ وزگەرتۋىن قالايدى.

Abai.kz