تسيفرلىق ءبىلىم بەرۋ ورتاسىنداعى باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمىنىڭ كوممۋنيكاتسيالىق مادەنيەتى

قازىرگى قوعام ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدىڭ ءارتۇرلى سالالارىنا ەنەتىن تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ قارقىندى دامۋىمەن بەتپە-بەت كەلەدى. ماقالا تسيفرلىق ورتادا ءبىلىم الۋشىلاردىڭ الدىندا تۇرعان ەتيكالىق سىن-قاتەرلەردى انىقتاۋعا، سونداي-اق ءبىلىم بەرۋدى تسيفرلاندىرۋ كونتەكستىندە پەداگوگتاردى كاسىبي دايارلاۋعا قويىلاتىن قازىرگى زامانعى تالاپتاردى تالداۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق، ءبىلىم الۋشىلاردىڭ وڭ ساندىق مىنەز-قۇلقىن قالىپتاستىرۋعا جانە مۇعالىمدەر اراسىندا سايكەس قۇزىرەتتىلىكتەردى دامىتۋعا اسەر ەتەتىن نەگىزگى اسپەكتىلەردى تالداۋ مەن جەتىلدىرۋگە ارنالادى. ماقالادا تسيفرلىق مادەنيەت پەن ەتيكەتتى دامىتۋعا باعىتتالعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ۇسىنىلادى. جەلىدەگى اقپاراتپەن ءوزارا ارەكەتتەسۋدىڭ ەتيكالىق اسپەكتىلەرى، ونىڭ ىشىندە قۇپيالىلىق پەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى قاراستىرىلادى. ناتيجەلەر ءتيىمدى وقىتۋ ستراتەگيالارىن ازىرلەۋگە جانە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە قاۋىپسىز تسيفرلىق ورتانى قامتاماسىز ەتۋگە نەگىز بولا الادى.

سۋرەت: اۆتوردىڭ مۇراعاتىنان الىندى.

سۋرەت: اۆتوردىڭ مۇراعاتىنان الىندى.

سۋرەت: اۆتوردىڭ مۇراعاتىنان الىندى.

قازىرگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ – زامان تالابى ەكەنى بەلگىلى. بۇل باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ وقۋ-تانىمدىق ىسارەكەتتەرىن بەلسەندەنىرۋدە وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. ويتكەنى باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ وقۋ-تانىمدىق ءىس-ارەكەتتەرىن تەك وقۋلىقپەن نەمەسە ۇلەستىرمەلى ماتەريالدارمەن بەلسەندەندىرۋ وڭاي ەمەس. سول سەبەپتى ساباقتاردا قاندايدا ءبىر تسيفرلىق تەحنولوگيانى قولدانۋدى قاجەت ەتەدى.

سونىمەن قاتار، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا بۇل ماسەلەگە ۇلكەن ءمان بەرىلۋدە. بۇل تەحنولوگيالار باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ وقۋ-تانىمدىق ىسارەكەتتەرىن بەلسەندەندىرىپ، ولاردىڭ تانىمدىق قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ، زاماناۋي داعدىلاردى مەڭگەرۋىنە ىقپال ەتەدى.

باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن وقۋ پروتسەسى قىزىقتى ءارى ناتيجەلى بولۋى كەرەك. ولار ءۇشىن ءبىلىمدى تەك مەڭگەرۋ عانا ەمەس، ونى ومىردە قولدانۋعا ۇيرەتۋ ماڭىزدى. تسيفرلىق تەحنولوگيالار، سونىڭ ىشىندە ينتەراكتيۆتى تاقتالار، ۆيرتۋالدى شىندىق قۇرالدارى جانە ارنايى پلاتفورمالار (Bilimland, Quizlet, كahoot, جي (جاساندى ينتەللەكت) جانە ت.ب.) وقىتۋ ادىستەرىن جاڭعىرتۋعا كومەك بەرەدى.

باستاۋىش سىنىپ كەزەڭى – بالانىڭ وقۋ داعدىلارى قالىپتاستىپ، بىلىمگە قىزىعۋشىلىعى ارتىپ، دۇنيەتانىمى كەڭەيەتىن ماڭىزدى كەزەڭ. بۇل جاس

شاماسىندا وقۋشىلاردىڭ وقۋ بەلسەندىلىگى مەن تانىمدىق قىزىعۋشىلىعى ولاردىڭ وقۋ جەتىستىكتەرىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. بەلگىلى پسيحولوگتار مەن پەداگوگتەردىڭ زەرتتەۋلەرى (پياجە، ۆىگوتسكي) باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ تانىمدىق ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ پسيحولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىنە ءمان بەرىپ، ولاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە وراي ادىستەمەلەردى قولدانۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى.

سۋرەت: اۆتوردىڭ مۇراعاتىنان الىندى.

باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ وقۋ-تانىمدىق ءىس-ارەكەتى ولاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىمەن، پسيحولوگيالىق جانە فيزيولوگيالىق دامۋىمەن تىعىز بايلانىستى. بۇل كەزەڭدەگى وقۋشىلاردىڭ تانىمدىق قىزىعۋشىلىعى جوعارى بولعانىمەن، زەيىننىڭ تۇراقسىزدىعى، ەموتسيالىق اسەرگە تاۋەلدىلىگى سياقتى ەرەكشەلىكتەرى وقۋ پروتسەسىنە ىقپال ەتەدى. وسى تۇرعىدا، بەلگىلى پسيحولوگ ج.پياجە تانىمدىق دامۋ تەورياسىندا بالالاردىڭ ويلاۋ قابىلەتى كەزەڭكەزەڭىمەن داميتىنىن كورسەتسە، ل.س.ۆىگوتسكيدىڭ «جاقىن دامۋ ايماعى» تۇجىرىمداماسى وقۋشىلاردىڭ قابىلەتىن قابىلەتىن بەلسەندەندىرۋ ءۇشىن سىرتقى قولداۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ وتكەن. بۇل – مۇعالىمنىڭ ءرولى وقۋشىلاردىڭ وقۋ-تانىمدىق بەلسەندىلىگىن ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەنىن كورسەتەدى. ال، د.ب.ەلكونين جانە ۆ.ۆ.داۆىدوۆ وقۋ ءىس-ارەكەتىن وقۋ مىندەتتەرى، وقۋ ارەكەتتەرى، وزىندىك باقىلاۋ جانە وزىندىك باعالاۋ سياقتى بىرنەشە كومپونەنتتەردىڭ بىرلىگى رەتىندە قاراستىرادى. وسى ورايدا بالانىڭ وقۋعا قىزىعۋشىلىعىنىڭ جوعالۋ سەبەبىنىڭ نەگىزگىسى – وقۋ موتيۆاتسياسىنىڭ تومەندەۋى. ال وقۋ موتيۆاتسياسىن وقۋ ءىس-ارەكەتىندە ءار ءتۇرلى تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ بارىسىندا جوعارلاتۋعا بولادى.

ءتىپتى، ج.قاراەۆ ءوز ەڭبەكتەرىندە كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيالاردى قولدانۋ وقۋشىلاردىڭ تانىمدىق ارەكەتتەرىن بەلسەندەنىرۋگە ىقپال ەتەتىنىن العا تارتسا، س.قاراەۆ وقۋ يكەمدىلىكتەرىن دامىتۋعا جول اشاتىنىن كورسەتكەن .

تسيفرلىق تەحنولوگيالار ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىنە جاڭا مۇمكىندىكتەر الىپ كەلدى. ولار وقۋشىلاردىڭ موتيۆاتسياسىن ارتتىرىپ، اقپاراتتى قابىلداۋ جانە ونى قولدانۋ ادىستەرىن جاقسارتادى.

تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ كەلەسىدەي نەگىزگى ارتىقشىلىقتارى بار:

- اقپاراتتىڭ قولجەتىمدىلىگى: تسيفرلىق قۇرالدار كەز-كەلگەن ۋاقىتتا ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وقۋشىلار ساباقتان تىس ۋاقىتتا دا قوسىمشالاردى پايدالانىپ، تاقىرىپتاردى قايتالاپ، بەكىتە الادى;

- كورنەكىلىك: ينتەراكتيۆتى تاقتالار، انيماتسيالار، بەينەماتەريالدار اقپاراتتى كوزبەن كورۋگە مۇمكىندىك بەرىپ، تۇسىنىكتى ەتەدى;

- دەربەستەندىرۋ: ءار وقۋشى ءوزىنىڭ وقۋ قارقىنى مەن دەڭگەيىنە سايكەس ءبىلىم الادى;

- قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرۋ: ويىن تۇرىندەگى تاپسىرمالار مەن ينتەراكتيۆتى ۆيكتورينالار وقۋشىلاردىڭ ساباققا دەگەن ىنتاسىن كۇشەيتەدى.

كەلەسى تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ پراكتيكاداعى اسەرىنە توقتالساق:

- مۋلتيمەديالىق ماتەريالدار: بستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنا تۇسىنىكتى ەتىپ جاسالعان انيماتسيالار مەن بەينەروليكتەر قيىن تاقىرىپتاردى مەڭگەرۋدى جەڭىلدەتەدى. مىسالى، Bilimland, جي (جاساندى ينتەللەكت) پلاتفورمالارىنداعى انيماتسيالار وقۋشىلارعا ماتەماتيكا نەمەسە قازاق تىلىندەگى ەرەجەلەردى تەز مەڭگەرۋگە كومەكتەسەدى.

- ۆيرتۋالدى جانە تولىقتىرىلعان شىندىق: Google Expeditions قوسىمشاسى ارقىلى وقۋشىلارعا جاراتىلىستانۋ، دۇنيەتانۋ ساباقتارىندا ءتۇسىندىرۋ وڭاي ءارى قىزىقتى. مىسالى، «جانۋارلار الەمى» تاقىرىبىندا تولىقتىرىلعان شىندىقتى قولدانۋ – وقۋشىلاردىڭ ەلەستەتۋ قابىلەتىن دامىتادى.

باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ادىستەرى ءار ءپاننىڭ ەرەكشەلىگىنە سايكەس وزگەرىپ وتىرادى. تومەندە باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنا وقىتىلاتىن پاندەر بويىنشا بىرنەشە مىسالدار كەلتىرىلگەن.

1. قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتتىك وقۋ:

- ينتەراكتيۆتى جاتتىعۋلار: وقۋشىلارعا ءسوز تىركەستەرى مەن سويلەمدەردى دۇرىس قۇراستىرۋعا ارنالعان ءموبيلدى قوسىمشالار (مىسالى، Quizlet);

- دىبىستىق وقىتۋ قۇرالدارى: دىبىس جازۋ مەن تىڭداۋعا ارنالعان قۇرالدار (مىسالى، Speechify) وقۋشىلاردىڭ دۇرىس سويلەۋ جانە تىڭداۋ داعدىلارىن جەتىلدىرەدى.

2. ماتەماتيكا:

- AR قۇرالدارى: گەومەتريالىق فيگۋرالاردى ءتۇسىندىرۋ كەزىندە AR قوسىمشالاردى پايدالانۋ;

- ينتەراكتيۆتى ۆيكتورينالار: Kahoot ارقىلى ەسەپتەردى قىزىقتى جارىس تۇرىندە شەشۋ.

تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋدىڭ ارتىقشىلىقتارىمەن قاتار قيىندىقتارى دا بار.

مىناداي ارتىقشىلىقتارىن اتاپ وتۋگە بولادى. ولار: تانىمدىق ىسارەكەتتى بەلسەندى ەتۋ; شىعارماشىلىق قابىلەتتەردى دامىتۋ; جىلدام كەرى بايلانىس بەرۋ.

- ەكسپەريمەنتتىك توپ (25 وقۋشى): وقۋشىلاردىڭ وقۋ ۇدەرىسىندە تسيفرلىق تەحنولوگيالار بەلسەندى تۇردە قولدانىلدى (مىسالى، Bilimland, Kahoot).

- باقىلاۋ توبى (25 وقۋشى): وقۋ ءداستۇرلى ادىستەرمەن (وقۋلىق، داپتەر، اۋىزشا ءتۇسىندىرۋ) جۇرگىزىلدى.

وسى توپتار بىردەي سىنىپتاردان الىندى جانە ولاردىڭ باستاپقى ءبىلىم دەڭگەيى شامالاس بولدى. ەكسپەريمەنت التى اپتا بويى جالعاستى، جانە ءار اپتادا ەكى ءپان بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلدى:

1. قازاق ءتىلى: ەرەجەلەردى ءتۇسىندىرۋ، وقىلىم جانە جازىلىم داعدىلارىن دامىتۋ.

2. ماتەماتيكا: ەسەپتەر شىعارۋ، گەومەتريالىق فيگۋرالاردى تانۋ جانە تالداۋ.

ەكسپەريمەنت بارىسىندا قولدانىلعان تسيفرلىق تەحنولوگيالار:

1. Bilimland پلاتفورماسى:

بۇل پلاتفورما ينتەراكتيۆتى بەينەماتەريالدار مەن انيماتسيالىق ساباقتاردى ۇسىندى. قازاق ءتىلى ساباعىندا ەرەجەلەر مەن ماتىندەردى كورنەكى تۇردە ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن قولدانىلدى.

2. Kahoot پلاتفورماسى:

ماتەماتيكا ساباعىندا ۆيكتورينالار مەن جارىستار ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن پايدالانىلدى. وقۋشىلار ەسەپتەردى توپپەن نەمەسە جەكە شەشىپ، ناتيجەلەرى بويىنشا جىلدام كەرى بايلانىس الدى.

مالىمەتتەر ساۋالناما، تەستىلەۋ ارقىلى جيناقتالدى. ءبىرىنشى ءادىس – ساۋالناما جۇرگىزىلدى. زەرتتەۋدىڭ باسىندا جانە سوڭىندا وقۋشىلاردان ساباققا دەگەن قىزىعۋشىلىعى مەن تسيفرلىق تەحنولوگيالارعا كوزقاراسىن انىقتاۋ ءۇشىن ساۋالناما الىندى. مىسالى:

- «ساباق قىزىقتى بولدى ما؟»

- «تسيفرلىق تەحنولوگيالار ارقىلى جاڭا تاقىرىپتى تەز ءتۇسىندىڭ بە؟»

- «تسيفرلىق قۇرالدار قولدانىلعان ساباق ۇنادى ما؟»

ەكىنشى ءادىس – تەستىلەۋ. قازاق ءتىلى بويىنشا: سوزدىك قورى، وقىلىم جىلدامدىعى جانە ەرەجەلەردى قولدانۋ قابىلەتى تەكسەرىلدى. ماتەماتيكا بويىنشا: جاي ەسەپتەر مەن كۇردەلى تاپسىرمالاردى شەشۋ ۋاقىتى جانە دالدىگى باعالاندى.

ءۇشىنشى ءادىس – باقىلاۋ جۇرگىزىلدى. ساباق بارىسىندا وقۋشىلاردىڭ بەلسەندىلىگىن مۇعالىمدەر كۇندەلىكتى باقىلاپ، ارنايى كەستەگە بەلگىلەپ وتىردى.

كەستە 1. تەست ناتيجەلەرى بويىنشا ءبىلىم ساپاسى ساۋالناما ناتيجەلەرى:

- ەكسپەريمەنتتىك توپ وقۋشىلارىنىڭ 90%-ى تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ساباققا قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرعانىن ايتتى.

- باقىلاۋ توبىنداعى وقۋشىلاردىڭ 65%-ى ساباقتاردىڭ ءداستۇرلى فورماتتا ءوتۋى بىرقالىپتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

بەلسەندىلىك كورسەتكىشى:

- ەكسپەريمەنتتىك توپ وقۋشىلارىنىڭ 85%-ى ساباق بارىسىندا قول كوتەرىپ، جاۋاپ بەرۋگە جانە تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا بەلسەندى قاتىسقان.

- باقىلاۋ توبىنداعى بەلسەندىلىك 65% دەڭگەيىندە قالدى.

تاڭداعان مالىمەتتەر نەگىزىندە تسيفرلىق تەحنولوگيالار قولدانىلعان ساباقتار وقۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن، تانىمدىق بەلسەندىلىگىن جانە ءبىلىم ساپاسىن ەداۋىر ارتتىرعانىن كورسەتتى.

بۇل زەرتتەۋ ناتيجەلەرى تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنا وڭ اسەر ەتەتىنىن دالەلدەدى جانە وسى ادىستەردى كەڭىنەن قولدانۋ ۇسىنىلادى.

سۋرەت: اۆتوردىڭ مۇراعاتىنان الىندى.

سونىمەن تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ءبىلىم الۋشىلاردىڭ كەلەسىدەي قۇزىرەتتىلىكتەرىن دامىتادى: تاپىرمالاردى ىرىكتەۋ; ءبىلىم الۋشىلاردى تانىمدىق قىزىعۋشىلىقتارىن ارتتىرۋ; وقىتۋدى جەكەشەلەندىرۋ; وقىتۋدا كورنەكىلىكتى پايدالانۋ; كەرى بايلانىستى جۇزەگە اسىرۋ; ناتيجەگە باعىتتالعان وقىتۋ جانە ت.ب. تسيفرلىق تەحنولوگيالار باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ وقۋ-تانىمدىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى بولىپ تابىلادى. ولار ءبىلىمدى مەڭگەرۋدى جەڭىلدەتىپ قانا قويماي، وقۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق ويلاۋىن جانە دەربەس جۇمىس ىستەۋ قابىلەتتەرىن دامىتادى. قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە تسيفرلىق قۇرالداردى كەڭىنەن قولدانۋ وقىتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا، سونداي-اق جاڭا ادىستەمەلىك تاسىلدەردى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

سۋرەت: اۆتوردىڭ مۇراعاتىنان الىندى.

مۇسابەۆا اقەركە تاجىبايقىزى، 

م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى كوللەدجى، ارنايى ءپان وقىتۋشىسى

Abai.kz