دراماتۋرگياعا قىزىققان ەمەسپىن. “اڭگىمەلەرىڭنەن ينستسەنيروۆكا جاساپ، تەاترعا ۇسىنساڭشى” دەگەندە دە قوزعالمادىم. “وعان كەتكەن ۋاقىتتا بىتپەي تۇرعان ءبىر اڭگىمەمدى شيمايلامايمىن با” دەيدى ىشكى ويىم. سودان با ەكەن، وسى ۋاقىتقا دەيىن بىردە-ءبىر پەسسا وقىماپپىن. شىنىم سول.   تەاترعا بارىپ قويىلىم كورەمىز عوي، بىراق “وسىنىڭ ستسەناريى قالاي جازىلدى ەكەن؟” دەگەن اۋەستىك بولماپتى.

بۇگىن ومىرىمدە العاش رەت پەسا وقىدىم. دۋمان رامازان اعامنىڭ “جوشى” دەپ اتالاتىن تۋىندىسى. بۇل شىعارما بيىل مەملەكەتتىك سىيلىققا ۇسىنىلىپ وتىر. سودان بولار گازەتتەر مەن الەۋمەتتىك جەلىدە ارەكىدىك «جوشى» تۋرالى جازىلعان ماقالا، پىكىرلەردى كورىپ قالامىز. كەشە ءبىر ازاماتتار تەاتردان قويىلىمىن كورگەنىن ايتىپ، وڭ پىكىر ءبىلدىرىپتى. ءبىز جاققا بۇل ۇجىم كەلمەدى، كورە المادىق ازىرگە. سونان كەيىن قاعازداعى نۇسقاسىن اۆتوردىڭ وزىنەن سۇراپ الىپ وقىدىم. باسىندا جۇرەكسىندىم، اياقتاي الار ما ەكەنمىن دەپ تايساقتادىم. ويتكەنى باستاپقى ءبىر-ەكى بەتى قىزىقتىرماسا كەز-كەلگەن مىقتى دەگەن شىعارمانى وقي المايمىن. ءوزىمدى-ءوزىم قيناپ، قۇر اۋرەلەنىپ جابا سالاتىنمىن. پەسانى وقۋ دا ىشپىستىرارلىق تىرلىك دەپ ويلايتىنمىن. وسىنداي ويمەن “جوشى”-نى باستاعانمىن، ءبىر قاراسام اياعىنا شىعىپپىن. پەسا ەمەس، اڭگىمە وقىعانداي كەپكە ءتۇستىم. بالكىم اۆتوردىڭ دراماتۋرگياعا پروزادان بارعانىنىڭ اسەرى شىعار، جەتەكتەپ وتىرادى، ءتىلى جورعا.

ءتىل دەمەكشى ءار ءداۋىردىڭ ءوز لەكسيكونى بولادى. دالا قازاعى بولەك سويلەيدى، قالا قازاعى بولەك، ال شالا قازاق ءتىپتى باسقاشا شاتىپ-بۇتادى دەگەندەي. سوندىقتان قالامگەرلەر كەيىپكەرىنىڭ اۋزىنا سىيمايتىن ءسوزدى تىقپالاپ جىبەرگەنمەن ساۋاتتى وقىرمان ونى قورىتا المايدى، شالالىقتى سەزەدى.  حان مەن تورەنىڭ اۋزىنا  “مەن ويلايمىن” دەگەن بۇگىنگىنىڭ جاساندى ءسوزىن سالا المايتىنىڭ سەكىلدى قالا قازاعىن دا باياعىنىڭ بي-شەشەندەرىنشە تولعاتىپ قويعان بولماس.

حوش، سونىمەن “جوشىنىڭ” ءتىلى جورعا، سۋرەتتەپ وتىرعان داۋىرگە ساي كورىندى. شىڭعىس حاننىڭ وسىلاي سويلەگەنىنە يلاناسىڭ، جەتەلەي تۇسەدى. بىردەن ساراي ينتريگاسىنا توپ ەتىپ تۇسەسىڭ. تاقتالاس، باقتالاس، كۇندەستىك، قاتالدىق، قاتىگەزدىك، قانقۇمارلىق، ساتقىندىق، سۇمىرايلىق، ەكىجۇزدىلىك، الداۋ-ارباۋ… تىزە بەرسەڭ ءتۇيىنى جوق، كەتە بەرەدى. بيلىك پەن بايلىق جۇرگەن جەردە وسىنداي مەرەزدىكتەر كولەڭكەدەي ەرىپ جۇرەدى. بۇرىن سولاي بولعان، قازىر دە سول. “بابىرنامادا” “ون ءدارۋىش ءبىر كىلەمگە سىيعاندا ، ەكى پاتشا جەر جاھانعا سىيمايدى” دەگەن تىركەس بار. “جوشىدا” سول وي “بۇكىل الەم ءبىر بيلىككە، ءبىر تارتىپكە باعىنعاندا عانا جەر بەتىندە تىنىشتىق ورنايدى” دەپ كەلەدى. شىڭعىس حان ايتادى. جالپى ءامىرشى بىتكەننىڭ ىشكى ويى سوعان سايادى-اۋ. سول وي تالاي بيلەۋشىنى اداستىردى، تالايدىڭ باسىن جۇتتى.  شىڭعىستان قالعان، بالكىم ونان دا ارىدەن كەلە جاتقان ديكتاتورلىق دەرتپەن اۋىراتىندار بۇگىن دە جەر ءجۇزىن لاڭداتىپ جاتىر. ءبىرى الەمدە بەيبىتشىلىك ورناتپاق، ەكىنشىسى ء“فاشيزمدى” جويماق ەكەن. سول ويلارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قانشاما مەملەكەت سوعىس كوردى، قانشا قالا قيرادى، قانشا بالا جىلادى، قانشا  انا زار ايتتى؟! نە ءۇشىن ولگەنىن بىلمەي كەتكەن ەرلەردى كىم ساناپتى؟!  ال ولار «ءتارتىپ ورناتامىز» دەيدى.

ارينە، الەمدە جۇپسىز دۇنيە جوق. اق پەن قارا سەكىلدى جاۋىزدىققا قارسى جاراتىلىس جوق ەمەس، بار! ول - مەيىرىم! مەيىرىم ادامدى ساقتاپ تۇرعان، ادامدىقتى قورعاپ تۇرعان ۇلى قالقان. سول مەيىرىم لەبى شىعارمادا جوشىنىڭ بويىنان سەزىلەدى. ءاسىلى اۆتور بۇل جەردە جانساقتىققا بارىپ تۇرعان جوق، تاريحي دەرەك، اڭىز-ءاپسانانىڭ ءوزى سولاي دەيدى.  شىڭعىس ۇلدارىنىڭ ىشىندەگى ەڭ گۋمانيسى جوشى دەسەك قاتەلەسپەسپىز. شىعارمادا جوشىنىڭ ىزگىلىگى ءۇش-ءتورت جەردە بايقالادى. ۇرگەنىشتى شاباردا قانتىلەگەن ىنىلەرىن سابىرعا شاقىرىپ، وزبىرلىققا بارمايدى. بۇل ءىسى شاعاتايعا ۇنامايدى، “جورىق زاڭىن” بۇزدى دەپ ايىپتاپ، قاتال اكەگە ەستىرتەدى. جورىق زاڭىن بۇزۋدىڭ ۇكىمى - ءولىم! وسى تۇستا جوشىمەن بىرگە شىڭعىس حاننىڭ دا بولمىسى اشىلا تۇسەدى. اكە مەن بالا تارتىسى، قۇددى قۇنانباي مەن ابايدىڭ پىكىرتالاسىنداي. ءبىرى قۇنانباي ايتاتىنداي «جايداق سۋ بولما» دەيدى بالاسىنا،  قاتىگەز بولماساڭ بيلىگىڭدەگى ەلدەن دە، يەلىگىڭدەگى جەردەن دە ايرىلاسىڭ دەيدى. ەكىنشىسى اقىلمەن باسقارسا كەشەگى جاۋدى دوس ەتۋگە بولارىنا سەنەدى. سول ءۇشىن قاھارلى اكەدەن قايمىقپاستان، قولعا تۇسكەن تۇتقىندارعا اراشا سۇرايدى.

پەسادا اۆتور جوشىنىڭ تەگىنە بايلانىستى ايتىلاتىن داۋلى دەرەكتى دە قوزعاپ وتەدى. وسىندا شىڭعىس حاننىڭ پوزيتسياسى ۇنادى. ەل اراسىنداعى وسەكتى وردادا بىقسىتقان كوكەش باقسىعا شىڭعىس «ايەلزاتىنىڭ اسىلى بورتەگە ءتىل تيگىزىپ، ار-نامىسىن قورلاعانىڭ ءۇشىن ءولىم جازاسىنا كەسىلەسىڭ!»دەيدى. جالپى ايەلدىڭ اسىلدىعىن، جالادان اقتىعىن دا، كۇنادان پاكتىگىن دە ەرىنەن ارتىق ەشكىم بىلمەس. وسى سوزبەن-اق اۆتور جوشى تۋرالى كۇمان بۇلتىن سەيىلتەدى.

جالپى ءبىراز دۇنيە قامتىلعان ەكەن. شىڭعىستىڭ بالالارىنا ەنشى بولگەنى، بيلەر كەڭەسى، قۇرىلتاي، ەل بىرلىگى، دالا دەموكراتياسى... وقيعاسى وتكەن داۋىرلەردى قامتىعانمەن كوتەرگەن ماسەلەرى بۇگىنگىلەر ءۇشىن دە وزەكتى.

بيىل وسى شىعارما مەملەكەتتىك سىيلىققا ۇمىتكەر ەكەنىن ءسوز باسىندا ايتتىق. تاريحي دەرەكتەردى بۇگىنگى زامانمەن ۇندەستىرگەن ىرگەلى ەڭبەك ءوز باعاسىن الىپ، سىننان سۇرىنبەي وتۋىنە تىلەكشىمىز.

ەسبولات ايدابوسىن

Abai.kz