ساياساتتان ەكونوميكاعا: جولداۋدا نە ايتىلماق؟
جولداۋ نە تۋرالى بولۋى مۇمكىن نەمەسە بولجام سيستەماسىن تەستىلەۋ
مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2025 جىلعى سوڭعى ءداستۇرلى جولداۋى ءدال بۇگىنگى 8 قىركۇيەك كۇنى جاريالانعان ەدى. سوعان قاراپ جانە ۇكىمەتتىڭ ءبىر جىلعى جۇمىس ناتيجەسى قورىتىلا باستاعانىن، جاڭا مينيسترلەردىڭ تەزىرەك انت بەرىپ ىسكە كىرىسكەنىن كورىپ، جاڭا جولداۋدىڭ ءبىر اپتا كولەمىندە جارىققا شىعاتىنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
بىلتىرعى جولداۋ جاساندى ينتەللەكتتىڭ ەلدەگى بارلىق سالالارعا دەندەپ ەنۋى مەن ساياسي ترانسفورماتسياعا دەن قويعانى ەسىمىزدە. ساياسي ترانسفورماتسيانى قازاقستان ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 100 پايىز اتقارىپ شىقتى. پارلامەنتتىڭ ورنىنا قۇرىلتاي جۇمىسقا كىرىستى. ۆيتسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتى تولىققاندى ەنگىزىلدى. جاساندى ينتەللەكت بويىنشا بارلىق دامۋ كارتيناسى انىق سىزىلدى جانە ول بويىنشا العاشقى ناتيجەلەر بار. بىراق ءبىز ءۇشىن باستىسى داتا-ورتالىقتاردىڭ تولىق سالىنىپ، جۇمىس ىستەي باستاعانىن كۇتۋ كەرەك. سوندا وتاندىق جي-ءدىڭ ناقتى سۋۆەرەندى قۋاتى پايدا بولادى. ياعني ەسەپتەۋ توكەندەرىن ءوزىمىز وندىرمەكپىز.
بيىل شە؟ ءبىز ساياسي مودەرنيزاتسيانى ءساتتى اياقتادىق. سوندىقتان بيىلعى باسىم باعىت ەكونوميكا مەن لوگيستيكا بولاتىن سياقتى. وسى جەردە بولجام سيستەماسىن تەستىلەپ كورۋگە بولادى. مىسالى، مەملەكەت باسشىسى جولداۋىنىڭ بولاشاق قاڭقاسىن ونىڭ سوڭعى بىرنەشە ايداعى سوزدەرىن، ۇكىمەتكە بەرگەن تاپسىرمالارىن، قۇرىلتايدا، الاتاۋدا، مۇعالىمدەرمەن كەزدەسۋدە جانە ەكونوميكالىق جيىنداردا ايتقان ويلارىن جيناۋ ارقىلى قۇراتىن بولجاۋ سيستەماسىن قولدانساق، وندا بيىلعى تەزيس «ساياسي رەفورمانىڭ ۇلكەن تسيكلى اياقتالدى، ەندى مەملەكەت ەكونوميكالىق ناتيجە كورسەتۋى كەرەك» دەگەنگە سايۋى ءتيىس. ءبىر اپتادان كەيىن وسىنداي بولجام سيستەماسىنىڭ دۇرىس/بۇرىستىعىن ناقتى ايتا الامىن. ءسال كۇتەيىك.
سوڭعى ۋاقىتتا قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنىڭ سوزدەرىندە «ناتيجە» دەگەن ۇعىم ەرەكشە ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. دەمەك، ادەمى ەسەپ، ۇزىن پرەزەنتاتسيا، يگەرىلگەن ميللياردتار ەمەس، ناقتى ناتيجە. بىلتىر پرەزيدەنت KPI سيستەماسىن وزگەرتىپ، باسشىلاردىڭ ناتيجەسى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىمەن ەسەپتەلۋى قاجەت دەگەن. دەمەك وسى جولداۋدا ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ حالىقتىڭ تابىسىمەن ولشەنۋى ناقتى ءبىر پارامەترمەن بايلاناتىن سياقتى.
ودان بولەك، «جاڭا ينۆەستيتسيالىق تسيكل» تىركەسىن كورىپ قالۋىمىز عاجاپ ەمەس. ۇكىمەتتىڭ قايتا وڭدەۋ سالاسىنداعى اۋقىمدى جوسپارى وسى تسيكلدىڭ اياسىندا قۇرىلعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، قازاقستاندا وندىرىستىك نىساندار قۇرىلىسىنىڭ ۇلكەن لەگىن باستاۋ بويىشا تاپسىرمالار ايتىلاتىنى داۋسىز. ۇلتتىق قور قارجىسى بويىنشا تەزيس وسى بلوكتا كەڭىنەن اشىلادى دەپ بولجايمىن.
جولداۋ مىندەتتى تۇردە ادام كاپيتالىن ۇزدىكسىز دامىتۋعا تاعى دا اكتسەنت قوياتىن بولادى. جانە وسى تۇستا پەرسپەكتيۆتى، بولاشاقتىڭ ماماندىقتارىن دايىنداۋ، جاستاردى جاڭا باعىتقا بۇرۋ الاتاۋ قالاسىمەن بايلانىستىرىلاتىن سياقتى. ياعني، الاتاۋ ءبىزدىڭ بولاشاق تەحنوكراتتىق ەليتامىز وقيتىن، جاڭا جوبالارى مەن تاجىريبەلەرىن جاسايتىن وقۋ مەن سىناق الاڭى رەتىندە شەگەلەنەتىنىن ءىشىمىز سەزەدى. نە بولسا دا، الداعى جولداۋ ەلىمىزدىڭ دامۋ باعىتىنا ناقتى جول سىلتەپ، ازاماتتاردىڭ بارلىعىن ءبىر ماقساتقا بىرىكتىرەتىن ماڭىزدى دۇنيە بولماق.
ايبار ولجاەۆ
Abai.kz