مەنىڭ قولىما كەڭەس زامانىنداعى قوعام قايراتكەرى، پارتيا-كەڭەس قىزمەتتەرىنىڭ ارداگەرى، سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى ورازالى قوزىباەۆتىڭ 1995 جىلى «اتامۇرا باسپاسىنان جارىق كورگەن «تىڭداعى كۇندەر» اتتى شاعىن كىتابى ءتۇستى.

سول كىتاپتىڭ 96-بەتىن وقىعاندا ويىما تاۋەلسىز ەلدىڭ تاۋەلسىز قوستاناي اتتى قالاسىندا نەگە اندرەي بورودين اتىنداعى كوشە بار دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندادى.

ورازالى قوزىباەۆپەن اڭگىمەسىندە ول بىلاي دەيدى: «ءتۇبى سولتۇستىك وبلىستار رەسەيگە قوسىلعاندا، تورعاي قازاقستانعا قالادى. ول وبلىستىڭ قازاعى كوبىرەك بولادى، بىزدەن جۇمىس تابا الماعان قازاقتار سوندا بارىپ ورنالاسۋى مۇمكىن. ال مۇندا قوستانايدى تازا ورىستار، ۋكرايندار تۇراتىن وبلىس جاسايمىز. مىنا سەنىڭ ورنىڭا ورىس پەن قازاقتى ايىرمايتىن، تىزگىنگە تالاسپايتىن ادام الماسام، مەن ءۇشىن سەن قاۋىپتىرەك بولدىڭ...»، - دەپ اشىق ويىن ءبىلدىرىپتى. ول كەزدە ورازالى قوزىباەۆ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى ەكەن.

ال سول بورودين1959 جىلدان باستاپ جيىرما جىلعا جۋىق، 1981 جىلعا دەيىن وبلىستىڭ ساياسي باسشىلىعىندا وتىردى. ونىڭ ءىس-ارەكەتتەرىن جانىندا جۇرگەن ارىپتەستەرى ءارتۇرلى باعالادى. شارۋاشىلىق باسقارۋداعى ىسكەرلىگىمەن قاتار، جەكە باسىنىڭ كەمشىلىكتەرى دە شاش-ەتەكتەن بولدى.

بىرىنشىدەن، بارلىق ماسەلەنى تەك موسكۆا ارقىلى شەشتى.

ەكىنشىدەن ۇلتتىق كادرلەردىڭ وسۋىنە كەدەرگى جاسادى. كەيبىر كەڭشارلاردى ورتا ءبىلىمدى ورىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرى باسقاردى. جوعارى ءبىلىمدى قازاق ماماندارى باسقا وبلىستارعا قونىس اۋدارۋعا ءماجبۇر بولدى. تىڭ ايماعىنداعى متس، كەڭشار ديرەكتورى سياقتى باسشىلىق جۇمىستارعا سىرتتان كەلگەن ماماندار تاعايىندالدى. ورتالىق كوميتەتتەن باستاپ اۋداندىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتىنە دەيىن ورتالىقتان جىبەرىلدى.

ۇشىنشىدەن قازاق رۋحانياتىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن كەدەرگى جاسادى. ىبىراي ءالتىنساريننىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن اراقاراعاي بولىسىنىڭ قازاقتارى سالدىرعان مەكتەپ عيماراتىن تاس-تالقان ەتۋگە سەبەپشى بولدى.

كۋرسك وبلىسىنىڭ ءبىر دەرەۆنياسىندا 1912 جىلى تۋعان بالا-جىگىت ءوز ەلىنەن پانا تاپپاي، تەحنيكۋم بىتىرگەننەن كەيىن قوستاناي وبلىسىنىڭ ءبىر شوشقا وسىرەتىن شارۋشىلىعىندا جۇمىس ىستەگەن. قازاق جەرىندە مينيستر دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىلگەن. سونشاما قازاقتان نە جامانشىلىق كورگەن!

بۇرىنعى 19-تامىز كوشەسىن 2001 جىلى بورودين اتىنا بەرگەن. ول كەزدەگى قالا اكىمى لەنيۆتسەۆ ۆيكتور بولعان.

ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العانىمەن كوشەلەرىمىز بەن ەلدىمەكەندەرىمىزدىڭ اتاۋلارى ءالى كۇنگە دەيىن وتارشىلدىقتىڭ قۇرساۋىنان شىعا الماي كەلەدى. قوستاناي باسشىلارى سوڭعى بەس جىلدا ءبىر-ەكى عانا كوشەنىڭ اتىن وزگەرتتى. ەل اراسىندا قوستاناي قازاقىلانباي تۇر دەگەن ءسوز جەلدەي ەسىپ تۇر. رۋدنىي قالاسىنداعى جانجال ءورشي تۇسپەسە، باسىلماي تۇر. الەۋمەتتىك جەلىدە قانشا ايتىلسا دا وبلىس باسشىلىعىنىڭ وسى ماسەلەگە كوڭىل اۋداراتىن ءتۇرى جوق. ءوز تۋعان حالقىنىڭ كوڭىلىن تاپپايتىن باسشىنىڭ ەل اراسىندا قانداي بەدەلى بار دەگەن سۇراق ەل اقساقالدارىن مازالايتىنى جاسىرىن ەمەس.

قوستاناي وبلىسى تاريحىندا ءبىز تاپقان 142 تۇلعانىڭ ءتىزىمى بار. ولكەمىزدى «الىپتار مەكەنى» دەپ ايتا الامىز. ەلدەس، سەيدازىم، سەرالى، ەلۋباي، قاپان، حاكىمجان، ءسابيت، عابيت.مۇقامبەتجان سەرالين، مۇقامبەتجان قاراباەۆ، ءىلياس وماروۆ.كەيكى اتالارىمىزدىڭ ەسىمدەرى كوشە اتاۋىنا سۇرانىپ تۇر. سونى تۇسىنەتىن اكىم بولسا.

امانجول كۇزەمبايۇلى

Abai.kz