سارسەنبى, 21 اقپان 2024
انە، كوردىڭ بە؟ 1600 6 پىكىر 6 جەلتوقسان, 2023 ساعات 14:44

ۇلتتاردىڭ جوعالۋى...

ۇلتتىڭ ءوشۋى - ءتىلدىڭ وشۋىنەن باستالادى!

تالايدان بەرى رەسەي فەدەراتسياسىنداعى ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ، سونىمەن قاتار، اۆتونومدى  رەسپۋبليكالاردىڭ حال-جاعدايلارىمەن تانىسىپ، ولاردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن، قارىم-قاتىناس ءتىلىن، ادەپ-عۇرپىن، ءدىني نانىم-سەنىمىن، مۇمكىندىگىنشە وزىمشە زەرتتەپ، زەردەلەپ كەلەمىن. 

وسى فەدەراتيۆتى مەملەكەتتىڭ قۇرامىنا كىرەتىن كوپتەگەن رەسپۋبليكالاردىڭ اتى عانا بار. ايتپەسە، ۇلتتىق تىلىنەن، تاريحي داستۇرىنەن، وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىنەن ايىرىلىپ قالعان. مىسال رەتىندە ايتا كەتەيىن: كومي، موردۆا، كارەليا، شۋۆاش، قالماق، ياكۋت-ساحا، حاكاس، سول سياقتى تاۋلى  التاي سۋبەكتىلەرى، ايتار اۋىزعا عانا بولماسا، تىلىنەن، داستۇرىنەن، تاريحي تانىمىنان شىنىن ايتۋ  كەرەك، الپىس-جەتپىس پايىزعا دەيىن جۇرداي بولعان. ءتىپتى، تاتار مەن باشقۇرتتىڭ ءوزى، ۇلتتىق بولمىسىن جوعالتا باستاعان. قالت-قۇلت ەتىپ، ارەڭ وتىر. وسى سولتۇستىگىمىزدەگى الىپ مەملەكەتتىڭ  ىشىندەگى كاۆكازدىق رەسپۋبليكالار عانا تابيعى بولمىسىن تولىقتاي ساقتاعان. ارينە، بۇل تاۋلىق   ۇلتتاردىڭ ءوزىن ساقتاي  بىلگەن، ەرىك-كۇشىنە بايلانىستى عوي. جوعارىدا اتى اتالعان، وسى ەلدەگى  ۇلتتاردىڭ ساندارى دا وسپەي، جىلدان-جىلعا كەمىپ بارا جاتىر.

وسىدان ءبىر-ەكى جىل بۇرىنعى ساناقتا: تاتار حالقى - 500 مىڭعا كەمىپ كەتكەن. وزدەرىنىڭ ايتۋى بويىنشا، ورىس بولىپ جازىلىپ، ءسىڭىپ كەتكەن. وسى ارادا تاعىدا ايتا كەتەيىك، رەسەي  يمپەرياسىنداعى  1897 جىلعى ساناق بويىنشا، شۋۆاشتاردىڭ سانى ميلليونعا جاقىن ادام  بولعان ەكەن.

وزبەكتەر سول  تۇستا، 300 مىڭنان ءسال عانا اسىپ جىعىلىپتى. ەندى قاراڭىز، قازىرگى كۇندەرى وزبەك  حالقىنىڭ سانى 36 ميلليونان اسسا، رەسەيدەگى شۋۆاشتار 1,5 ميلليونداي عانا.

كوردىڭىز بە، ايىرماشىلىق جەر مەن كوكتەي. سونداي-اق، انا تىلىنەن، داستۇرىنەن اجىراپ قالعان  جانە قاسىنداعى وزگە ۇلتتار سەكىلدى جىل وتكەن سايىن اسسيميلياتسياعا ءتۇسىپ، ورىسقا ءسىڭىپ، جوعالىپ  بارا جاتقان ۇلت دەۋگە بولادى. رەسەيدەگى مۇنداي ۇلتتاردان ەندى قارسىلاسۋ، ازاتتىققا، ەركىندىككە  ۇمتىلۋدان گورى، بوداندىققا مويىنسۇنىپ، كەرى كەتە بەرەتىندىگى انىق. ەندى ءبىر، جيىرما جىلدان كەيىن، بۇل ۇلتتاردىڭ بولماۋى دا مۇمكىن.  رەسەيدەگى قازاقتار دا، انا تىلدەن، ۇلتتىق داستۇردەن،  وزىڭدىك مادەنيەتتەن، اتا-بابا تاريحىنان ايىرىلىپ، قارا ورىس بولىپ شىقتى ەمەس پە؟.. بۇلاردى قازاق دەپ ايتۋعا، كەيدە اۋىزىڭ دا بارمايدى. ارينە، كىر جاعىپ، جامانداعىڭ كەلمەيدى.

سول سەكىلدى، ىرگەمىزدەگى ۇلى قورعان يەسىنىڭ قاراماعىنداعى ۇلتتار دا سولاي. بۇل ەلدىڭ قازىرگى جۇرگىزىپ جاتقان ۇلتتىق ساياساتىنا قاراساڭ،  كەيدە شوشىيسىڭ. ەگەر وسى ۇستەمدىك باعىت وسىلاي ۇزاق جىلدار تۇراتىن بولسا، وسى ەلدەگى (شىڭجاڭداعى) ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ 2030 جىلعا دەيىن  نەسى قالارىنا كۇدىكتەنە قارايسىڭ. ارينە، ءبىز ەشكىمگە دە جاماندىق تىلەمەيمىز. الايدا، سونداعى   حان ۇلتى مەن ونىڭ ءتىلى عانا، سونداي-اق، وسى مەملەكەت يەسى حان ۇلتىنىڭ سىيىناتىن ءدىنى عانا  قالارىنا ساناڭ جەتەدى. قانداي قورقىنىشتى!

سوندىقتان، ۇلتتى ساقتاۋ، ونىڭ سانىن ءوسىرۋ، ءتىلى مەن داستۇرىنە قامقورلىق جاساۋ، اتا-باباڭنىڭ   عاسىرلار بويى ۇستانىپ كەلگەن دىنىنەن اجىراپ قالماۋ، ءاردايىم مەملەكەت بيلىگىندەگى ادامداردىڭ جۇرەگىندە تۇرۋى ءتيىس.

سونىمەن قاتار، مەملەكەت قۇرۋشى حالىق تا، وسى جولدا كۇرەسۋى قاجەت-اق. ارينە، ينۆەستيتسيا تارتۋ، الەۋمەتتىك تۇرمىستى جاقسارتۋ، مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسىن جان-جاقتى كۇشەيتۋ، بۇل دا كۇن تارتىبىندە قاي كەزدە دە بولعانى ءجون. تاعى ءبىر ايتارىمىز، مىناۋ ۇلان-عايىر رەسپۋبليكامىزدىڭ   اۋماعىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن دە ۇلتتىڭ سانىن ۇزدىكسىز وسىرمەسەڭ، انا تىلىنە كوڭىل اۋدارماساڭ، الداعى بولاشاقتا، ءوزىنىڭ اتامەكەنىندە ءجۇرىپ-اق، حالىقتىڭ توزىپ، ءىرىپ-ءشىرىپ كەتۋ قاۋپى ۇنەمى ءتونىپ  تۇرادى.

بەيسەنعازى ۇلىقبەك،

قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

Abai.kz

6 پىكىر

ۇزدىك ماتەريالدار

ادەبيەت

قاۋىرسىن

ءالىمجان ءاشىمۇلى 1511
ءالىپبي

لاتىن جايى

بيجومارت قاپالبەك 1557