2025 جىل ورتالىق ازيادا تەك بيلىك باسەكەلەستىگىنىڭ شاحمات تاقتاسى رەتىندە قاراستىرىلعان «ۇلى ويىن» دەگەن ەسكى تۇجىرىمدامانىڭ ءتۇپ-تامىرىن جويدى. بۇگىندە استانا ءوز سەرىكتەستەرىن يدەولوگياعا ەمەس، پراگماتيزمگە سۇيەنە وتىرىپ تاڭدايدى.

نەلىكتەن قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى ونىڭ نەگىزگى ەكسپورتتىق اكتيۆىنە اينالدى جانە باتىس قالاي قامقورلىقتان سەرىكتەستىككە نەگىزدەلگەن ديالوگقا اۋىستى؟

«ۇلى ويىن» تۇجىرىمداماسى ەسكىرگەنى انىق، بىراق 2025 جىل ونىڭ جويىلعانىن ءبىرجولا راستادى. بۇرىن سۇراق: «قازاقستان كىمنىڭ ىقپال ەتۋ ايماعىنا كىرەدى؟» دەپ سۇرالاتىن. بۇگىن سۇراق: «قازاقستان الەمدىك نارىققا نە ۇسىنا الادى؟»

جىلدىڭ باستى ناتيجەسى - قازاقستان ءوزىنىڭ ىقپالدىلىعىن دالەلدەدى. ول ەندى ىقپال ەتۋ نىسانى، ءپاسسيۆتى باقىلاۋشى ەمەس. استانا  - «گەوساياسي ەرەسەك ەلگە» اينالدى. ۇلى دەرجاۆالار سانكتسيالارمەن ساۋدالاسىپ جاتقاندا، قازاقستان ىسكە كىرىسىپ جاتىر. ول ەكى لاگەردىڭ جاعىنا شىقپاي، الىپتار اراسىنداعى قايشىلىقتاردى ءوز پايداسىنا پايدالانۋدى ۇيرەندى. بۇل جەتىلگەن ديپلوماتيانىڭ بەلگىسى.

ءسوزسىز، توقاەۆ - كلاسسيكالىق «skilled operator» نەمەسە شەبەر وپەراتور. ونىڭ ءستيلى - از كولەمدى، بىراق جوعارى ءتيىمدى ديپلوماتيا.

2025 جىلى ءبارى مۇنىڭ ءىس جۇزىندە قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن كوردى. گەوگرافيالىق تۇرعىدان العاندا، قازاقستان رەسەي مەن قىتايدىڭ اراسىندا، باتىستىڭ مۇقيات باقىلاۋىندا. كەز كەلگەن ابايسىز ساياسي قادام قىمباتقا ءتۇسۋى مۇمكىن ەدى. بىراق توقاەۆ بۇل جىلدى امان-ەسەن اياقتادى.

ول ماسكەۋمەن قاۋىپسىزدىك تىلىندە، بەيجىڭمەن ينفراقۇرىلىم تىلىندە، ال باتىسپەن زاڭ مەن تەحنولوگيا تىلىندە سويلەسەدى. ول ەشكىمگە «ىڭعايلى» بولۋعا تىرىسپايدى، ول بارلىعى ءۇشىن اجىراماس بولۋعا تىرىسادى. ال جىل سوڭىندا: بۇل ستراتەگيا جۇمىس ىستەدى دەپ ايتۋعا بولادى. حاوس الەمىندە استانانىڭ بولجامدىلىعى ونىڭ ەڭ سەنىمدى ۆاليۋتاسىنا اينالدى.

قازاقستاننىڭ قىتايمەن قارىم-قاتىناسىنا كەلەتىن بولساق، قىتاي قازاقستان ءۇشىن نەگىزگى ەكونوميكالىق سەرىكتەس بولىپ تابىلادى، بىراق 2025 جىل بۇل قارىم-قاتىناستاردىڭ ساپاسىنىڭ وزگەرگەنىن كورسەتتى.

بەيجىڭ الىپ، ساياسي تۇرعىدان باعىتتالعان جوبالاردى تاڭۋدى توقتاتتى. ىنتىماقتاستىق پراگماتيكالىق سيپاتقا يە بولدى: تسيفرلاندىرۋ، جاسىل ەنەرگيا جانە كولىك. قازاقستان ۆاسسالعا اينالمايدى.

كەرىسىنشە، استانا باسقا ويىنشىلاردى تەڭەستىرۋ ءۇشىن قىتاي مۇددەلەرىن شەبەر پايدالانىپ جاتىر. بەيجىڭ ءۇشىن قازاقستانداعى تۇراقتىلىق ساياسي باقىلاۋدان ماڭىزدىراق. ولارعا قازاقستان اۋماعى ارقىلى ەۋروپاعا ۇزدىكسىز جۇك اعىنى قاجەت. ال استانا بۇل قاۋىپسىزدىككە كەپىلدىك بەرگەنشە، قىتاي قازىرگى باعىتىن ساقتايدى.

2025 جىلى قازاقستاننىڭ باتىسپەن قارىم-قاتىناسى تۋرالى تالقىلاۋلاردىڭ باعىتى وزگەردى. لوندون مەن بريۋسسەل قازىر قازاقستاندى ورتا دەرجاۆا – ايماقتىق قاۋىپسىزدىك پەن لوگيستيكاعا ناقتى اسەر ەتەتىن ەل رەتىندە قاراستىرادى.

ماڭىزدى مينەرالدارعا قىزىعۋشىلىق وتە زور، بىراق باتىس قازىر رەسۋرستارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيتسيالاردى تەڭ نەگىزدە ۇسىنۋ قاجەت ەكەنىن تۇسىنەدى. 2025 جىلى ەۋروپالىق كوشباسشىلاردىڭ ساپارلارى مەن كەلىسىمدەرى قازاقستاننىڭ جاھاندىق ەكونوميكانىڭ ەلەمەۋگە نەمەسە وقشاۋلاۋعا بولمايتىن نەگىزگى قۇرامداس بولىگى ەكەنىن مويىنداۋ بولىپ تابىلادى.

وسىلايشا، قازاقستاننىڭ 2025 جىلعى باستى جەتىستىگى ەل ىشىندەگى جانە سىرتتا تۇراقتىلىق بولدى. جاڭالىقتارعا قاراڭىزشى: تاياۋ شىعىستاعى قاقتىعىستار، شىعىس ەۋروپاداعى شيەلەنىس، ساۋدا سوعىستارى. وسى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ، قازاقستان 2025 جىلى تىنىشتىق ارالى بولىپ قالا بەردى.

مۇنداي كۇردەلى ايماقتا بەيبىتشىلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ ساتتىلىك ماسەلەسى ەمەس; بۇل مەملەكەتتىك جۇيەنىڭ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى. قازاقستان 2025 جىلدى «پوستكەڭەستىك رەسپۋبليكا» رەتىندە ەمەس، ءوز قۇندىلىعىن بىلەتىن سەنىمدى ەۋرازيالىق ۇلت رەتىندە اياقتايدى.

كەرىمسال جۇباتقانوۆ،

تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، س. سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى

Abai.kz