ءبىرىنشى ءبولىم:  مەن كورگەن نۇرپەيىسوۆ

ەكىنشى جانە ءۇشىنشى بولىمدەر: مەن كورگەن نۇرپەيىسوۆ

ءتورتىنشى ءبولىم: مەن كورگەن نۇرەپەيىسوۆ

بەسىنشى ءبولىم: مەن كورگەن نۇرپەيىسوۆ

التىنشى ءبولىم: مەن كورگەن نۇرپەيىسوۆ

جەتىنشى ءبولىم: مەن كورگەن نۇرپەيىسوۆ

سەگىزىنشى ءبولىم: مەن كورگەن نۇرپەيىسوۆ

قاندى ىشكەن «قان مەن تەر»

«قۋرىرداقتىڭ كوكەسىن تۇيە سويعاندا كورەسىڭ» دەگەن. قان ىشكەننىڭ كوكەسىن «قان مەن تەردى» دايىنداعاندا كوردىك-اۋ. وي، اللا-اي! مۇنداي دا بولادى ەكەن. جيىرما جىل بويى كىتاپ شىعارىپ ءجۇرىپ، مۇندايدى كورسەمشى... قىتىمىر ۋاقىت قىسىپ تۇرعاندا ەكىنشى تومعا باراتىن جالعىز «ىمىرتتىڭ» سوڭىنان ءبىر اي بويى ساندالدىق قوي. «ىمىرت» دەگەن «قان مەن تەردىڭ» ءبىرىنشى كىتابى.

مەن ءماتىندى تازالاپ الىپ كەلەم، ابەڭ شيمايلاپ سىزىپ تاستايدى. تاعى دا تۇزەتىپ كەلەم، تاعى دا شيماي. قايتا تازالاپ اكەلەم، ودان سايىن وشىگە سىزادى. سىزعاندا دا بەت-بەت قىلىپ بۇتارلاپ، تۇتاس ابزاتستاردى قىسقارتىپ جىبەرەدى. كەي بەتتەردى ايعىزداپ قايتا جازادى. وعان سالساڭ، جىل بويى الاڭسىز سىزا بەرەتىن ءتۇرى بار. مەنىڭ شىدامىم تاۋسىلدى.

– وسى ءسىز بەتالدى شيمايلاعاندى قاشان قوياسىز؟– دەدىم رەنجىگەن سىڭايمەن.– ءبىر ەمەس، ون رەت تۇزەتتىڭىز عوي. جەتەر ەندى! سودان ماي شىقسا دا... ءار شيمايلاعان سايىن ۋاقىت كەتىپ جاتىر.

– سەن ماعان ۋاقىت جايلى ايتپا! مۇمكىن سوڭعى رەت تۇزەتىپ جاتقان شىعارمىن،– دەدى ول بەتىمە اجىرايا قاراپ.– مەنىڭ ءار ءسوزىم بالتالاسا دا بولىنبەيتىن بولۋى كەرەك. بۇل باسقانىڭ ەمەس، نۇرپەيىسوۆتىڭ قالامىنان شىققان دۇنيە. ءتۇسىندىڭ بە؟ نۇر-پە-ءيى-سوۆ-ءتىڭ! مەن كونونيالنىي تۋىندى جاساپ جاتىرمىن. ارتىق تۇرعان نارسەنىڭ ءبارىن سىلىپ وتىرامىن. سوندىقتان سۇيەگى شىققانشا سىزا بەرەم.

– ايتەۋىر، ارتىق قىلام دەپ، تىرتىق قىلماساڭىز جارار ەدى. جونا بەرىپ، قۇرسۇيەگى قالماسىن. وسىنى جازا باستاعانىڭىزعا الپىس جىل بولىپتى. الپىس جىلدا تۇپكىلىكتى تۇزەلىپ بىتپەگەن قانداي رومان بۇل؟

– ول كەزدە مەن جاس ەدىم. قىرىققا دا تولماعام. جاستىق ماكسيماليزم، جاستىق ەگويزم دەگەن بولادى. ەسەيىپ، جاس ۇلعايعان سايىن الىپ-ۇشىپ تۇرعان ەموتسيا باسىلادى. جازعانىمدى قايتا قاراسام، جاستىقتىڭ قاتەلىكتەرى بادىرايىپ تۇرادى. ەلاماننىڭ دا، اقبالانىڭ دا، تاڭىربەرگەننىڭ دە، سۇيەۋ قارتتىڭ دا سوزدەرى مەن مىنەزدەرىندە ارتىق شتريحتار كوپ. شليفوۆكا كەرەك. ەندى جاسىم 95-كە كەلدى. ءومىردىڭ اششى-تۇششىسىن كوپ كوردىم. ادامنىڭ ىشكى پسيحولوگياسىنداعى قايشىلىقتاردى ءتۇسىندىم. كەيىپكەر دە ءتىرى ادام. ونىڭ دا ءوز بويىنا شاق مىنەز-قۇلقى بار. سول بولمىسى شىنايى بولۋ كەرەك. مىناعان كوپ فالش ارالاسقان. مەن سونى سىزامىن عوي. كەيىپكەردى جاساندىلىقتان ارىلتامىن. بۇرىن قانشا كىجىنگەنمەن تىم جاقسى جازىلىپ تۇرعان سوڭ قىسقارتۋعا قيمايتىن ەدىم. قازىر – جوق! مەن قازىر ابدەن قاھارعا مىنگەنمىن. «مايدى» اياماي كەسىپ، تەك بۇلشىق ەتىن قالدىردىم. وسى قىسقارتقانىما ءوزىم ريزا بولىپ، ماقتانىپ وتىرمىن. ال، كەيىنىرەك وقىرمان دا كەرەمەت ريزا بولاتىنىنا كۇمانىم جوق. جەڭىل، قىزعىلىقتى، تەز وقىلاتىن بولادى.

– سوندا، جاس كەزىڭىزدەگى «فالشيۆىي روماندى» الەمدىك اۋديتوريا قالاي مويىنداعان؟ فالشتى كورمەگەن بە؟ الدە، ول جاقتا دا سىبايلاستىقپەن ءوتىپ كەتۋگە بولا ما؟ اتاقتى لۋي اراگوننىڭ ءوزى ابدەن ماقتاپتى. بەكەر ماقتاماعان شىعار؟– دەدىم مەن اقساقال قايتەر ەكەن دەپ. ول جاساۋراعان كوزدەرىن بەتورامالىمەن ءسۇرتىپ الدى دا:

– ولارعا سونىڭ ءوزى كەرەمەت بولىپ تۇر عوي،– دەدى كۇلىپ.– نەگىزى اۋدارماشىعا دا كوپ نارسە بايلانىستى. ليلي دەني دەگەن فرانتسۋز اۋدارماشىم بولدى. ءار ءسوزدى جان-تانىمەن اۋداراتىن. اراگون سونىڭ اۋدارماسىنان وقىعان. دەمەك، كەرەمەت اۋدارعان. «قان مەن تەر» وتىز التى تىلگە اۋدارىلدى. ءار اۋدارماشىمەن جەكە تانىسىپ، مۇمكىندىگىن بايقاعان سوڭ كەلىسىم بەرەتىنمىن. اۋدارماشىعا جارىعان اداممىن. ءبارى دە مىقتىلار ەدى. گەرولد بەلگەر مەن اناتولي كيمنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟! مەن كەيدە كىتابىمنىڭ ورىسشا اۋدارماسىن وقىپ وتىرامىن دا وسىنى مەن جازدىم با دەپ ءوزىم تاڭ قالامىن. قاتتى ىرزا بولىپ، راحاتتانىپ وتىرىپ، ورنىمنان اتىپ تۇرىپ، سول جەردىڭ قازاقشاسى قانداي ەكەن دەپ، تۇپنۇسقانى قولىما الىپ قارايمىن. قاراپ، كوڭىلىم ورنىنا تۇسەدى…

– ليلي دەنيدىڭ سىزگە جازعان ءبىر حاتىن وقىدىم. ول: «شىعارما كىتاپ بولىپ باسىلىپ شىقپايىنشا اۋدارماعا كىرىسپەيمىن. ويتكەنى اۆتور كىتاپ بولىپ شىققانعا دەيىن كوپ وزگەرىستەر ەنگىزۋى مۇمكىن» دەپتى. دەمەك، ول كىتاپ بولىپ شىققان دۇنيە وزگەرمەيدى دەپ سەنەدى. ال ءسىز بولساڭىز، باياعىدا شىعىپ كەتكەن كىتاپتى بىت-شىت قىلىپ وزگەرتىپ جاتىرسىز. بۇنى ليلي كورسە نە دەر ەدى؟ قايتا اۋدارۋعا كەلىسەدى دەپ ويلامايمىن. روماننىڭ العاشقى نۇسقاسى دۇنيە جۇزىنە تاراپ كەتكەن. سوندىقتان، كوڭىلىڭىز قالاعان تۇسىن وزگەرتە بەرمەسەڭىزشى. باستاپقى جەلىدەن بىردەڭە قالدى ما ىشىندە؟

– ارينە، قالادى عوي. ءالىم جەتكەنشە ابدەن شيراتتىم. ءوزىم دە شارشادىم. تۇندە ساعات ەكىگە دەيىن وتىرىپپىن. ەسەسىنە ۇلكەن جۇمىس ءبىتتى. ەندى باسا بەرىڭدەر. بويىندا ءبىر ءمىنى جوق سۇلۋ قىزداي بولىپ تۇر. قاراساڭ قاراي بەرگىڭ كەلەدى. وقىساڭ وقي بەرگىڭ كەلەدى. كلاسسيكالىق شىعارما دەگەن وسىنداي بولادى،– دەدى قاريا ءوز-وزىنە دەگەن ريزاشىلىعىن جاسىرماي. ونىڭ جۇزىندە دۇنيەگە ءسابي كەلگەندەي قۋانىشتىڭ بەلگىسى بار. ءدال قازىر دالاعا شىعىپ، كورىنگەن جاننان ءسۇيىنشى سۇراپ، بالاداي الاقايلاپ جۇگىرگىسى كەلەتىندەي. شىنايى شىعارماشىلىقتىڭ قۋانىشىنا نە جەتەدى؟ جازۋشىنىڭ ەڭ باقىتتى ءساتى سول عوي. مەن سونى سەزىندىم دە وعان رەنجىگەندى قويىپ، ەلجىرەپ كەتتىم.

– جاقسى! ءسىز ءۇشىن قۋانىشتىمىن!– دەدىم ونىڭ قولىن قىسىپ،– بۇل تومدى ەندى سىزبايمىن دەپ ۋادە بەرىڭىز. مىنا شيمايدىڭ ءبارىن ورنىنا قويىپ، تازالاپ اكەلەمىن. «باسۋعا كەلىسىم بەرەمىن» دەپ قول قويىپ بەرىڭىز. سودان سوڭ عانا باسپاحاناعا وتكىزەمىن. باسپاحاناعا وتكىزگەننەن كەيىن ەشقانداي تۇزەتۋ بولمايدى.

– ءيا، سولاي بولسىن. كەلىسەمىن. ەندى ەشتەڭە وزگەرتپەيمىن. قول قويىپ بەرەمىن،– دەدى ول كوتەرىڭكى كوڭىلمەن.

بىراق، قاريا سوزىندە تۇرمادى. جانىمىزدى قويماي، باسپاحانادا گرانكاسى وقىلىپ جاتقان «ىمىرتتى» قايتا-قايتا الدىرتتى. «وۋ، اقساقال! بۇل ەندى شەكتەن شىققاندىق. باسۋعا ارنالعان پلاستينالار مەن فورمالاردى وزگەرتۋگە بولمايدى. ول قىرۋار اقشا تۇرادى. ءبارى جاسالىپ قويدى. ەندى كەش» دەگەنىمىزدى تىڭدامادى. گرانكادان سۋىرىپ الىپ، بىرنەشە بەتتى قايتا شيمايلادى. كۇيىنسەك تە كوندىك. كونبەگەندە قايتەسىڭ؟ باسپاحانا ديرەكتورىنىڭ كابينەتىنە ءوز اياعىمەن بارىپ، دىڭكىلدەپ وتىرىپ الدى. «اش بالەدەن قاش بالە» دەپ، باسپاحانا ديرەكتورى رۇقسات بەرىپتى.

سول ەكىنشى تومنىڭ سوڭىنا «ىمىرت» تۋرالى جازىلعان ماقالالاردى بەرەمىز دەپ شەشكەنبىز. شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ «ابديجاميل نۋرپەيسوۆ»، لەونيد تەراكوپياننىڭ «كازاحستانسكوە پريتياجەنيە»، بوريس پانكيننىڭ «پورترەت حۋدوجنيكا نا فونە ەگو سترانى»، گەرولد بەلگەردىڭ «ۆىسوتا سوۆەرشەنستۆا»، لۋي اراگوننىڭ «سۋمەركي» اتتى ماقالالارى تاڭدالدى. ءبارى ورىس تىلىندە. مەن ماقالالاردى ورىسشا بەرۋگە قارسى بولدىم. ءبىرازىنىڭ قازاقشاعا اۋدارىلعان نۇسقاسىن تاۋىپ الدىم. مەن ءۇشىن ءبىر تومنىڭ بىركەلكى قازاق تىلىندە بولعانى ماڭىزدى ەدى. اقساقال ءۇزىلدى-كەسىلدى تاڭداۋ جاسادى. ورىس تىلىندەگى «وريگينالىن» بەرگەن دۇرىس دەدى. وسى ماقالالار جۇمىستى كۇردەلەندىرىپ جىبەردى. گرانكادان كوپ تۇزەلگەن دە وسى ماقالالار ەدى.

شال باسقا اۆتورلاردىڭ ماقالاسىن تۇزەتكەن سايىن مەنىڭ جىنىم كەلەتىن.

– ماقالا ءسىزدىڭ شىعارماڭىز تۋرالى بولعانىمەن باسقا اۆتورلاردىڭ جازۋىن نەگە تۇزەتەسىز؟ وعان ءسىزدىڭ قانداي قاقىڭىز بار؟– دەدىم بىردە.– اركىم ءوزى تۋرالى جازىلعان نارسەنى قالاعانىنشا وزگەرتە بەرسە قالاي بولادى؟ وندا تۇتاس ماقالانى وزگەنىڭ اتىنان جازىپ، ارمانىڭىز بىتكەنشە ءوزىڭىزدى ماقتاي بەرمەيسىز بە؟ بۇل ادەبيەت ءۇشىن ۇيات. ولاي جاساماڭىز.

ول مەنىڭ سوزدەرىمە تىكسىنىپ قالدى. بوريس پانكيننىڭ ماقالاسىن تۇزەتىپ جاتىر ەدى. ونىسىن توقتاتقان جوق. ارى قاراي تۇزەتە بەردى. الدەن سوڭ ماعان بۇرىلىپ ءبىرتۇرلى جىميدى دا:

– سەن قالاي ويلاساڭ ءوز ەركىڭ. مەن مىنا كۇيىندە جىبەرە المايمىن. بۇل كىتاپ سوڭعى رەت شىققالى تۇر. سوڭعى رەت تۇزەتىلۋدە. بۇدان كەيىن مۇنداي مۇمكىندىك بولمايدى،– دەدى.

– ءبارىبىر. بىرەۋدىڭ ءسوزىن تۇزەتۋگە ءسىزدىڭ قاقىڭىز جوق،– دەدىم قيتىعىپ. ول دا قايتپايدى:

– ءاي، بۇل مەنىڭ كىتابىم عوي. ءوزىم بىلەمىن. سەن وعان باسىڭدى قاتىرما. باسقا جۇمىسىڭمەن اينالىسا بەرسەڭشى بار. مەن ءبارى ءوز ويىمداعىداي بولسا دەپ جاتىرمىن. وزگەرتەم بە، وزگەرتپەيمىن بە ءوزىمنىڭ شارۋام. بۇل ماقالالار جازىلعالى تالاي زامان ءوتىپ كەتتى. ۋاقىتتىڭ تالابى دا وزگەردى. باياعى سوتسياليستىك رەاليزم رۋحىندا جازىلعان سوزدەردىڭ قازىر نە قاجەتى بار؟ سولاردىڭ مۇرتىن باسىپ جاتىرمىن مەن. كەزىندە وزەكتى بولعانمەن كەيىن كۇلكى شاقىراتىن ويلار بولادى. يدەولوگيانىڭ ىعىنا قاراي جازىلعان دۇنيەلەر ۋاقىت وتە كەلە زامانعا ىلەسە الماي قالادى. ويتكەنى ساياسات تا، يدەولوگيا دا ۇنەمى وزگەرىپ وتىرادى.

– نە دەسەڭىز دە، بۇل ءىسىڭىزدى مەن قولداي المايمىن. وزگە جۇرتتىڭ ماقالاسىن تۇزەتەمىن دەپ قانشاما ۋاقىتتى الدىڭىز. سىزدەن باسقا ادامنىڭ گرانكانى وزگەرتكەنىن كورگەن ەمەسپىن. دوعارىڭىز ەندى. باسپاحاناعا وتكىزگەنگە دەيىن سونىڭ ءبارىن نەگە تۇزەتىپ جىبەرمەيسىز؟

– اسىقتىرىپ جاتقان ءوزىڭ ەمەس پە؟ جاۋ قۋعانداي جۇمىس ىستەپ جاتىرمىن. ماعان ەندى نە دەيسىن؟ ءول دەيمىسىڭ؟ ونسىز دا سوڭعى كۇندەرى تۇنىمەن وتىراتىن بولدىم. وسىعان رازى بول.

– ءسىز قۇساپ شۇقىلاي بەرسە بۇل جۇمىس ەشقاشان بىتپەيدى. ءبىتىپ كەتكەن نارسەنى قايتارىپ الىپ، شيمايلاپ جاتقان ءوزىڭىز ەمەس پە؟ ءبىر جۇمىستى ەكى قىلىپ... قازىر تىپ-تىنىش باسىلىپ جاتار ەدى. جوق. ءالى ءسىزدىڭ قولىڭىزدا تۇر. مىنا قارقىنمەن بيىلدىققا بىتپەيدى. بىزدە ءۇش اي عانا ۋاقىت بار. مىنا ەكىنشى تومعا ءبىر اي ۋاقىت جىبەردىك. ءار تومعا وسىلاي اينالساق جىل بىتەدى عوي. ونى دا ويلانساڭىزشى.

مەنىڭ كۇيىنە سويلەگەنىمدى جاقتىرمادى بىلەم، ول قولىن بىرنەشە رەت سىلتەپ، «توقتا» دەگەن يشارا جاسادى. سوسىن بايسالدى قالىپتا، اسىقپاي سويلەدى:

– ءاي، تەمىر! سەن بولشەۆيكتەن دە جامانسىن. كوممۋنيستەر: «جوسپار! جوسپار!» دەپ ولتىرەتىن ەدى. نە كورىندى، سونشا؟! «ءۇش اي! ءۇش اي!» دەپ ءولىپ كەتەمىسىڭدەر؟! بىتپەسە بىتپەي كەتسىن، اكەسىن... مەنىڭ تۋعان كۇنىمە دەيىن بىتسە بولدى. تويعا دەيىن ءالى بەس اي بار. ۇلگىرەسىڭ!

– قايدام... مىنا تۇرىمەن تويعا دەيىن دە بىتپەيتىن شىعار؟ مەنىكى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋ. ۋادە بەردىم بە، قالايدا ۋاقىتىندا ورىنداۋىم كەرەك،– دەدىم مەن ساباما ءتۇسىپ.

– ۋايىمداما! ءبارىن دە ۋاقىتىندا بىتىرەمىز،– دەدى ابەڭ مەنىڭ ارقامنان مەيىرلەنە قاعىپ.

«سەرگەلدەڭ» مەن «كۇيرەۋدىڭ» («قان مەن تەردىڭ» ەكىنشى جانە ءۇشىنشى كىتاپتارى) كۇيى دە وسىلاي بولدى. باسپاحانا مەن نۇرپەيىسوۆتىڭ ءۇيىنىڭ اراسىن كۇندەلىكتى شاپقىلايتىن جول قىلدىم. بۇل كەزدە باسپاحانا ديرەكتورى ماعان «گرانكانى وزگەرتكەندەرىڭ ءۇشىن فورمالاردىڭ اقشاسىن قايتا تولەڭدەر» دەپ شوت قويعان. وعان قاراپ جاتقان اۆتور جوق. گرانكالاردى قايتا-قايتا الدىرتتى. قانشا ايتساق تا قويدىرا المادىق. قىرۋار قارجى قالتادان كەتتى. ول جاعى اقساقالدىڭ ويىنا كىرىپ تە شىقپادى. ءسويتىپ جۇرگەندە جازدىڭ باسى دا بولدى.

ءۇشىنشى تومعا بەرىلگەن «سەرگەلدەڭنىڭ» سەرگەلدەڭى از بولمادى. كىتاپتىڭ كولەمى شاعىن بولعاندىقتان جوسپارلى مەجەگە ءجۇز وتىز بەت جەتپەي تۇردى. ەندى قايتەمىز دەگەندە، ەكىنشى تومداعى ءادىس ويىمىزعا ورالا كەتتى. ابەنىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى ماقالالار مەن سۇحباتتاردى قوساتىن بولىپ كەلىستىك.

گەرولد بەلگەردىڭ «برەميا دولگا»، ليۋبوۆ شاشكوۆانىڭ «زيما پاتريارحا»، ۆالەري ميحايلوۆتىڭ «وبراز ەگو سۋششەستۆوۆانيا...»، سەيداحمەت كۋتتىكادامنىڭ «سۋدبا – كاك رومان، رومان – كاك سۋدبا»، گەورگي ءپرياحيننىڭ «پوسرەدي تەكۋششەگو ۆرەمەني»، ليۋدميلا ۆارشاۆسكايانىڭ «ۆسترەچا ۆ ليتەراتۋرنوم براتستۆە» اتتى ماقالالارى مەن ل. گەرتسيدىڭ نۇرپەيىسوۆتەن جازعان «پۋست گوۆوريت يازىك، دابى نوج موگ پوكويتسيا ۆ نوجناح»، ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ نيكولاي اناستاسەۆتەن العان: «قازاق ادەبيەتىنىڭ باتىل سىلكىنىسى» اتتى سۇحباتتارى بەرىلدى.

اسىرەسە «قان مەن تەردىڭ» سوڭعى كىتابى «كۇيرەۋ» قاتتى وزگەرىسكە ۇشىرادى. بۇل ءتورتىنشى تومنىڭ سيا تيمەگەن بەتى قالمادى دەسەم دە بولادى. ارمانسىز شيمايلاندى. جويداسىز سىزىلدى. «كۇيرەۋگە» كەلگەندە ءبىر ايدان استام ۋاقىت ابەڭنىڭ قاسىندا وتىرىپ، جۇمىس ىستەدىم. وزگەرگەن كوپتەگەن بەتتەردى ىلەسە وقىپ، بىرگە تۇزەتتىك. جاڭا تۇزەتۋلەردى ەنگىزەتىن بەتتەۋشى قىز ءباتيما مالاەۆانىڭ «وسى تومدى ون رەت تۇزەتتىم عوي» دەگەنى ەسىمدە قالىپتى.

ءبىر كۇنى «كۇيرەۋدىڭ» سوڭعى ءبولىمىن شيمايلاپ وتىرعان ابەڭ قاتتى قينالدى. روماننىڭ اقىرعى بەتىنە كەلگەندە تولىعىمەن قايتا جازدى. سوڭعى ءتۇيىن. سوڭعى ابزاتس. قايتا-قايتا شيمايلادى. كوڭىلىنەن شىقپادى.

«تاڭىربەرگەن السىرەدى. اياعىن سۇيرەتىپ باسقالى قاشان. ەندى ءسۇرىنىپ-جىعىلا باستادى. تاماعى قۇرعادى. ءتىلى اۋزىنا سىيماي القىنىپ، ىرسىلداپ تۇرادى دا، قايتا جۇرەدى. سولداتتاردىڭ ءتىرى قالعاندارى بار ما، جوق پا، بىلمەدى. بۇل جۇرگەن جەردىڭ ءبارى بەي-بەرەكەت شاشىلىپ جاتقان قارۋ-جاراق. اتتىڭ، ادامداردىڭ ولىگى. اينالا توڭىرەك قۇزعىندار. قان-جىنعا كەرەلەپ العان. بىراق... تويىم جوق. ولىككە تالاسىپ، قيعىلىق ۇرىپ جاتىر. تاڭىربەرگەن قاراماۋعا، كورمەۋگە تىرىستى دا، باسىن باۋىرىنا تارتىپ بۇعىپ الدى. اياعىن اتتاپ ءبىر باستى دا، قۇلاي جازداپ تەڭسەلىپ تۇرا قاپ ەدى. الدەبىر اش تۇلكىنىڭ شاقىلداعان داۋسىنان شوشىپ كەتتى. كوزىن اشىپ العانىن بىلەدى. ءجۇزىن شىرامىتقان الدەبىرەۋدىڭ ولىگىنە جابىلىپ جان-جاعىنان جۇلمالاپ جاتقان قۇزعىنداردى كوردى دە... جانى تۇرشىگىپ... جەرگە سىيماي كەتتى دە-ە... باسىن كوتەرىپ كوككە قاراپ ەدى; كادىر تاڭىن كورگەندەي، كوزىن الا الماي اربالدى دا قالدى. «ءپىسسىمىللا راحمان راحيم.» جاڭا عانا شايىپ جۋعانداي كوگىلدىر اسپان يمانى بەتىندە مولدىرەپ تۇر ەكەن».

ابەڭنىڭ قالامسابى قولىندا. ەندى ءتورت جولدان تۇراتىن سوڭعى ءتۇيىن ءسوز قالدى. ولاي-بىلاي جازىپ كورىپ ەدى، ءيىنى قانباعانداي. تاعى دا جازىپ جاتتى دا ويدان قالجىراعانداي ماڭدايىن الدىنداعى پاراققا قويىپ، بۇكشيە قالدى.

– قالاي؟ بولماي جاتىر ما؟– دەدىم جۇزىنە قاراپ. ول كوزدەرىن تارس جۇمىپ الىپتى.

– اتاسىنا نالەت! بۇل روماننىڭ سوڭعى قازىعى عوي. ەش بولمايدى،– دەدى كوزىن اشپاعان كۇيى. وعان جانىم اشىپ كەتتى.

– بىلاي ەتەيىكشى،– دەدىم بىلەگىمدى سىبانىپ،– سوڭعى بەتتى ماعان بەرىڭىز.

– نە ىستەيسىن؟– دەپ ول باسىن كوتەردى.

– مەن تۇزەتەمىن. كىمنىڭ كلاسسيك ەكەنىن قازىر كورەسىز. ءسىزدىڭ الپىس جىلدان بەرى جازا الماي جاتقانىڭىزدى التى مينۋتتا جازىپ بەرەمىن. اكەلىڭىز بەرى.

ول ماعان تاڭىرقاي قاراپ، قالامسابىن بەرگىسى كەلمەدى. تارتىپ العانداي قىلىپ، قالامساپتى قولىما الدىم. شيمايلانعان سوڭعى بەتتىڭ استىنا:

«جاراتۋشى يە-اۋ، ەندىگى اقيقات تا، ادالدىق تا اسپاندا قالعان با؟ مىرزا تاڭىربەرگەن «اسپان ءادىل! ءادىل!» دەپ، وسىناۋ وپاسىز سۇم جالعاننان كەش بايقاعان ءبىر شىندىقتى جاھاننامعا جار سالعىسى كەلىپ ەدى. ءات-تەڭ دۇنيە، ءۇنى شىقپادى...» دەپ تۇزەتتىم دە وزىنە وقىپ بەردىم. ول ءماتىندى قايتا-قايتا وقىپ:

– عاجاپ بولدى! ءدال وسى عوي كەرەگى! ءاي، سەن مىقتى ەكەنسىڭ! مىناۋ ەندى جونگە كەلدى،– دەپ بالاشا قۋاندى. ەرتەسىنە سول كۇيىندە اپارىپ باسپاحاناعا تاپسىردىم.

(جالعاسى بار)

تەمىرعالي كوپباي

Abai.kz