ءيا، مەمحاتشى «مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ باستاۋى قازاقستان حالقى» دەگەن باپقا «ەگەمەندىك يەسى» ءسوزىن قوسۋدى ۇسىندى.

كوپشىلىك وسى ۇسىنىستى سىنعا الىپ تا جاتىر...

بىراق، تەرەڭىنەن ويلاعاندا، مەن بۇل ۇسىنىستان باسقالاي ءبىر ماعىنا كوردىم...

بۇرىنعى كونستيتۋتسياداعى «مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ باستاۋى حالىق» دەگەن تۇسىنىك ناقتى، ياعني، ادرەستى ەمەس ەدى. سوندىقتان، تاۋەلسىزدىك العان كەزدەن باستاپ، بۇگىنگى كۇنگە دەيىن وسى قاعيدا  نەشە ءتۇرلى كوررۋپتسياعا جول اشا الدى.

بيلىك «حالىق اتىنان» سايلانىپ، نە بولماسا، تاعايىندالىپ، سودان كەيىن ءبىر ءوزى «ەگەمەندىككە يە» بولىپ شىعا كەلدى دە، جەردى، قازبا بايلىقتى ءوز قالاۋىمەن، وڭدى-سولدى ساتتى. ەل مۇددەسى ەكىنشى ورىنعا سىرعىدى...

بيلىك ونى تەگىن بەرگەن ەمەس، ارينە - الاتىن پاراسىن الدى...

ياعني، زاڭ بويىنشا «بيلىك باستاۋى» حالىقتا بولعان سىڭايلى، ال، بىراق «ەگەمەندىك تىزگىنى» بيلىكتىڭ وزىندە قالدى. سول سەبەپتى، جەر مەن ستراتەگيالىق بايلىق كوزدەرى عانا ەمەس، «بيلىك لاۋازىمى» دەگەن جاڭا «تاۋار» ومىرگە كەلدى. ول قارقىندى اينالىمعا كىردى - قۇنى ميلليونداعان دوللارلارعا باعالاندى!

بيلىككە پارا بەرىپ ورنالاسۋ - جاپپاي ۇردىسكە اينالدى.

ويتكەنى، بيلىككە سىرت كوزگە دەكوراتسيا تاسىلىمەن «حالىق اتىنان» كەلەدى، كەلگەن سوڭ ول جەردە «سىبايلاسقان جەمقورلىق» نۇسقاۋىمەن «ەگەمەندىك يەلىك» - جەردى ساتۋ، قىزمەتتى ساتۋ، عيماراتتاردى ءوز قالاۋىمەن تەگىن الۋ، سۋ قويمالارىن جەكەشەلەپ الۋ جانە ت.ت. پايدا اكەلەتىن ەكونوميكالىق نىساندار «بيلىك ەگەمەندىگىنە» اۋىسادى.

ءسويتىپ، بۇل بيلىك پەن بيزنەستىڭ بىرىگۋىنە، ەكونوميكانىڭ «حالىقتىق باستاۋعا» ەمەس، ۇرلىق پەن زاڭسىز ارەكەتكە بەيىم بيلىكتەگى شەنەۋنىكتەردىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتۋىنە باستادى.

قازىرگى ءبىزدىڭ مەشەۋ قالپىمىز - سونىڭ ايعاعى.

ەندى «حالىق باستاۋىن» شىنىندا دا «ەگەمەندىك يەلىكپەن» بىرىكتىرەر بولساق - ءاربىر ستراتەگيالىق جەر قويناۋىنا، قازبا بايلىق نىسانالارىنا دەگەن ەگەمەندىك كونستيتۋتسيالىق تۇرعىدا حالىقتىڭ قۇزىرىنا كوشەدى.

حالىق ءوزىنىڭ جەرىن وزگەگە ساتۋدى قالامايتىن بولسا، ءوزىنىڭ كونستيتۋتسيالىق «ەگەمەندىك يەلىك» قۇقىن پايدالانىپ، بيلىكتى توقتاتۋعا قۇزىرلى.

بۇرىن حالىق بيلىككە تەك «ءوز وكىلەتتىگىن» وتكىزىپ كەلدى - ونىڭ ءوزى كوررۋپتسياعا جەم بوپ جاتتى...

ەندى، حالىققا وعان قوسىمشا «ەگەمەندىك يەلىك»، ياعني باسقاشا ايتساق – «تاۋەلسىزدىك ىرگەتاسىنا يەلىك» بەرىلىپ جاتسا - ول قازاق ەلى ءۇشىن ۇلكەن قۇقىقتىق العا باسۋشىلىق دەپ سانايمىن.

ەكىنشى جاعىنان، بۇل حالىقارالىق ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالار ءساتتى قولداناتىن «حالىقارالىق كوررۋپتسيانىڭ» الدىن الاتىن، ونىڭ سوققىسىن زاڭ جۇزىمەن شەكتەيتىن كونستيتۋتسيالىق نورماعا اينالا الاتىن «قوسىمشا» بولادى.

مىنە، ەلەۋسىز عانا «ەگەمەندىك يەسى»سوزىنىڭ استارىندا وسىنداي تەرەڭ ماعىنا جاتىر...

ءابدىراشيت باكىرۇلى،

فيلوسوف

Abai.kz