جۇما, 27 اقپان 2026
عيبىرات 145 0 پىكىر 27 اقپان, 2026 ساعات 12:14

يستوريك كاك ارحيتەكتور وبششەستۆەننوگو سوزنانيا

سۋرەت: اۆتوردىڭ مۇراعاتىنان الىندى.

27 فەۆراليا 2026 گودا يسپولنياەتسيا 60 لەت ءجۇمادىل ارمان قابدەشۇلى - كانديداتۋ يستوريچەسكيح ناۋك، دوتسەنتۋ، اۆتورۋ بولەە ستا ناۋچنىح ي ناۋچنو-پوپۋليارنىح پۋبليكاتسي، ا تاكجە ۋچەبنىح ي ۋچەبنو-مەتوديچەسكيح پوسوبي.

سوۆرەمەننوە وبششەستۆو حاراكتەريزۋەتسيا ۆىسوكوي سكوروستيۋ ينفورماتسيوننوگو وبمەنا، فراگمەنتاتسيەي يستوريچەسكوگو زنانيا ي روستوم پوليتيزيروۆاننىح ينتەرپرەتاتسي پروشلوگو. ۆ ەتيح ۋسلوۆياح يستوريك نەيزبەجنو ۆىحوديت زا پرەدەلى اكادەميچەسكوگو كابينەتا. ون ستانوۆيتسيا ۋچاستنيكوم وبششەستۆەننوگو ديالوگا، فورميرۋيا رامكي ينتەرپرەتاتسي سوبىتي، ۆليايا نا ينتەللەكتۋالنۋيۋ كۋلتۋرۋ ي سيستەمۋ تسەننوستەي.

ناۋچنايا ي پۋبليچنايا دەياتەلنوست ءجۇمادىل ارمانا قابدەشۇلى دەمونستريرۋەت پريمەر پروفەسسيونالنوگو سوەدينەنيا اكادەميچەسكوي ستروگوستي ي وبششەستۆەننوي وتۆەتستۆەننوستي. ەگو ۆىستۋپلەنيا، لەكتسي، ينتەرۆيۋ ي پۋبليكاتسي پوزۆوليايۋت راسسماتريۆات ەگو كاك يستوريكا، سيستەمنو رابوتايۋششەگو ۆ پروسترانستۆە فورميروۆانيا وبششەستۆەننوگو سوزنانيا.

ودنوي يز تسەنترالنىح تەم پۋبليچنىح ۆىستۋپلەني يسسلەدوۆاتەليا ياۆلياەتسيا يستوريچەسكايا پاميات كاك سترۋكتۋرووبرازۋيۋششي ەلەمەنت ناتسيونالنوي يدەنتيچنوستي. ۆ لەكتسياح، پوسۆياششيوننىح پرويسحوجدەنيۋ كازاحسكوگو نارودا ي ستانوۆلەنيۋ كازاحسكوگو حانستۆا، ون پودچيوركيۆاەت: «يستوريا - ەتو نە پەرەچەن دات ي يميون. ەتو سپوسوب پونيات، كاك فورميروۆالاس ناشا گوسۋدارستۆەننوست، كاكيە تسەننوستي لەجات ۆ ەيو وسنوۆە ي كاكيە ۋروكي مى موجەم يزۆلەچ».

ارمان قابدەشۇلى ۆ سۆويح ۆىستۋپلەنياح 2021 گودا ۆىستۋپاەت نە پروستو كاك پوپۋلياريزاتور يستوري، ا كاك اكتيۆنىي كونسترۋكتور يستوريچەسكوگو سوزنانيا وبششەستۆا. تسيكل ۆيدەوسيۋجەتوۆ، پوسۆياششيوننىح درەۆنيم پلەمەنام، تيۋركسكوي ەپوحە، كوچەۆوي گوسۋدارستۆەننوستي، سرەدنەۆەكوۆىم گورودام ي پرويسحوجدەنيۋ كازاحوۆ، فورميرۋەت تسەلوستنوە پرەدستاۆلەنيە و نەپرەرىۆنوستي يستوريچەسكوگو رازۆيتيا كازاحستانا. ۆ ەتوم كونتەكستە يستوريك ۆىپولنياەت رول ارحيتەكتورا وبششەستۆەننوگو سوزنانيا - ون ۆىسترايۆاەت سيستەمنۋيۋ مودەل پروشلوگو، ۆ كوتوروي كازاحسكايا گوسۋدارستۆەننوست يمەەت گلۋبوكيە كورني ي تسيۆيليزاتسيوننۋيۋ پرەەمستۆەننوست. ۆ ۆىستۋپلەنياح وتچيوتليۆو پروسلەجيۆاەتسيا يدەيا پرەەمستۆەننوستي: وت درەۆنيح پلەمەننىح وبەدينەني ي تيۋركسكوگو كاگاناتا دو زولوتوي وردى ي كازاحسكوگو حانستۆا. تاكايا ينتەرپرەتاتسيا رازرۋشاەت پرەدستاۆلەنيە و «پوزدنەم» يلي ۆتوريچنوم حاراكتەرە كازاحسكوي گوسۋدارستۆەننوستي ي ۋتۆەرجداەت ەيو كاك زاكونومەرنىي يستوريچەسكي رەزۋلتات دليتەلنوگو پوليتيچەسكوگو رازۆيتيا ستەپنىح وبششەستۆ. يستوريا پودايوتسيا نە كاك نابور رازروزنەننىح فاكتوۆ، ا كاك لوگيچەسكي ۆىستروەننايا كونسترۋكتسيا، گدە كاجدوە زۆەنو پودتۆەرجداەت پراۆو نارودا نا گوسۋدارستۆەننوست ي كۋلتۋرنۋيۋ ساموبىتنوست.

وسوبوە زناچەنيە يمەيۋت سيۋجەتى، پوسۆياششيوننىە ۆوەننومۋ دەلۋ كوچەۆنيكوۆ، پراۆوۆىم نورمام ستەپي، يازىكوۆىم ۆوپروسام ەپوحي چينگيسحانا. چەرەز اناليز ەتيح تەم ون دەمونستريرۋەت سلوجنوست ي رازۆيتوست كوچەۆوي تسيۆيليزاتسي. كوچەۆوە وبششەستۆو پرەدستاۆلياەتسيا نە كاك ارحايچنوە ي ستيحينوە، ا كاك ورگانيزوۆاننايا سيستەما س چيوتكوي سوتسيالنوي سترۋكتۋروي، پراۆوۆىمي تراديتسيامي ي پوليتيچەسكوي كۋلتۋروي. تەم سامىم يستوريك كوررەكتيرۋەت ماسسوۆىە ستەرەوتيپى ي زامەنياەت ۋپروششيوننىە وبرازى ناۋچنو ارگۋمەنتيروۆاننوي ينتەرپرەتاتسيەي.

ۆاجنو ي تو، چتو سۆوي يدەي ون ترانسليرۋەت چەرەز پلاتفورمۋ YouTube, چتو سۋششەستۆەننو راسشيرياەت اۋديتوريۋ. يستوريك ۆىحوديت زا پرەدەلى اكادەميچەسكوي سرەدى ي ستانوۆيتسيا پۋبليچنىم ينتەللەكتۋالوم، ۆليايۋششيم نا ماسسوۆوە ۆوسپرياتيە پروشلوگو. ۆ ۋسلوۆياح تسيفروۆوي ەپوحي يمەننو تاكيە فورماتى پوزۆوليايۋت فورميروۆات يستوريچەسكۋيۋ پاميات نە تولكو ۆ ناۋچنىح كرۋگاح، نو ي سرەدي شيروكوي وبششەستۆەننوستي.

ودنيمي يز ۆاجنىح تەم ۆ ەگو پۋبليچنىح لەكتسياح ي ناۋچنو-پروسۆەتيتەلسكيح ۆىستۋپلەنياح ستالي پروبلەمى «چينگيزيزما» ي ساكرالنوگو پرويسحوجدەنيا پراۆياششيح ديناستي، ا تاكجە ۆوپروس لەگيتيماتسي ۆلاستي چەرەز گەنەالوگيچەسكيە تراديتسي. ون پودچيوركيۆاەت،  «ليۋبايا كونتسەپتسيا دولجنا پروۆەرياتسيا يستوچنيكوم. ەسلي يستوچنيك پوزدني، مى وبيازانى ۋچيتىۆات ەگو كونتەكست ي پوليتيچەسكۋيۋ موتيۆاتسيۋ سوزدانيا». ۆمەستو پرياموگو وپروۆەرجەنيا پوپۋليارنىح ميفوۆ ون رازياسنياەت پروتسەدۋرۋ يستوچنيكوۆەدچەسكوگو اناليزا، رازليچنىە يستوريوگرافيچەسكيە پوزيتسي، پودچيوركيۆاەت رازنيتسۋ مەجدۋ ناۋچنىم فاكتوم ي پۋبليتسيستيچەسكوي ينتەرپرەتاتسيەي. تەم سامىم اۋديتوريا پولۋچاەت نە گوتوۆىي ۆىۆود، ا ينسترۋمەنت اناليزا.

ۆ ينتەرۆيۋ، پوسۆياششيوننىح ۆوپروسام رەفورم ي مودەرنيزاتسي، يسسلەدوۆاتەل پروۆوديت يستوريچەسكيە پاراللەلي س ترانسفورماتسيامي XIX–XX ۆەكوۆ. ۆ ودنوم يز ۆىستۋپلەني ون وتمەچاەت: «مودەرنيزاتسيا نيكوگدا نە بىۆاەت ودنومومەنتنوي. يستوريا پوكازىۆاەت، چتو سوتسيالنىە يزمەنەنيا ترەبۋيۋت ۆرەمەني ي ينستيتۋتسيونالنوي اداپتاتسي». زدەس رەاليزۋەتسيا نەسكولكو فۋنكتسي: يستوريا ستانوۆيتسيا وبياسنيتەلنوي مودەليۋ; سوۆرەمەننىە پروتسەسسى ۆىۆودياتسيا يز دولگوسروچنوي ديناميكي، فورميرۋەتسيا پونيمانيە يستوريچەسكوي زاكونومەرنوستي وبششەستۆەننىح يزمەنەني. پودوبنايا ارگۋمەنتاتسيا سنيجاەت ۆليانيە سيتۋاتيۆنىح ينتەرپرەتاتسي ي ۋسيليۆاەت راتسيونالنوە ۆوسپرياتيە تەكۋششيح پروتسەسسوۆ.

ارمان قابدەشۇلى نەودنوكراتنو پودچيوركيۆاەت: «يستوريك نە يمەەت پراۆا پودمەنيات اناليز ەموتسيەي». ەتا پوزيتسيا وتراجاەت ەگو پونيمانيە رولي ينتەلليگەنتسي. پۋبليچنوە سلوۆو راسسماتريۆاەتسيا كاك ينسترۋمەنت پروسۆەششەنيا، ا نە موبيليزاتسي. رەزۋلتات تاكوگو پودحودا سوحرانەنيە اكادەميچەسكوي كوررەكتنوستي ۆ پولەميچەسكيح ۆوپروساح; پوددەرجانيە ناۋچنوگو ستاندارتا ۆ پۋبليچنىح ديسكۋسسياح; ۋكرەپلەنيە دوۆەريا ك پروفەسسيونالنوي يستوريچەسكوي ەكسپەرتيزە.

تاكيم وبرازوم، اناليز ۆىستۋپلەني ارمانا جۋماديلا پوزۆولياەت گوۆوريت و نيوم كاك وب يستوريكە نوۆوگو تيپا - سپەتسياليستە، كوتورىي نە تولكو يسسلەدۋەت پروشلوە، نو ي سوزناتەلنو ۋچاستۆۋەت ۆ فورميروۆاني تسەننوستنىح وريەنتيروۆ وبششەستۆا. ەگو رابوتا ناپراۆلەنا نا ۋكرەپلەنيە يستوريچەسكوي يدەنتيچنوستي، چۋۆستۆا پرەەمستۆەننوستي ي وسوزنانيا گوسۋدارستۆەننوستي كاك ەستەستۆەننوي ي گلۋبوكو ۋكورەنيوننوي فورمى سۋششەستۆوۆانيا كازاحسكوگو نارودا. ۆ ەتوم پروياۆلياەتسيا ەگو رول كاك ارحيتەكتورا وبششەستۆەننوگو سوزنانيا.

ۆ زاۆەرشەنيە حوچەتسيا ۆىرازيت يسكرەننيە پوجەلانيا كاك ۋچيونومۋ، وبششەستۆەننومۋ دەياتەليۋ ي، پرەجدە ۆسەگو، پرەپوداۆاتەليۋ، چيا رابوتا سو ستۋدەنتامي يمەەت وسوبۋيۋ تسەننوست. پۋست ەگو ناۋچنايا پرينتسيپيالنوست، پرەداننوست يستوريچەسكوي يستينە ي ۆىسوكي پەداگوگيچەسكي پروفەسسيوناليزم ي دالشە ۆدوحنوۆليايۋت مولوديوج نا گلۋبوكوە يزۋچەنيە پروشلوگو، فورميرۋيۋت كريتيچەسكوە مىشلەنيە ي گراجدانسكۋيۋ زرەلوست. جەلاەم ەمۋ نوۆىح ناۋچنىح دوستيجەني، بلاگودارنىح ستۋدەنتوۆ ي دالنەيشەگو پلودوتۆورنوگو سلۋجەنيا وتەچەستۆەننوي يستوريچەسكوي ناۋكە ي وبششەستۆۋ.

ەلميرا تەلەۋوۆا،

دوتسەنت كافەدرى يستوري كازاحستانا كازنۋ يم ال-فارابي

Abai.kz

0 پىكىر