2 سىنىپ وقيتىن كەزىمدە الدىمىزعا "تابيعات" دەگەن وقۋلىق بەرىلدى. "تابيعاتتان" عارىشكەردىڭ سۋرەتىن العاش رەت كوردىم. عارىشكەردىڭ سۋرەتىن سيپاپ تاڭعالىپ وتىردىم، 2 سىنىپ وقۋشىسىنىڭ مۇنداي سەزىمىن كىم ءتۇسىنسىن؟! شىنتۋايتىندا، مۇنداي عارىشكەرگە ءتان بەينەنى 3 جاسىمدا سۋرەتتەن ەمەس، ءوز اتامنىڭ ءۇيىنىڭ ەسىگىنەن كورىپ العام. ولار عارىشكەرلەر ەمەس. بىراق، كيىمدەرى بۇلارمەن ۇقساس كورىنەدى.

سول ءبىر ۋاقىتتا اتام ۇيىندە ادام جوق، سول ۇيدەگى جەڭگەمىز عانا جالعىز قالعان سوڭ، قورقىپ، ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ بىرنەشە بالاسىن اكەمنەن سۇراپ ەرتىپ كەتتى. سول ۇيدە وتىرعانىمىزدا، ءبىر كەزدە سىرتتا اياق دىبىسى ەستىلىپ، سەكەمشىل جەڭگەمنىڭ ىمىمەن تورگى ءۇيدىڭ شامىن سوندىرمەي، قارسى ۇيگە ءوتىپ كەتتىك. ورتا تۇسىنا اينەك ورناتىلعان قارسى ءۇيدىڭ ەسىگىنەن ءتور ءۇي مەن قارسى ءۇيدىڭ ورتاسىنداعى اۋىزعى ۇيگە، سىرتقا اشىلاتىن ۇلكەن ەسىككە مويىن سوزا قاراپ تۇردىق. ءبىر كەزدە ەسىك اشىلدى دا، قۇشاق-قۇشاق اپپاق بۋ كىردى ۇيگە. قىستىڭ ءتۇنى ەدى. قۇشاعىمىز بۋعا، تابانىمىز دىمعا ءبىر تابان جاقىن. ادامدا تۋا ءبىتتى سان ساناۋ قابىلەتى بولاتىنىن تۇسپالدايمىن. مەن بۇل كەزدە وقىماعان بالا بولسام دا، ولاردىڭ ناقتى جەتى ادام ەكەنىن بىلەمىن. ءبىر مەتر جەردەن كوردىم، كيىمدەرى عارىشكەردىڭ كيىمىمەن ۇقساس. ءتور ۇيگە كىرىپ، لەزدە سول كۇيى سىرتقا ءتىزىلىپ شىعىپ كەتتى. ءبىرىنشى ادامنان سوڭعى ادامعا دەيىن ىشتەي ساناپ وتىردىم ءۇش جاسىمدا ەشقانداي الىپپە بەتىن اشپاعان بولسام دا.

وسىدان كەيىن وسى عاجايىپتى كورگەن بالا كەيىنگى مەكتەپ ومىرىندە "تابيعات" وقۋلىعىنىڭ بەتتەرىن سيپالاماي قايتسىن، سيپالاپ وتىردىم. ولاردىڭ ۇيدە ۇلكەندەردىڭ جوعىن پايدالانىپ كىمدى ىزدەپ كەلگەنىن ويلاۋ ۇزاققا سوزىلادى. سول مەنىڭ ءسابي ساناما "بۇلار مەنى ىزدەپ ءجۇر" دەگەن ءسوز عايىپتان قۇيىلىپ تۇردى.

2018 جىلى 7 قازان كۇنى رايىمبەك اۋىلىنداعى ساياحات اعانىڭ ۇيىنەن شىعىپ، قازاقفيلمنىڭ ارتىنداعى باعاناشىلداعى ۇيىمە تاكسيمەن بارا جاتتىم. تاكسي جۇرگىزۋشىسى قىتايدىڭ بۇراتالا وبلىسىنان 1960 جىلدارى كەلگەن وتباسىنىڭ بالاسى ەكەن. قىتايداعى گەنوتسيدقا بايلانىستى اشۋىن، نالاسىن شىعارىپ اڭگىمە ەتىپ كەلە جاتتى. ءوزى قازاقستان تۋماسى. سول جاقتاعى تۋىستارىنا، بارشا قىتايداعى قازاققا كۇيىندى.

سول كەزدە الماتىنىڭ اسپانىنداعى اي كوزىمىزگە ۇيدەن دە ۇلكەن بولىپ جانىمىزعا جاقىن جەرگە كەلىپ تۇردى. ايدىڭ مۇنشاما ۇلكەن بولىپ جانىمنان كورىنگەنىنە اڭ-تاڭ بولىپ، جاڭاعى جىگىتتىڭ ءسوزىن ءبولىپ:

– ايعا قاراڭىزشى. نەدەگەن ۇلكەن، نەدەگەن جاپ-جاقىن تۇر؟،– دەدىم. ول دا بۇرىلىپ قاراپ:

– راس، نەدەگەن ۇلكەن اي!– دەپ تاڭىرقادى.

الىپ، اپپاق بۇل دوڭگەلەك اق مايداي اعارىپ قالا عيماراتتارىنا ءتيىپ كورىنىپ تۇر. وسى اي سول ەكەۋمىزگە عانا سولاي كورىندى مە ەكەن؟ باسقالارعا كورىنگەن بولسا جىلت ەتكەن جاڭالىقتى جەلىگە سالار جەڭىمپاز جاستار نەگە ءمان بەرمەدى ەكەن؟ سول كۇنى اي تىم ۇلكەن بولدى. ءسال الدىعا قاراي جۇرەتىن بولسا عيماراتتاردى كەۋدەسىمەن قاعىپ قۇلاتارداي، ومىراۋى وتاۋداي كەۋدەمسوق اي وسى ەدى.

ءتۇن ورتاسىنان اۋا، قازاقتىڭ بۇركىت قاباقتى جازۋشىسى شەرحان مۇرتازانىڭ دۇنيەدەن وتكەنىن ەستىدىم. وسى اي سول قازاعا كورىندى مە ەكەن دەپ، وتىرا قالىپ دۇعا ەتىپ، «اللا ول كىسىنىڭ جاتقان ورنىن جانناتتان ەتسىن!» دەپ بەتىمدى سيپاعان سوڭ، تاعى دا ايدى كورۋگە سىرتقا شىقتىم. تاڭ كوشەسى ءيىر-قيىر كوتەدجەردىڭ اراسىنداعى تار كوشە. بۇل كوشە ءسىزدى مامىر كوشەسىنە باستاپ اپارادى. ءال-فارابي داڭعىلىنىڭ ۇستىنەن قاراپ تۇراتىن كوكتەم تولىپ تۇراتىن جاسىل بيىك. ويىمدا تۇندەلەتىپ ەدينتسا سالىپ الۋ دا بولدى. ول كەزدە كاسپي پلاتەجي دەگەن جوق.

مامىر كوشەسىنىڭ اۋزىنداعى جەمىس ساتاتىن دۇكەنگە قاراي ءجۇرىپ كەلە جاتقانىمدا مەن الگى ايدى كوردىم. تاعى دا شوفەر جىگىت ەكەۋمىز كورگەنىمىزدەي سىمباتتى، اپپاق، الىپ تولعان اي. سىرتى قۇرىشتاي بەرىك، مۇز كريستاللمەن قاپتالعان. قارالتقىم بۇلت جولاقتارى دا بايقالمايدى. قولدان جاساعانداي بۇل قانداي اي؟ سىزگە وتىرىك، ماعان شىن، سول كەزدە تولعان اي جولدىڭ بۇرىلماسىندا قاراۋىتىپ تۇرعان ۇيگە كەلىپ تىرەلىپ تۇرعانداي، جەر بەتىن قىدىرا شالىپ جۇرگەندەي بولدى دا، سول كەزدە ارا-تۇرا گۇجىلدەپ قالاتىن ماشينالاردىڭ جانە سيرەك ەستىلەتىن ادامداردىڭ دابىر-دۇبىرىن ءبىر تىلسىم جۇتىپ قويىپ، اينالا قۇلاققا ۇرعان تاناداي بولدى. الگى دوڭگەلەكتىڭ ورتاسىنان شاردان كىشكەنتاي ءتورتبۇرىش قارا ەسىك اشىلدى دا، ادامسىز، بىرەۋدىڭ قولىنىڭ ارەكەتىنسىز سول تەسىكتەن تومەنگە تۇسەتىن اپپاق باسپالداق قويىلدى.

و، ءتاۋبا، بالا كەزىمدەگى عارىشكەر بەينەسىندەگى جەتى ادام تۋرا سول كەزدەگى ەڭكەيگەن كۇيدە، بۋلتىق كيىمدەرىمەن ءتۇستى دە، التاۋى ءۇش-ۇشتەن ەكىگە جارىلىپ سول ەڭكەيگەن كۇيى باسىن كوتەرمەستەن ايعا كىرەر جولعا ساپ تۇزەپ تۇرا قالدى. بىرەۋى ايدى سيپالاپ ءجۇرىپ، باياۋ ادىمداپ بارىپ ونىڭ ارت جاعىنا اينالىپ كوزگە كورىنبەي كەتتى.

مەن تايادىم، جاقىندادىم. ءبىسمىللا دەدىم. ۋاقىت ارەڭ ءوتىپ جاتقان سياقتى بولدى. ماشينا، ادام، وزگە ارەكەتتەردەن ەشتەڭە كورمەدىم.

سول كەزدە اي قۇرىلعىنىڭ ىشىنەن ءجۇز قانشا قالتاسى بار تۇلكى تەرىسى سىرتىنا قاراتىلعان ىشىك كيگەن ،الپىستاردان اسقان ادام سياقتى كورىنەتىن، بىراق ساقال-مۇرتى قويۋ ءارى قارا، بەتتەرى قىزىل شىرايلى، نۇرلى كىسى ءتۇسىپ الدىمنان قاراپ تۇر ەكەن. ونىڭ ناقتى قانداي باس كيىم كيگەنىن الىگە دەيىن ويلاپ جەتپەدىم. ول ەكى قولىن جازدى دا، ماعان قاراي سەرمەپ قالدى. سول-اق ەكەن ونىڭ ءجۇز قانشا قالتاسىنان «ۇق!»، «ۇق!» دەگەن ۇعۋ، ءبىلىم الۋ بۇيرىعىن سوققان ءجۇز نەشە بالاپان ۇكى شىعىپ ماعان قاراي بىرىنەن كەيىن ءبىرى توقتاۋسىز ۇشقان.

– مەنىڭ اتىم – ساليح!، – دەپ قارقىلداپ كۇلىپ تۇر ول ادام. ۇشىرعانىنىڭ بەس-التاۋى يىعىمدا قونىپ وتىر. بىرنەشەۋى يىعىما قونىپ وتىرىپ ارقاما قاراي اسىپ تۇسكەن سياقتى. قالتاما، كەۋدەمە جابىسقاندارى، توبەمە قونعاندارى دا بار. ايتپاقشى، الاقانىمدا دا وسى «ۇق!»، «ۇق!» دەپ جەتكەن بالاپان ۇكىلەر بار. ماعان تيمەستەن ارت جاعىما ءوتىپ كەتكەندەرى دە جەتەرلىك. كوبى دەنەممەن جاناسقان. «ۇق!»، «ۇق!» دەدى سولاي. سودان كەيىن ماعان ءبىلىم قوندى ما بىلمەيمىن. ەرتەسى ورنىمنان تۇرعاندا اۋزىما بۋداق-بۋداق سوزدەر تولىپ تۇر ەكەن. اياق استىنان زەردەم اشىلىپ كەتتى دە، تاريحي، فيلوسوفيالىق ەڭبەك جازىپ كەتتىم. اۋەلگى ءسوزىمدى قاعازعا «ۇق!» دەپ ءتۇسىرىپپىن. سول داپتەر توسەگىمنىڭ جانىنداعى كىشكەنتاي شكافتىڭ ۇستىندە تۇر.

كوكبورى مۇباراك

Abai.kz