الماتى مەن قوناەۆ اراسىنداعى جاڭا قالا قۇرىلىسى تۋرالى تالقىلاۋ ەلدەگى تۇراقتى جانە داعدارىستى كەزەڭدەردىڭ ايناسى ىسپەتتى. 2006 جىلى جوبانى قوعام نازارىنا Caspian Group كومپانياسىنىڭ باسشىسى، وليگارح يۋري تسحاي ۇسىندى. 2008 جىلى باستاما توقتاپ قالدى. ءبىر جىلدان كەيىن قايتا كوتەرىلىپ، كەيىن تاعى كەيىنگە شەگەرىلدى. 2012 جىلدان سوڭ ەكى جىل وتكەندە جوبا ءتيىمسىز ءارى ەكولوگياعا زيان دەپ تانىلدى، الايدا 2018 جىلى قايتا ىسكە اسىرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلدى. بىرنەشە جىل تالقىلانىپ، 2021 جىلى Surbana Jurong Group اتتى سينگاپۋرلىق ينۆەستور تابىلعانىمەن، قۇرىلىس باستالا قويمادى. اقىرى 2023 جىلى جوباعا «الاتاۋ» اتاۋى بەرىلىپ، 2024 جىلدىڭ قاڭتارىندا كارتادا رەسمي تۇردە پايدا بولدى.

بىرنەشە ايدان كەيىن ۇكىمەت بۇل جوباعا جاۋاپتى تۇلعا رەتىندە ۆيتسە-پرەمەر قانات بوزىمباەۆتى بەكىتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، الاتاۋدى سالۋ تاجىريبەسىن كەيىن قازاقستاننىڭ باسقا وڭىرلەرىنە دە قولدانۋعا بولادى.

– الدىمەن، الاتاۋدى سالىپ الۋ كەرەك. 2-3 جىلدان كەيىن ناقتى ناتيجەلەر بولادى. وڭ دا، تەرىس تە تۇستارى بولۋى مۇمكىن، سونىڭ ءبارىن رەتتەۋ قاجەت. سول تاجىريبەگە سۇيەنىپ، باسقا وڭىرلەردى دە رەفورمالاي الامىز، – دەدى ول.

قالانىڭ كەمشىن تۇستارى قازىردىڭ وزىندە بايقالادى. ۇزاق جىلدار بويى ايتىلىپ كەلە جاتقانىمەن، ينۆەستورلار سانى كوپ ەمەس. قازىر Mars Petcare Kazakhstan مەن PepsiCo ءوز زاۋىتتارىن سالۋدى باستاعان. سونىمەن قاتار كارتون قاعازى، فيبروبەتون، اككۋمۋلياتور شىعاراتىن كاسىپورىندار سالۋ جوسپارلانعان. الايدا ولاردىڭ باسىم بولىگى ناقتى جوبا ەمەس، ءالى كەلىسىم دەڭگەيىندە عانا.

نەگىزگى ماسەلە – جەر تاپشىلىعى. جالپى اۋماقتىڭ 40 پايىزى جەكەمەنشىككە تيەسىلى، تاعى ءبىر بولىگى ۇزاق مەرزىمگە جالعا بەرىلگەن، ال بىرقاتار جەر اسكەري جانە باسقا دا قۇرىلىمداردىڭ يەلىگىندە.

– الاتاۋ اۋماعى شامامەن 88 مىڭ گەكتار. سونىڭ 37 مىڭ گەكتارى جەكە مەنشىكتە، 27-28 مىڭ گەكتارى اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن جالعا بەرىلگەن، شامامەن 10 مىڭ گەكتار تۇراقتى پايدالانۋدا، ال 14 مىڭ گەكتارى قولايسىز جەرلەر، – دەدى بوزىمباەۆ.

ۇكىمەت بۇل جەرلەردى قايتارۋ بويىنشا كەلىسسوز جۇرگىزىپ، باسقا وڭىردەن جەر بەرۋ، نارىق باعاسىمەن ساتىپ الۋ نەمەسە سوت ارقىلى قايتارۋ نۇسقالارى قاراستىرىلۋدا. سونىمەن قاتار ەكى جىلدان كەيىن جەر سالىعى 10 ەسەگە، ءۇشىنشى جىلى 15 ەسەگە وسەتىنى ايتىلدى. دەگەنمەن كەمىندە الداعى ەكى جىلدا جاڭا ينۆەستورلار ءۇشىن جەر الۋ قيىن بولاتىنى انىق.

سوعان قاراماستان، كەيبىر ءىرى كاسىپكەرلەر جەر الىپ ۇلگەرگەن. ماسەلەن، كاسىپكەر مارات سارسەنوۆ لوگيستيكالىق ورتالىق سالىپ جاتىر. جوبانىڭ ينيتسياتورى يۋري تسحاي تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىن تۇرعىزىپ، بيزنەس ورتالىق سالۋدا. ال ۆياچەسلاۆ كيم Jusan Bank اتاۋىن Alatau City Bank دەپ وزگەرتتى.
بوزىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا، تسحايعا تيەسىلى جەر كولەمى اسا ۇلكەن ەمەس، شامامەن 2,8-3 مىڭ گەكتار.

جوبادا نەگىزگى قارجىنى مەملەكەت ەمەس، جەكە ينۆەستورلار سالۋى ءتيىس دەپ ايتىلىپ كەلەدى. الايدا بۇگىنگى الاتاۋ – بۇل ءالى دە بىرنەشە اۋىلدىڭ جيىنتىعى. تۇرعىنداردىڭ باسىم بولىگى كۇن سايىن الماتىعا جۇمىس ىزدەپ شاپقىلايدى.

كوپتەگەن ەلدى مەكەندە ورتالىق سۋ مەن كارىز جۇيەسى جوق، الەۋمەتتىك نىسانى مەن جولدارى دا كوڭىل كونشىتپەيدى. ءتىپتى جەتىگەندەگى اكىمدىك جانىندا اجەتحانا تۇر.

– قالا ءبىر-ەكى جىلدا سالىنبايتىنى بەلگىلى. قازىر الەۋمەتتىك نىساندار مەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا كۇش سالىپ جاتىرمىز، – دەدى قالا اكىمى اركەن وتەنوۆ.

قالانىڭ بيۋدجەتى جىلىنا شامامەن 12 ملرد تەڭگە. سالىستىرۋ ءۇشىن، 2000 ورىندىق مەكتەپتىڭ ءوزى 10,3 ملرد تەڭگە تۇرادى، ال 1 كم جول – 500 ملن تەڭگە. مۇنداي قارقىنمەن تولىققاندى ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋ ۇزاق ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى.

بوزىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا، الەمدەگى وسىنداي جوبالاردىڭ 60 پايىزى ءساتسىز اياقتالعان. مىسالى، وڭتۇستىك كورەياداعى سونگدو قالاسى جوسپارلانعانداي تولىق دامىماعان. ءباا-دەگى ماسدار مەن مالايزياداعى Forest City دە تولىققاندى ىسكە اسپاي قالعان جوبالار قاتارىندا.

مۇنداي جوبالاردىڭ نەگىزگى ماسەلەسى – ۇزاققا سوزىلعان قۇرىلىس پەن ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ وزگەرۋى. سونىمەن قاتار قالادا تۇراقتى جۇمىس ورىندارى بولماسا، وندا جوبانىڭ قۇنى كوك تيىن.

الاتاۋدا جوسپارلانعان كاسىپورىندار تەك بىرنەشە ونداعان مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتي الادى، ال 2050 جىلعا قاراي حالىق سانى 2 ميلليونعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە.

جوبا تاۋەكەلگە تولى بولعانىمەن، ونى پرەزيدەنتتىڭ ءوزى قولداپ وتىر. ەگەر بيلىك تەك وپتيميستىك ستسەناريدى عانا ەمەس، ساتسىزدىك جاعدايىنداعى ناقتى ارەكەت جوسپارىن دا ۇسىنسا، وندا قۇرىلىستى باستاۋعا بولادى.

دەرەككوز: Ulysmedia.kz 

Abai.kz