پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ وتىرىسىندا قازاقستان ۇكىمەتى مەن حالىقارالىق ىسكەر توپتار اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. سونداي-اق تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت سالالارىنداعى ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەر قارالدى.

جيىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىنىڭ كۇشىنە ەنۋىنە جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ ءۇشىن اشىلاتىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە نازار اۋدارىلدى.

«ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەزدەسۋىمىز ەلىمىز ءۇشىن تاريحي كەزەڭدە ءوتىپ وتىر. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان ءوزىنىڭ دامۋ جولىندا مۇلدە جاڭا داۋىرگە قادام باستى. جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان كونستيتۋتسيا ادىلەتتى جانە وزىق قازاقستاندى قۇرۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى رەفورمالاردى جۇيەلى تۇردە جالعاستىرۋعا جول اشاتىن ناعىز ۇلت جارعىسىنا اينالدى. بۇگىندە بۇكىل قۇقىقتىق جۇيەنى قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. ونىڭ اياسىندا ەكونوميكانىڭ دايەكتى ءارى ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلىپ وتىر»، — دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.

كەڭەس وتىرىسىنا قاتىسۋشىلارعا 1 شىلدە كۇنى جاڭا اتا زاڭ كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن ەلىمىزدىڭ جاڭا مەملەكەتتىك-ساياسي تۇرپاتىن قالىپتاستىرۋ ۇدەرىسى باستالعانى تۋرالى اقپارات بەرىلدى. اتاپ ايتقاندا، جاڭا زاڭ شىعارۋشى ورگان – قۇرىلتاي سايلاۋى تاعايىندالىپ، جاڭا جوعارى كونسۋلتاتيۆتىك ورگان – قازاقستان حالىق كەڭەسىنىڭ حاتشىلىعى قۇرىلدى. سونداي-اق جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ كۇشىنە ەنۋىنە بايلانىستى كونستيتۋتسيالىق سوت بىرقاتار جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ءبىر رەتتىك وكىلەتتىك مەرزىمىنە قاتىستى كونستيتۋتسيالىق نورمانى قولدانۋ جونىندە تۇسىندىرمە بەردى. ولاردىڭ قاتارىندا پرەزيدەنت، كونستيتۋتسيالىق سوت توراعاسى مەن سۋديالارى، جوعارعى سوتتىڭ توراعاسى مەن باس پروكۋرور بار.

«كونستيتۋتسيالىق سوت ءوز شەشىمىمەن ناقتى ءارى ءدال ءتۇسىندىرىپ بەردى. اتاپ ايتقاندا، ءبىر رەتتىك وكىلەتتىك مەرزىمگە قاتىستى نورما جاڭا كونستيتۋتسيا كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن، ياعني بيىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ ءتيىستى لاۋازىمدارعا تاعايىندالعان نەمەسە سايلانعان تۇلعالارعا عانا قولدانىلادى. قۇقىقتىق ايقىندىلىقتىڭ قامتاماسىز ەتىلۋى ىشكى جانە سىرتقى اۋديتوريانى تولعاندىرعان بىرقاتار ماسەلەنى كۇن تارتىبىنەن الىپ تاستايدى. مەنىڭ ويىمشا، بۇل ساياسي-قۇقىقتىق جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعى مەن بولجامدىلىعىنا ەرەكشە ءمان بەرەتىن ينۆەستورلار ءۇشىن دە يگىلىكتى قادام بولىپ وتىر»، — دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر.

ولجاس بەكتەنوۆ، سونداي-اق پرەزيدەنتتىك رەفورمالاردىڭ جۇرتشىلىق تاراپىنان جاپپاي قولداۋعا يە بولىپ جاتقانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. سوڭعى الەۋمەتتىك ساۋالناما ناتيجەلەرىنە سايكەس، ەل ازاماتتارىنىڭ 87%-دان استامى قازاقستاننىڭ دۇرىس باعىتتا دامىپ كەلە جاتقانىنا سەنىمدى. بۇل حالقىمىزدىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان اۋقىمدى رەفورمالاردىڭ ناقتى ناتيجەسىن شىن مانىندە سەزىنىپ وتىرعانىن كورسەتەدى.

«پرەزيدەنتتىڭ ساياسي باعىتىنا دەگەن قوعامدىق قولداۋ – رەفورمالاردى الداعى ۋاقىتتا دا تابىستى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى. وسىلايشا، جاڭا كونستيتۋتسيالىق مودەل مەن ورنىقتى رەفورمالار باعىتى ەكونوميكامىزدى ودان ءارى جاڭعىرتۋعا، حالىقارالىق سەرىكتەستىك اياسىن كەڭەيتۋگە جانە قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا بەرىك نەگىز بولىپ وتىر. قۇرمەتتى ارىپتەستەر، جاڭا كونستيتۋتسيا اياسىندا سىزدەرمەن اراداعى قارىم-قاتىناسىمىز دا جاڭا دامۋ كەزەڭىنە قادام باستى. ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالار ۇزاقمەرزىمدى ءارى ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىكتى دامىتۋعا قۋاتتى سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن»، — دەدى پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ جيىنعا قاتىسۋشىلارعا.

وتىرىستا تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ جانە جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ جونىندەگى پروتسەستەر قارالدى، ولار بۇگىندە ينۆەستيتسيا ءۇشىن كۇرەستە ەلدەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن انىقتاۋدا ماڭىزدى رولگە يە.

پرەزيدەنت جارلىعىمەن 2026 جىل قازاقستاندا تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى بولىپ جاريالادى. ماسەلەن، جاڭا كونستيتۋتسياعا ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق قۇقىقتارى رەسمي تۇردە ەنگىزىلدى، 2029 جىلعا دەيىنگى Digital Qazaqstan جالپىۇلتتىق ستراتەگياسى بەكىتىلدى، تسيفرلىق كودەكس، «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ، «كيبەرقاۋىپسىزدىك تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. سونىمەن قاتار سەنىمدى ترانسشەكارالىق دەرەكتەر الماسۋ ءۇشىن زاماناۋي رەتتەۋ تەتىكتەرى ەنگىزىلۋدە، ولاردىڭ اراسىندا Cloud First Policy جانە Data Embassy دا بار. «ءدوو القابى» فلاگماندىق جوباسى اياسىندا قازاقستان Firebird AI-مەن جي-ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا $10 ملرد-قا كەلىسىم جاساستى. جالپى، وسى باعىتتاعى بيزنەس ماسەلەلەرىن جەدەل شەشۋ ءۇشىن ۇكىمەت جانىنداعى تسيفرلىق شتاب جۇمىس ىستەيدى.

«قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ تولىققاندى تسيفرلىق ەل قۇرۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. تسيفرلىق ترانسفورماتسيا مەن جي-ءدى دامىتۋ – ءبىز ءۇشىن تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ، مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن جانە ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى. ءبىز شەتەلدىك ارىپتەستەردىڭ ەلىمىزدىڭ ىسكەرلىك احۋالىن نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسىن جوعارى باعالايمىز. ۇكىمەت ءوزارا ءتيىمدى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بارلىق سالاداعى ينۆەستورلارمەن سىندارلى ديالوگكە اشىق»، — دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر.

وتىرىس بارىسىندا قازاقستانداعى امەريكا ساۋدا پالاتاسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى دجەفف ەرليح، اقش-تىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى دجۋلي ستاففت جانە بيزنەس وكىلدەرى ءسوز سويلەدى. دجۋلي ستاففت ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جوعارى دەڭگەيىن، سونداي-اق تسيفرلىق رەتتەۋ، بۇلتتى تەحنولوگيالاردى دامىتۋ، دەربەس دەرەكتەردى وڭدەۋ جانە ترانسشەكارالىق دەرەكتەردى بەرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۇكىمەت پەن بيزنەس-قوعامداستىق اراسىنداعى اشىق ديالوگتىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.

حالىقارالىق بيزنەس-قوعامداستىق اتىنان Baker McKenzie سەرىكتەسى، AmCham تسيفرلاندىرۋ كوميتەتى كەڭەسىنىڭ مۇشەسى اندرەي يورش، Apple كومپانياسىنىڭ ورتالىق ازيا، ارمەنيا، موڭعوليا بويىنشا مەملەكەتتىك ساياسات جانە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ءبولىمىنىڭ باسشىسى ءادىلحان قوپاباەۆ، Siemens Kazakhstan كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى دياس اسانوۆ جانە Honeywell كومپانياسىنىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرى بويىنشا پرەزيدەنتى ارتۋر نيگماتيانوۆ ۇسىنىستارىن ايتتى.

كومپانيا وكىلدەرى تسيفرلىق كودەكستى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋ، ونلاين-پلاتفورمالاردى رەتتەۋ، جاريا «بۇلتتى» شەشىمدەردى دامىتۋ، دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ، كيبەرقاۋىپسىزدىك، جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ، ونەركاسىپ پروتسەستەرىن تسيفرلاندىرۋ جانە رەتتەۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى.

اتالعان باعىتتا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى عيززات بايتۇرسىنوۆ، سونداي-اق مادەنيەت جانە اقپارات ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى قانات ىسقاقوۆ پىكىر ءبىلدىردى.

جيىن وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ قازاقستان ۇزاقمەرزىمدى ينۆەستيتسيالار ءۇشىن اشىق ءارى بولجامدى ەل بولىپ قالا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ۇكىمەت ەل ەكونوميكاسىنىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياسىن تەرەڭدەتۋگە نيەتتى جانە تسيفرلىق رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ، پايدالانۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ، يننوۆاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە ينۆەستورلار ءۇشىن بولجامدى جاعدايلار جاساۋ ماسەلەلەرى بويىنشا بيزنەس-قوعامداستىقپەن ودان ءارى ءوزارا ءىس-قيمىلعا دايىن. جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ايتىلعان ۇسىنىستار مەن ۇسىنىمداردى زەردەلەپ، ولاردى جۇمىس بارىسىندا ەسكەرۋ تاپسىرىلدى.

Abai.kz