وپتيميزم مەن پراگماتيزم جارىسى. جارتىجىلدىقتىڭ 4,1% دەگەن ناتيجەسى نەنى بىلدىرەدى؟

قازاقستان بيىلعى جارتىجىلدىقتىڭ ەكونوميكالىق قورىتىندىسىن شىعاردى. التى ايدا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىمى 4,1% قۇراعان. ەگەر جىل باسىنداعى بولجامداردى قاراساق، بۇل ازيا دامۋ بانكىنىڭ باستاپقى بولجامىمەن تولىق سايكەس كەلەدى. الايدا ۇكىمەت بولجاعان 5,4 پايىزدان تومەن بولىپ وتىر. سوندىقتان قالعان جارتى جىلدا ەكونوميكالىق ءوسىمدى ۇدەتۋ ماقساتى تۇرعانى انىق. ەڭ ماڭىزدى بولىپ سانالاتىن 3-ءشى توقساندا قارقىندى ەسەلەپ ارتتىرۋ قاجەت.

باستىسى، بىزدەگى ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ قۇرىلىمىندا ناقتى سەكتوردىڭ، جەكە ينۆەستيتسيالاردىڭ جانە شاعىن ءارى ورتا بيزنەستىڭ ءرولى ارتىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. مەملەكەت باسشىسى دا وسىعان نازار اۋدارىپ، ءتيىستى تاپسىرما بەرگەنى ەسىمىزدە. بۇگىن بەرىلگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين مالىمەتىنشە، قاڭتار-مامىر ايلارىنداعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنى 0,4 پايىزدىق تارماققا جاقسارعان. جىل باسىنان بەرى قالىپتاسقان ديناميكا ەكونوميكانىڭ بىرتىندەپ جەدەلدەپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.

ءوسىمنىڭ باستى ەرەكشەلىگى مىنادا. ونىڭ نەگىزگى بولىگى مۇناي وندىرىسىنەن ەمەس، ەكونوميكانىڭ باسقا سەكتورلارىنان قالىپتاسىپ وتىر. ناقتى سەكتورداعى ءوسىم 4%-دان 5,1%-عا دەيىن كوتەرىلسە، قىزمەت كورسەتۋ سالاسى 3,5%-عا ۇلعايعان. ەڭ جوعارى كورسەتكىشتەر قۇرىلىس، وڭدەۋ ونەركاسىبى، كولىك جانە ساۋدا سالالارىندا تىركەلدى. اگروونەركاسىپ كەشەنى مەن بايلانىس سالاسىندا دا وڭ سەرپىن ساقتالدى.

مۇناي باعاسى مەن شيكىزات ەكسپورتىنا تاۋەلدى ەكونوميكا ءۇشىن مۇنداي وزگەرىستىڭ ماڭىزى زور. قازاقستان ۇزاق ۋاقىت بويى سىرتقى نارىقتاعى مۇناي باعاسىنا، ەكسپورتتىق باعىتتاردىڭ تۇراقتىلىعىنا جانە الەمدىك شيكىزات كونيۋنكتۋراسىنا تاۋەلدى بولىپ كەلدى. سوندىقتان مۇناي ەمەس سەكتوردىڭ تۇراقتى تۇردە 5%-دان جوعارى ءوسىم كورسەتۋى ەكونوميكانىڭ ىشكى تىرەكتەرى كۇشەيىپ كەلە جاتقانىن اڭعارتادى. بۇل ءوسىمنىڭ ۋاقىتشا قۇبىلىسقا اينالماۋى ءۇشىن ونىڭ ارتىندا ينۆەستيتسيا، ەڭبەك ونىمدىلىگى جانە جاڭا وندىرىستىك قۋاتتار تۇرۋى كەرەك. وسى تۇرعىدان العاندا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ 9,5 ترلن تەڭگەگە جەتىپ، 9,6%-عا ءوسۋى اسا ماڭىزدى كورسەتكىش.

بۇدان دا ماڭىزدىسى، ينۆەستيتسيانىڭ نەگىزگى بولىگىن جەكە سەكتور قامتاماسىز ەتىپ وتىر. جەكە ينۆەستيتسيالار كولەمى 21,4%-عا ارتىپ، جالپى ينۆەستيتسيالار قۇرىلىمىنداعى ۇلەسى 87%-دى قۇرادى. بۇل ەكونوميكاداعى بەلسەندىلىكتىڭ تەك بيۋدجەت قاراجاتى نەمەسە مەملەكەتتىك باعدارلامالار ەسەبىنەن ەمەس، بيزنەستىڭ ءوز باستاماسى ارقىلى دا قالىپتاسىپ جاتقانىن كورسەتەدى.

بيىلعى جارتى جىلدا قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى 56,3 ملرد دوللاردى قۇرادى. ەكسپورت كولەمى 30,4 ملرد دوللارعا، يمپورت 26 ملرد دوللارعا جەتتى. ساۋدا بالانسىنىڭ ءپروفيتسيتى 4,4 ملرد دوللاردان استى. ساۋدا ءپروفيتسيتىنىڭ ساقتالۋى ەلگە ەكسپورتتان تۇسەتىن ۆاليۋتالىق ءتۇسىمنىڭ يمپورتتىق شىعىنداردان جوعارى ەكەنىن بىلدىرەدى. بۇل تولەم بالانسى مەن ۇلتتىق ۆاليۋتا تۇراقتىلىعى ءۇشىن قولايلى فاكتور. الايدا ەكسپورت قۇرىلىمىنداعى شيكىزاتتىڭ ۇلەسى ءالى دە جوعارى. سوندىقتان كەلەسى مىندەت ەكسپورت كولەمىن عانا ەمەس، ونىڭ ساپاسى مەن تەحنولوگيالىق دەڭگەيىن ارتتىرۋ بولادى.

ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى تىرەگى بار. ول - شاعىن جانە ورتا بيزنەس. 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شوب-تىڭ قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ونىمىندەگى ۇلەسى 40,9%-عا دەيىن ءوستى. 2021 جىلى بۇل كورسەتكىش 33,5% بولعان. دەمەك، ءتورت جىلدىڭ ىشىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى 7,4 پايىزدىق تارماققا ارتقان. بۇل ەكونوميكانىڭ بىرتىندەپ ءارتاراپتانىپ كەلە جاتقانىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى بولىپ سانالادى.

قازىر كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ جالپى سانى 2,9 ملن-عا جەتتى. بۇل جىل باسىمەن سالىستىرعاندا 499 مىڭعا نەمەسە 20,4%-عا كوپ. ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ سانى 688,6 مىڭ سۋبەكتىنى قۇراسا، جەكە كاسىپكەرلەر مەن ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ جيىنتىق سانى 1,9 ملن-نان 2,3 ملن-عا دەيىن وسكەن.

جالپى العاندا، 2026 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىنداعى كورسەتكىشتەر قازاقستان ەكونوميكاسىندا وڭ قوزعالىس بار ەكەنىن كورسەتەدى. ءوسىم قارقىنى جەدەلدەدى، ناقتى سەكتور كۇشەيدى، مۇناي ەمەس سالالار العا شىقتى، جەكە ينۆەستيتسيا كولەمى ارتتى، شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى 40%-دان استى.

دەگەنمەن نەگىزگى مىندەت تەك جوعارى ءوسىم كورسەتۋ ەمەس. بۇل ءوسىم حالىقتىڭ تۇرمىسىنا، ناقتى تابىسىنا، تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنا جانە وڭىرلەردىڭ دامۋىنا اسەر ەتۋى ءتيىس. قازىر ۇكىمەت وسىعان قاتىستى اۋقىمدى باعدارلاماسىن باستاپ كەتتى. العاشقى وپتيميستىك ناتيجەسى تۋرالى كەشە جازعان بولاتىنمىن.

ايبار ولجاەۆ، ەكونوميست

Abai.kz