اقىن ادالبەك ءاحمادي شىعارماشىلىعى تۋرالى وي-تولعانىس...

«وسى بالانىڭ اتىن əۋ باستا ادالبەك  دەپ تاۋىپ قويعان سەكىلدى. «اتىنا-زاتى ساي» دەپ وسىنداي ازاماتتاردى ايتادى... مۇنىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى ءسوز بولعاندا، ىرگەتاسى مىقتى قالانعان ۇلكەن ساراي كوزگە ەلەستەيدى...». قازاقتىڭ ايماڭداي اقىنى ەسەنعالي راۋشان، جانىنداي جاقسى كورگەن ءىنىسىنىڭ ءبىر توپ ولەڭىن اباي اقپاراتتىق پورتالىندا (23.04.2012)  ءوز «بەتاشار سوزىمەن» باستاپ، وسىلاي اق باتا بەرگەن ەكەن.

«ارعى بەتتەن قارعىپ وتكەن» قانشاما اقىن بولدى. بوز ىنگەندەي بوزداپ وتكەن جاركەن جىراۋ بودەشۇلى، بوستاندىقتىڭ بوزتورعايى نەسىپبەك ايتۇلى، «قىزىل سىزىق ارانى بولگەنمەنەن، جۇرەكتىڭ بولمايدى ەكەن شەكاراسى» دەپ ساعىنىش جىرىن ساپىرعان مارفۋعا ايتقوجينا... ءبارى دە تۋعان جەردى، ساعىنىشتى، وزەكتى ورتەر مۇڭدى تەربەدى. اسان قايعى بولىپ اڭىرادى، دۋلات باباتاي بولىپ ەل مەن جەردى وزەگىنە سيعىزىپ وزەندەي تولقىدى. ماعجان، قاسىم، مۇقاعالي قىراتىنان وزگەشە سامال بولىپ اڭقىلدادى. قازاق پوەزياسىنا وشپەس ورنەك سالدى.

ال، ادالبەك اقىن دا سولاردىڭ ءىزىن باسىپ، شەكارانى «اتتاپ-بۇتتاپ»، نوقتاعا باسىن ۇسىنعىسى كەلمەگەن اساۋ جىرىمەن، اڭىز تاعدىرىمەن وتانىنا ورالدى.

زامانىمىز ءبىر. زاڭعار تاۋ – التايدىڭ باۋىرىندا تۋىپ وستىك. ول سادەن ءانۋار سىندى بەلگىسىز ءدۇلدۇل شاۋىپ وتكەن، ءشارىپحان كوگەداەۆتىڭ ءىزى قالعان كوسەم ولكە – ساۋىردىڭ تۇلەگى. 1969 جىلى 22 ناۋرىزدا تۋعان. مەنەن ەكى جاستاي عانا كىشى.

ادالبەك جيىرماعا تولار-تولماس جىگىتتىك شاعىندا: «بابامنىڭ باسى» سىندى ولەڭىمەن ورتتەي لاۋلادى. سول كەزدەگى «شۇعىلا» جۋرنالىنىڭ جاۋاپتى ادەبي رەداكتورى، اقىن ءسالي سادۋاقاسۇلى ونىڭ ولەڭىن باسىپ، «سۇيرىكتەرگە سۇيسىنگەندە» اتتى ماقالاسىندا تاڭداي قاعا، تامسانا باعا بەردى. كەيىننەن وسى جايلار ءسوز بولعاندا ادالبەك اقىن «انا ءتىلى» گازەتىنە, ن.ساماتۇلىنا بەرگەن سۇحباتىندا بىلاي دەپتى («انا ءتىلى» گازەتى، 2002 جىل، №12-13):

«10-12 جاستاعى توپ بالا اۋىل سىرتىندا دوپ ويناپ ءجۇر ەدىك. ءبىر شۇقاناقتان باس سۇيەك تاۋىپ الىپ، دوپ ورنىنا جابىلا تەۋىپ كەتتىك. سونى كورگەن قۇنياز شال «بالالارىم-اي، كىم بىلەدى، بۇل ءبىر باتىر بابامىزدىڭ باسى شىعار؟ نەگە تەبەسىڭدەر؟» دەپ قۋ باستى ەپپەن كوتەرىپ الىپ، قىرات باسىنا جەرلەپ، قۇران وقىدى... تەپكەنىمىز ماحامبەت اقىننىڭ باسى بولىپ ەلەستەي بەردى. اقىرى، «بابامنىڭ باس سۇيەگى» دەگەن ولەڭ جازدىم. ول 1989 جىلى «شۇعىلا» جۋرنالىندا جارىق كوردى. كوزى اشىق جۇرت پىكىر بىلدىرە باستادى...».

1993 جىلى شىڭجاڭدا «ۇكىلى ىرعاي» اتتى جاستاردىڭ جىر جيناعى شىققانى بار. سول كەزدىڭ وزىندە-اق، ««ۇكىلى ىرعايعا» ۇڭىلگەندە» اتتى ماقالا جازىپ، جاستار شىعارماشىلىعىنا ءۇڭىلىپ، ادالبەك اقىندى دا ايرىقشا اتاعان ەدىم.

ادەبيەت ولكەسىنە اڭىزىمەن كەلگەن ادالبەك وسىدان كەيىن ەش توقتاپ قالمادى. التايدىڭ كۇنگەي، تەرىسكەيىن تۇگەندەپ، اتاجۇرتقا جەتتى، الماس قىلىشتاي جارقىلدادى. ەسەنعالي اعاسى ايتقان ادالدىعىنان اينىمادى.

ۇلتتىق رۋح – قازاقتىڭ تاريحي جادى، تۇركىلىك سانا، ەلدىك مۇرات جاس اقىن ادالبەكتى كوك تۇرىكتەر رۋحىمەن ورگە جەتەلەدى، ەڭكەيمەۋدى ۇيرەتتى. جالعىز جورتسا دا جالىقپاس، جابىقپاس جان كەشتى كۇيمەن باۋلىدى.

اتامەكەن، تۋعان جەر، ساعىنىش، كوش، شەكارا، ەل مەن جەر تاعدىرى وتتى جىرىنىڭ وزەگىنە اينالدى. مەكەن جىرلارىمەن مەكىرەنىپ قالماي، ادامنىڭ ىشكى ءيرىمىن، ماحاببات پەن عازاۋاتتى نازىك تە سىرشىل سەزىممەن جىرلادى.

كوركەمدىك كوكجيەگىندە تابيعاتتىڭ تال بەسىگىندە تەربەلدى، «تاۋ دا ولەڭ، تاس تا ولەڭ». قازاق دالاسىنىڭ جارتاسىن قۇشاقتاپ تا، ءبىر تال جۋسانىن يىسكەلەپ تە ەمىرەندى، تەبىرەندى.  تاۋ – بيىكتىك. وزەن – ءومىر. بۇلت، تۇمان – مۇڭ. ساعىم مەن سامال – ساعىنىش. تاڭ – ءۇمىت. اساۋ جەل – ۋاقىت. قۇس – ەركىندىك. قارلى شىڭ – رۋح. ءتۇن – جالعىزدىق... ونىڭ ساناسىندا، قالامىندا قانات بار، شەكارا جوق. كوگىندە ەركىن سامعادى. كولىندە كوسىلە ءجۇزدى.

دالا جىراۋلارىن جاتتاپ وسكەن ساۋىر تۇلەگى قارا سوزدەن كەندە ەمەس. ابايدىڭ وي تەرەڭدىگىن، ماعجاننىڭ سىرشىلدىعىن، مۇقاعاليدىڭ مۇڭىن، تولەگەننىڭ كەڭ تىنىسىن، جاركەن مەن مارفۋعانىڭ ساعىنىش سارىنىن وقي ءجۇرىپ، توقي ءجۇرىپ، تولقىدى. اقىندىق قولتاڭباسىن جاساپ «ادالبەك اقىن» اتاندى.

«باباسىنىڭ باسىن» جوقتاپ جىر جازعان اقىننىڭ ءومىرى دە، ولەڭى دە – ەندىگى جەردە ءوزى سەزگەن-سەزبەگەن قالىپتا تۇتاستاي پوەماعا اينالدى.

ونىڭ الدىندا ەڭ ۇلكەن كۇدىر، ەڭ ۇلكەن داڭعىل، قان مەن جاستان امان قالعان قارالى كوش – «قوڭىراۋلى كەرۋەن» جاتتى.

...ايىرا الماي دوسىم مەنەن قاسىمدى،
قايىرا الماي توكتىم جاۋىن جاسىمدى.
تاۋىپ الماي بولماس اتامەكەندى،
شاۋىپ الماي تۇرعان كەزدە باسىمدى.

ءادىرا قاپ سەركەلىك پەن سەرىلىك،
قاشىپ بارام جۇك استىندا كومىلىپ.
تانا قىزدار تالاعى بوپ تاعدىردىڭ،
تەلپەكتەرگە كەتكەننەن سوڭ تەلىنىپ.

...ولەدى ەكەن وزەكتەگى ءور ءۇمىت.
قارا ءتۇننىڭ امان شىققان كورىنەن،
سەرىڭ ءۇشىن سەرگەلدەڭ دە سەرۋەن.
اتامەكەن قۇشاعىڭدى اشا بەر،
كەلە جاتىر قوڭىراۋلى كەرۋەن...

بۇل شىن مانىندە، «بابامنىڭ باسى»-نىڭ جالعاسى. ادالبەكتىڭ «باباسىنىڭ باسى»-نىڭ جالعاسى ەمەس، قاناتى قىرقىلىپ قىرعا تۇنەگەن قىراننىڭ قايتا تۇلەۋى، ەل مەن جەردى اڭساي ۇشقان الاپات ساعىنىشتىڭ ۇشقىنى. قاڭتارىلعان قازاق كوشى قايتا اعىتىلعان شوعىردا – «كەرۋەن»-دە اق بوز اتتى باتىر دا، اق جۇرەگىن قولىنا العان اقىن دا كەلەدى. اقجارما جىردىڭ قاسيەتى قارا جەردىڭ ءتوسىن سولقىلداتىپ، اتاجۇرتقا – قازاق دالاسىنا شۇبادى. جاي شۇباعان جوق شۇبات جىرىن، شۋدالى سىرىن، بالعا مالعان كۇمىس قاسىقتاي قاسيەتتى ءتىلىن اكەلدى.

ادالبەك ءاحمادي شىعارمالارىنداعى باستى ۇعىمداردىڭ ءبىرى – تۋعان جەر، اتامەكەن. اقىن ءۇشىن اتامەكەن – تۋعان جەر عانا ەمەس، تاريحي جادىنىڭ، ۇلتتىق بولمىستىڭ، اتا-بابا رۋحىنىڭ سيمۆولى. ونىڭ اۋزىنان توگىلگەن مارجان جىرلاردى جەكە ادامنىڭ ساعىنىشتى سەزىمى دەپ ءتۇسىنۋ كەمدىك ەتەدى. ونىڭ جىرلارىندا ۇلتتىڭ ورتاق ساعىنىشى، رۋحى، ءۇنى بار. بۇل اقىن پوەزياسىنداعى ەرەكشە بوگەناي – ەپيكالىق تىنىس، كوكجال رۋح، سونبەس ساۋلە.

اقىننىڭ اتامەكەنگە دەگەن سەل سەزىمى دە ەرەكشە:

اينالايىن اتامەكەن، ارمىسىڭ،
بايلانايىن بوساعاڭا، بارمىسىڭ.
تاۋعا ءدايىم كەتىپ قالعىم كەلەتىن،
شاقىرعاندا ءنان قاراعاي، قارلى شىڭ.

ادال ۇلىڭ الدىڭا كەپ تۇر جىلاپ،
كوزىم الدى بارا جاتىر بۇلدىراپ.
انەۋ جاقتا كۇن ارتىنان كۇن قۇلاپ،
بەتالىسسىز بارادى اعىپ مىڭ بۇلاق.

ۇيشىگىمنىڭ ىرگەسىنەن ءۇرىپ جەل،
الىستادىم ارماندارمەن ءتۇبىن كور.
قازاعىمنىڭ جانارى بوپ جىلايىن،
كيەلى تاۋ كەربەز ۇلعا عۇمىر بەر...

«قازاعىمنىڭ جانارى بوپ جىلايىن» – اقىن ءۇشىن بۇل – ساعىنىش، ماحاببات، ۋاعدا-سەرت. وتاندى شەكسىز سۇيگەن ەت جۇرەكتىڭ ەرەكشە ءامىرى، قانىمەن، جانىمەن ايتقان جان سىرى.

ول تاۋەلسىزدىكتى تەك ساياسي ۇعىم رەتىندە ەمەس، رۋحاني ازاتتىق رەتىندە ءتۇسىندى. ەلدىك، ءتىل، جەر، تاريح ماسەلەلەرى ونىڭ وزەگىنەن ولەڭ بولىپ اعىلدى.

«شولپان ءالى تۋعان جوق» ولەڭىندە بىلايشا تولقيدى:

تاس كەرەڭ ءتۇندى اق نۇرى ايدىڭ تىلگىلەپ،
ءتۇرتىپ وياتتى توسەكتەگى ويدى تۇنگى لەپ.
ۇزىلمەي قالعان جابايى جالعىز الماداي،
ءتوزىمدى مەنىڭ كەۋدەمدە سوعىپ تۇر جۇرەك.

وياتىپ ءتۇندى،
تاۋ جاقتا بايعىز شاقىردى.
تۇلپار ولەڭنىڭ تاعاسى تەستى باسىمدى،
اۋزىما تىستەپ جەتسەم دەپ ساعان جۇرەكتى،
وتىرمىن تاڭنىڭ شولپانىن كۇتىپ اقىرعى.

شولپانىم مەنىڭ،
تۋاسىڭ قاشان ءتۇرىپ تاڭ،
جاتىرمىن شولدەپ ساۋلەگە سۇتتەي ءبىر ۇرتتام.
ساۋلەمنىڭ اۋىلى سوناۋ ءبىر قىردىڭ استىندا،
تەزىرەك جەتىپ ىزعارىن ءتۇننىڭ ۇمىتسام...

مۇنداعى تەڭەۋلەر – جاي ەپيتەت ەمەس، كەيىپتەۋ مەن مەتافورانىڭ استاسۋى. ءتۇن – ۇنسىزدىك پەن جالعىزدىقتىڭ بەينەسى. ال «تاس كەرەڭ» تىركەسى سول ۇنسىزدىكتىڭ شەگىنە جەتكەن پسيحولوگيالىق كۇي، جاننىڭ الاسۇرعان ءورتى. «وتىرمىن تاڭنىڭ شولپانىن كۇتىپ اقىرعى...» دەگەن تارماق شىعارمانىڭ فيلوسوفيالىق كىلتى.

شولپان – تاڭنىڭ حابارشىسى، ءۇمىتتىڭ نىشانى، جاڭا ءومىردىڭ بەلگىسى، باقىتتى كۇننىڭ كوكجيەگى. اقىننىڭ جىرلاعانى جاي عانا تابيعات بەينەسى ەمەس، ونىڭ شولپانى – ادام جانى كۇتكەن رۋحاني جارىق، ءومىردىڭ ءمانى. ادامنىڭ جۇرەك جاراسىن ەمدەيتىن ىشكى  جاڭعىرىعىن،  ۇمىتىن، ەرتەڭىن، قيال قىرىنداعى ارمانىنىڭ اق قۇسىن كۇتۋ. وسىلايشا اقىن كۇتكەن اق ساعىنىشتىڭ جالاۋى – بوزارا دىرىلدەگەن بوزعىل تاۋدىڭ باۋىرىندا، شولپاندى كۇتىپ تەربەلە تولقيدى. جاي عانا تولقىمايدى، اقىندىق لەپپەن جۇرەكتى شىمىرلاتادى.

ا.احمادي پوەزياسىنداعى بۇل ءتاسىل م.جۇماباەۆ پوەزياسىنداعى سيمۆوليزم مەن ج.ناجىمەدەنوۆ جىرىنداعى فيلوسوفيالىق ءليريزمدى ەسكە سالادى.

اقىن كەيدە اتامەكەننەن ىزدەگەن جوعىن تابا الماي الاسۇرادى. اساۋ جۇرەگى تار قالاعا سيماي، ەركىن دالاسىن ىزدەيدى. قيالى قىر كەزەدى.

تىك تۇسكەن تۋىرلىقتىڭ تەسىگىنەن،
ساۋلەنىڭ ءسۇتىن ەمىپ جەتىلىپ ەم.
كەۋدەدەن كەتپەي قويدى-اۋ، ەسىل بەينەڭ،
تەربەگەن، بەۋ، تۋعان جەر، بەسىگىم ەڭ... («تۋعان جەر» ولەڭى)

نەمەسە:

ءتۇن.
تاۋلاردىڭ ەتەگى تىنىش تابىن،
قالباڭ-قالباڭ ەتەدى جىنىستا كىم؟!
اي استىندا اقسۇيەك ارمانىمدى،
العاش رەت ايالاپ ۋىستادىم.

ەلەس.
جارىق جۇلدىزدار قاشان اقتى؟
اي شۋاعىم، ءسۇت سəۋلەم شاپاعاتتى.
شىعىپ كەتكەن جۇرەكتىڭ شەڭبەرىنەن،
تاپپاي ءجۇرمىن اياۋلى ماحابباتتى.

ءتۇس.
ءبəرى دە بۇلىڭعىر تۇسكە اينالدى،
ارعى بەتتە اق تىرنام ۇشپاي قالدى.
كۇتە-كۇتە سۋىعان سەزىمدەردىڭ،
كىرپىگىنە تۇڭعيىق شىق بايلاندى.

تاڭ.
تاعى دا ساعىنىش سارساڭى ما؟..
ۋھ، جەتتىم-اۋ اقىرى اڭسارىما.
ساقتاپ كەلگەن سابىردىڭ ساقيناسىن،
جۇرەگىڭنىڭ سالايىن ساۋساعىنا!...

اقىن تاۋ-دالاعا اينالادى. تاۋ-دالا اقىندى تەربەيدى. ءبىرىن-ءبىرى قۇشاقتاپ ۇنسىزدىك بەسىگىندە ىشتەي ارپالىساتىن ءساتى از ەمەس.

رۋحى بيىك بولعانمەن جۇرەگى نازىك اقىننىڭ ەڭ وسال تۇسى – ونىڭ «جالعىزدىعى». ەگەر، ول جالعىز قالماي، توبىرلار تويىندا توي تويلاپ جۇرسە، «جالعىز» جۇرمەسە، ول ىزىڭداعان ماسانىڭ دوسى، ماڭگىرگەن ماس تىرلىكتىڭ يەسى. ءبىر اۋىز سوبەن ايتقاندا جانىنىڭ «جالعىزدىعىن» سەزىنبەگەن جان اقىن ەمەس. كەمتار سانالى، كەميەك ويلى، قارنىنىڭ قامپيعانىنا ءماز ادام اقىن تۇگىلى، قالام ۇستاۋعا جارامايدى. ءبىزدىڭ ادال دا جالعىز. ۇنەمى «جالعىزدىق» قۇشاعىندا قۇسالى كەيىپتە كورىندى.

ءبارى جالعىز: جالعىز الەم، جالعىز كۇن.
جالعىز ەمەن تۇر باسىندا جال-قۇزدىڭ.
جالعىز جەردە جالعىز ءجۇرمىن اداسىپ،
و، ماحاببات، جالعىزسىڭ با؟! جالعىزبىن! ...

جالعىز ءومىر: جالعىز ءولىم، ادامعا.
جالعىز باقىت جەتكىلىكتى ماعان دا.
ماڭ دالادا جالعىز ءجۇرمىن ماڭىراپ،
جالعىز كەتكەن ارمانىمدى تابام با؟!...

جالعىز بارىپ مۇڭ شاعايىن ەمەنگە،
جالعىز جىلۋ جۇگىرىپ ءجۇر دەنەمدە.
عۇمىرىمدى كەتسەم بولدى سيعىزىپ،
جازىلماعان جالعىز شۋماق ولەڭگە...

بۇل جەردە جالعىزدىق – تەك ادامنىڭ كوڭىل كۇيى ەمەس، عارىشتىق زاڭدىلىق. الەمنىڭ ءوزى جالعىز، ادام سول الەمنىڭ ءبىر بولشەگى. جالعىزدىق جاۋ ەمەس، تاعدىر. ودان ەشكىم قاشىپ قۇتىلا المايدى.

ادالبەكتىڭ – «جالعىزدىعى» ءتىپتى دە باسقاشا. اقىننىڭ – «الاڭ دا، الاڭ، الاڭ جۇرت...» دەپ جۇدەگەن كوڭىلدىڭ جۇگەنىن ۇستاپ قىر باسىندا جۇرگەن جالعىز كولەڭكەنىڭ، ەڭ سوڭىندا ءبىر عانا ارمانى بار. جالعىزدىقپەن جان جاراسىن ەمدەگەن، وزەگىن جارىپ شىققان ولەڭ ولمەسە بولعانى – جالعىز جاننىڭ قۇرباندىعىنىڭ وتەۋى قايتادى.

ادالبەك ءبىلدى-بىلمەدى، سول ارمانىنا جەتكەن اقىن. كوپ اقىندار، جازارماندار، سوڭعى بەكىنىسكە، ايالداماعا جەتكەنشە: «جاقسى دۇنيەنى ەندى جازامىن» دەپ ارماندايدى. ايعا قارايدى، جۇلدىزدى سانايدى. ءۇمىت قۇسىن ۇكىلەپ ۇشىرادى. شىن مانىندە، ول ءوز بيىگىن الدە قاشان تاپقان، جۇرتى دا تانىعان، باعالاعان. مارەسىنە جەتتىم دەپ مارە-سارە كۇي كەشپەسە دە، جۇرت قيماعان «قىزىل شەڭبەردەن» وزىپ وتكەن، شاۋىپ جەتكەن، كومبەسىندە كوسىلە ويناقتاعان...

ادال اقىنعا دا ەش ءشۇبا جوق. تاعاسى توزىپ، تابانى تاسىرقاسا دا، ونىڭ بايگە شۇبارى الدە قاشان تىزگىن ۇستاتقان.

اقىن جىرلارىندا جارى جانارعا، قىزى ساعىنىشقا ارلاعان ءتاتتى جىرلار دا تاڭدايدا قالادى. اقىن تۋعان جەرىن، اتامەكەنىن قالاي قۇلاي سۇيسە – جارىن، بالاپانىن سولاي ايمالايدى.

قۇداي قوسقان جانارىم – ومىرلىگىم،
كوك دونەندەي تۋلاپ تۇر كوڭىل بۇگىن...
...

ءتاڭىرىم سەن، ارىم سەن، جارىم دا سەن...

ساعىنىش – جىر وزەگى، اقىننىڭ قىزعالداعى. «ساعىنىش» اتتى ۇزاق تولعاۋى بار.

الدىمەن انا، ءوزىڭنىڭ،
شاپاعاتىڭدى ساعىنعام.
قاراشىعىنداي كوزىڭنىڭ،
ماحابباتىمدى ساعىنعام.
دىرىلدەپ كۇمىس اي باتقان،
كولىڭدى كەرىم ساعىنعام...، – دەپ باستالاتىن جىر، ودان ءارى – «ساعىنعام اتامەكەندى...!، دەي كەلىپ:

سارعايىپ ءجۇرىپ سان جىلدار،
سارقىلعان كەزدە جەتتىم مەن.
سارعايىپ كەتكىر تاعدىرلار،
امان قالىپ تەپكىڭنەن.
وكپەسىن ايتىپ تاعدىرعا
الاتاۋ سەنىڭ الدىڭدا
ۇلارىڭ، ۇلىڭ جىلاپ تۇر!..
سارعايعان سارعىش نۇرىڭدى
سار تاڭداعى شۋاق قىل.
سارعايىپ جەتكەن ۇلىڭدى
سارىارقاعا لاقتىر!
سامارقاۋ سالقىن سانامدى،
ساعىنىشىمنان بوساتپا.
ساعىنىپ جەتكەن بالاڭدى،
سارى قىزىڭا قوساقتا!
سارى جەلمەن جارىسىپ،
سارارقادا ساندالسىن.
سارى قىزىڭمەن تانىسىپ،
ساعىنىشىن مالدانسىن،
سارى ىزىنەن ءان قالسىن
سالقىن دۇنيە تاڭعالسىن....، – دەپ باياعى جىراۋلار سارىنىمەن ارناسىنان اسىپ-توگىلەدى. ەڭ سوڭىندا اقىن:

ءسۇيىنشى، ءسۇيىنشى بەرىڭدەر!
كەلىڭدەر!.. ۇيىمە ەنىڭدەر!
ساعىنىشىمنان جارالعان،
ساعىنىشىمدى كورىڭدەر!
...
ساعىنىشىمنان جارالعان
ساعىنىش دەگەن قىزىم بار...
سارعايىپ تۋعان شولپانداي
ساعىنىپ كورگەن قىزىم سەن.
ساعىنىپ ءجۇرىپ ارقانداي
قايتەر ەدىم ۇزىلسەم؟!
ساعىنىشىمنان جارالعان
ساعىنىشىم بار مەنىڭ.
ساعىنامىن، جاراندار
ساعىنامىن ماڭگى ەلىم.
ساعىنىشىم بار مەنىڭ! – دەپ تولقيدى. ءبىز ايتقان «پوەمانىڭ»-دا ەڭ شارىقتاۋ شەگى، بيىگى. اقىننىڭ مۇراتىنا جەتكەن، اسىل ارمانىنىڭ ورىندالعان باقىتتى ءساتى!

ادال پوەماسىنىڭ ءبىر كەيىپكەرى – جارى جانارى، ەندى ءبىرى قىزى ساعىنىش. ونىڭ جان جاراسىنىڭ جالعىزدىعىن ەمدەگەن جۇبانىشتارى.

ءسوزىمىزدى جيناقتاي كەلگەندە، ادالبەك اقىن كۇردەلى فيلوسوفيالىق ويدى بەينەلى سۋرەتپەن جەتكىزگەن اقىن. كوپتەگەن تابيعات بەينەلەرىن استارلى ماعىنامەن بەرە الدى، سيمۆوليزمگە شەبەر. كەيىپكەردىڭ ىشكى جان دۇنيەسىن تەرەڭدەي اشىپ، ادام جانىنىڭ نازىك قىلىن شەبەرلىكپەن شەرتەدى. ولەڭدەرىنىڭ اۋەزدىلىگى ەرەكشە، مۋزىكالىق ىرعاق باسىم. اباي ايتقان: «ءسوز ساراسىن» تولقىنداتا ويناتادى. فيلوسوفيالىق وي تۇيىندەۋدەن – ۋاقىت، ءومىر، تاعدىر، جالعىزدىق ماسەلەلەرىن تەرەڭ تولعانىسپەن تەربەيدى.

اقىن شىعارمالارىندا قازاق پوەزياسىنىڭ ءداستۇرلى مەكتەبى ساقتالعان. قارا ولەڭدى قامىرشا يلەۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. كوركەمدىك تاسىلدەردى باتىل قولدانۋدا دا قۇلاشىن ەركىن جايادى. وزگەنى قايتالامايدى. ساۋىر سامالىن ءسۇيىپ ەسەيگەن قارا دومالاق ۇلدىڭ ءتىلى، ءسوز قولدانىسى دا ەرەكشە. «بوتەن سوزبەن بىلعانباعان»، بالعانىڭ سابىنداي جىرلاردىڭ ارقاۋى بەرىك. وقىرمانىن شارشاتپاي، شالدىقتىرماي وزىمەن بىرگە ەرتىپ جۇرەدى. حاس جۇيرىككە ءتان بەلگىنىڭ ءبارى بار!

«شولپان ءالى تۋعان جوق»، «ايان» سىندى بىرنەشە جىر جيناعىنىڭ اۆتورى. قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى. رەسپۋبليكالىق جىر بايقاۋلارىنىڭ جەڭىمپازى.

قورىتا كەلگەندە،  ادالبەك ءاحمادي – قازىرگى قازاق پوەزياسىنداعى كوركەمدىك مادەنيەتى جوعارى، ۇلتتىق رۋحتى تەرەڭ جىرلاعان اقىننىڭ ءبىرى.  جاي عانا اقىن ەمەس، تارعالاڭ تاعدىر ءولاراسىنان سۋىرىلىپ شىققان كوكجال رۋحتى ءورشىل اقىن. ونىڭ ومىرشەڭ جىرلارى قازاق ادەبيەتىنىڭ تاۋەلسىزدىك داۋىرىندە ەسەيگەن جاس بۋىنىنىڭ جەتىستىك كەڭىستىگىندە ءوز جالاۋىن جەلبىرەتىپ تۇر.

ءجادي شاكەنۇلى،

جازۋشى-تاريحشى، قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى، ەۋرازيا جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى. حالىقارالىق الاش ادەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرى.

Abai.kz