الەۋمەتتىك جەلىدە تاراعان كەزەكتى داۋلى جاعداي قوعامنىڭ جۇيكەسىنە ءتيىپ، ادىلەتسىزدىككە قارسى اشۋ-ىزاسىن تۋدىردى.

Threads جەلىسىندە ECOII U.A.E. GROUP كومپانياسىنىڭ كۇزەت قىزمەتىندە ەڭبەك ەتكەن ازاماتتىڭ قازاق تىلىندە سويلەگەنى ءۇشىن جۇمىستان زاڭسىز بوساتىلعانى تۋرالى اقپارات تارادى. بۇل وقيعا – ءبىر عانا مەكەمەنىڭ ىشكى تارتىپسىزدىگى ەمەس، ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىنە، ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنا جاسالعان باسسىز قيانات بولىپ تابىلادى.

سىلتەمە: ءتىل كەسپەك جوق ارناسى

سۋرەت: threads.com سكرينى.

«ءبارىمىز كەڭەس وداعى كەزىندە دۇنيەگە كەلدىك...» ۋاجىنەن ارىلۋ قاجەت!

وسى كەزگە دەيىن اڭعارعان ءبىر جايت – ءورىستىلدى وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ «ءبارىمىز كەڭەس وداعى كەزىندە دۇنيەگە كەلدىك...» دەيتىن شىعارىپ سالما جاۋابى. ءبىر كەزدەرى اتاتۇرك 78 ۇلتتان تۇراتىن تۇركيانى جاڭا وسمان ءتىلى اياسىنا ۇيىستىرا ءبىلدى. بىراق بۇرىنعى پرەزيدەنت كەزىندەگى قازاق بيلىگى ەلدى تىلدىك ءۇش جۇزگە ءبولىپ جىبەردى. بۇنداعى «ءۇش ءجۇزىمىز»: تەك قازاق تىلىندە سويلەيتىن ايماقتار، قازاق ءتىلىن مەنسىنبەي ورىس تىلىندە سويلەيتىن ايماقتار جانە ەكى ءتىل دە تەڭ قولدانىلاتىن ايماقتار. داۋ شىققان پاۆلودار وبلىسى وسىنىڭ ەكىنشى توبىنا جاتادى.

جاڭا بيلىك اۋەلى «ۇشتىلدىلىك» دەپ كوكىپ، جۇرتتى دۇرلىكتىرگەن بۇرىنعى پرەزيدەنتتەن قالعان لينگۆومۇرانىڭ تاقسىرەتىن تارتىپ وتىر. تەك قازاقتىڭ دەموگرافيالىق ءوسىمى ءورىستىلدى قاۋىمدى بۇرىنعىدان بەتەر تىعىز توپتاستىرىپ، ەكونوميكالىق جىكشىلدىك فاكتورىن ومىرگە اكەلدى. جۇمىسقا تەك ورىستىلدىلەردى عانا الۋ سياقتى فاكتىلەر كۇن سايىن توبە كورسەتەتىن قالىپتى جاعدايعا اينالدى. ونى قازاق ءتىلدى جانە ەكى ءتىل قاتار قولدانىلاتىن ايماقتار تۇسىنە بەرمەيتىن تۇسىنىكسىز احۋال ورىن الدى.

ەندى وسى ماسەلەنىڭ بايىبىنا كەلەيىك: جاريالانعان حات الماسۋ سكرينشوتتارىنان كومپانيا وكىلدەرىنىڭ قىزمەتكەرلەردەن تەك ورىس تىلىندە سويلەسۋدى قاتاڭ تالاپ ەتكەنى انىق كورىنەدى. ءتىپتى: «ءبارىمىز كەڭەس وداعى كەزىندە دۇنيەگە كەلدىك، ورىس مەكتەبىندە وقىدىق... كەلىسپەيتىن نەمەسە وعان قارسى شىعاتىن ادام جۇمىستان شىعۋ تۋرالى ءوتىنىش جازسىن» دەگەن كەسىمدى پىكىر ايتىلىپ، تالاپقا باعىنباعان قىزمەتكەردىڭ دەر كەزىندە جۇمىستان قۋىلعانى بەلگىلى بولدى.

بۇل – تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا وتىز جىلدان اسسا دا، ساناسى توقىراۋدا قالعان كەيبىر باسشىلاردىڭ ءالى دە يمپەريالىق ستەرەوتيپتەرمەن ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن اشىق كورسەتەدى. ءوز ەلىڭدە، ءوز تۋعان تىلىڭدە سويلەگەنىڭ ءۇشىن جۇمىستان ايىرىلۋ – تامىرىنا مۇلدەم بالتا شابىلۋعا ءتيىس ناعىز ديسكريميناتسيا مەن باسسىزدىق بولىپ تابىلادى.

وسى ورايدا: «زاڭ قايدا قاراپ وتىر؟» – دەپ ساۋال قوياتىندار تابىلاتىنى انىق. ويتكەنى بۇرىن تازا قازاق ءتىلدى ورتا مەن تازا ورىس ءتىلدى ورتا ءبىر-بىرىنەن الشاق، وزىندىك جەكە الەمىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتتى. كۇندەلىكتى ءومىر مەن قىزمەتتە ءتىل داۋى ورىن الماي، كەيبىر ۇلتشىل ازاماتتار «بيلىك قازاقشا سويلەمەيدى» دەپ زار قاققان ءداۋىر كەلمەسكە كەتىپ، «نەگە قازاق ءتىلدى قازاق وزگە ۇلتپەن ورىس تىلىندە سويلەسۋى كەرەك؟» دەگەن جاڭا پروبلەما بوي كوتەردى.

ەندى ەشكىم بۇرىنعىسىنشا قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعى تاپتالۋىنا كوز جۇمىپ ءومىر سۇرە المايدى. ويتكەنى بۇرىن ۇلتتىق ازشىلىق بولعان قازاقتىڭ ۇلەسى 80 پايىزدان استى. پاۆلودار مەن پەتروپاۆل سياقتى وڭىرلەر – كولدىڭ جانىنداعى كولشىك قانا. ولار بۇرىنعى تىلدىك كوپشىلىك بولعان داۋرەنىن اڭسايدى جانە سول ۇستانىمىن ءوزى تۇرعان ايماققا تاڭعىسى كەلەدى. بىراق ىشكى ميگراتسيا «ءبارىمىز كەڭەس وداعى كەزىندە دۇنيەگە كەلدىك، ورىس مەكتەبىندە وقىدىق...» دەگەن يمپەريالىق پيعىلداردىڭ تامىرىنا بالتا شابا باستادى.

ولاردىڭ وسى باعىتتاعى ارەكەتتەرى «ماقتاعان قىز تويدا زەڭبەرەك اتادىنىڭ» كەرىن كەلتىرۋدە. «كوپ قورقىتادى، تەرەڭ باتىرادى» دەيتىن ءداۋىر مەن باق قازاق ءتىلىنىڭ باسىنا ورالدى. ەرتەڭ ەشكىم ECOII U.A.E. GROUP كومپانياسىنىڭ قىزمەتىن كەرەك قىلماي جاتسا، بۇعان ەشكىم تاڭعالمايدى. سونداي-اق بۇل كومپانيانى تاۋبەسىنە كەلتىرىپ، شاڭىراققا قاراتاتىن زاڭىمىز دا بار.

ءيا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسى بۇل ماسەلەدە اسا قاتاڭ ۇستانىمدا:

• كونستيتۋتسيانىڭ 9-بابىنا سايكەس، ەلدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. (ەسكەرتۋ: كونستيتۋتسيادا مەملەكەتتىك ءتىل 9-باپتا كورسەتىلگەن)

• «ءتىل تۋرالى» زاڭنىڭ 8-بابىندا مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جۇمىسىندا مەملەكەتتىك ءتىل قولدانىلاتىنى ناقتى كورسەتىلگەن.

• ەڭبەك كودەكسىنىڭ 6-بابى ەڭبەك سالاسىندا تىلىنە بايلانىستى كەز كەلگەن كەمسىتۋگە قاتاڭ تىيىم سالادى.

دەمەك، جۇمىس بەرۋشىنىڭ بۇل ارەكەتى ەشبىر قۇقىقتىق نورماعا سىيمايدى. ازاماتتى جۇمىستان شىعارۋ تەك ەڭبەك كودەكسىندە كورسەتىلگەن نەگىزدەر بويىنشا عانا جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. ال ءتىل ءۇشىن قۋدالاۋ – قىلمىستىق سيپاتتاعى قۇقىقبۇزۋشىلىقتىڭ بەلگىسى بولىپ تابىلادى.

قوعام ءۇنسىز قالمايدى

بۇگىنگى تاڭدا بۇل ادىلەتسىزدىك الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ قاتاڭ سىنعا الۋىمەن عانا شەكتەلىپ قالعان جوق. بەلسەندى ازاماتتار E-otinish جۇيەسى ارقىلى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا رەسمي ارىز ءتۇسىرىپ، كىنالىلەردى جاۋاپقا تارتۋدى تالاپ ەتۋدە.

مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن اياققا تاپتاپ، ءوز قىزمەتكەرلەرىن ۇلتى مەن تىلىنە بولا كەمسىتەتىن مۇنداي كومپانيالارعا قاتىستى قاتاڭ شارا قولدانىلۋى ءتيىس. زاڭ ۇستەمدىك قۇرعان ەلدە ەشكىمنىڭ ازاماتتىق قۇقىعى مەن تىلدىك بوستاندىعى شەكتەلمەۋگە ءتيىس! كومپانيا باسشىسى ۇلتارازدىقتى قوزدىرۋ، ەڭبەك قۇقىقتارىن ورەسكەل بۇزۋ باپتارى بويىنشا قاتاڭ جاۋاپقا تارتىلۋى قاجەت.

ءابىل-سەرىك الىاكبار

Abai.kz