قازاقتىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتىندە كەلىن بەينەسى مەن ونىڭ الەۋمەتتىك-راسىمدىك مىندەتتەرى ەرەكشە مانگە يە.

سولاردىڭ ىشىندە كەڭ تاراعان ءارى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ساقتالىپ كەلە جاتقان عۇرىپتاردىڭ ءبىرى — كەلىننىڭ سالەم ەتۋى. كوپ جاعدايدا بۇل ارەكەت تۇرمىستىق ادەپ نەمەسە ۇلكەندى سىيلاۋ فورماسى رەتىندە قاراستىرىلىپ كەلەدى. الايدا ەتنوگرافيالىق دەرەكتەر مەن كونە دۇنيەتانىمدىق ۇستانىمدار كەلىننىڭ سالەم ەتۋى الدەقايدا تەرەڭ، كيەلى ماعىناعا يە ەكەنىن كورسەتەدى. كەلىن – ءوزى تۇسكەن اۋلەتتىڭ، شاڭىراقتىڭ قىزمەتشىسى، كۇڭى ەمەس، ول سول الەمنىڭ، كەڭىستىكتىڭ ۇيىتقىسى، ۇيلەسىم كوزى.

قازاق داستۇرىندەگى كەلىننىڭ سالەم ەتۋى — كوپ جاعدايدا تۇرمىستىق ادەپ، ۇلكەنگە قۇرمەت بەلگىسى رەتىندە عانا ءتۇسىندىرىلىپ ءجۇر. الايدا بۇل ۇعىمنىڭ ءتۇپ-تامىرى الدەقايدا تەرەڭدە جاتىر. «سالەم سالۋ» دەگەن تىركەس تە ءدال ەمەس. ويتكەنى كەلىننىڭ سالەم ەتۋى — الدىمەن ادامعا ەمەس، ەجەلگى دۇنيەتانىمداعى كوككە، كۇنگە، ياعني جوعارعى قۇدىرەتتەرگە باعىتتالعان عۇرىپتىق يشارا.

قازاق قوعامىندا كەلىن قايىن جۇرتىنداعى جەتى اتالىق قاۋىمداعى قانداس تۋىستارعا جاتاتىن، كۇيەۋىنەن جاسى ۇلكەن بارلىق ادامدارعا — ەرگە دە، ايەلگە دە — سالەم ەتەدى. بۇل سالەم بەلگىلى ءبىر ادامعا عانا ارنالمايدى. ءتىپتى ۇلكەن كىسىنى سىرتىنان كورسە دە، ول كىسى كەلىندى بايقاماي تۇرسا دا، كەلىن سالەم ەتەدى. سەبەبى بۇل ارەكەتتىڭ ءمانى — كوزگە كورىنۋ نەمەسە جاۋاپ كۇتۋ ەمەس، ءداستۇردى، رۋحاني زاڭدىلىقتى ورىنداۋ. ول — ەڭ الدىمەن جاراتىلىسقا، كوككە، عالام زاڭدىلىعىنا باعىتتالعان ءراسىم.

كەلىننىڭ سالەم ەتۋى كۇندەلىكتى كىرىپ-شىققان سايىن اتقارىلا بەرمەيدى. ونىڭ دا ءوز ۋاقىتى، ءوز ورنى بار. ەڭ ماڭىزدىسى — سالەمنىڭ قالاي ەتىلەتىنى. ءداستۇرلى، دۇرىس سالەم بەلگىلى ءبىر قيمىل-قوزعالىسقا نەگىزدەلگەن: كەلىن وڭ اياعىن العا وزدىرىپ، تىزەسىن بۇگەدى دە، سول ساتتە قوس قولىن تىزە ۇستىنە ايقاستىرا قويادى. سوسىن باسىن سول ايقاسقان قولعا قاراي يەدى. بۇل — كەزدەيسوق قيمىل ەمەس.

قولدى ايقاستىرۋ — ايقىش قىلۋ، ح — ەجەلگى كۇن مەن كوكتىڭ تاڭباسى. ول اسپان مەن جەردىڭ، جوعارى مەن تومەننىڭ، رۋح پەن ءتاننىڭ، اتالىق پەن انالىق نەگىزدەردىڭ ۇيلەسىمىن، بىرلىگىن بىلدىرەدى. سوندىقتان قولدى ەربەڭدەتىپ، ءبىر قولىن ارتىنا جاسىرىپ، ءبىر قولىن العا سوزىپ، الاقان جايىپ نەمەسە جاي عانا شولتاڭ ەتكىزىپ تىزە بۇگە سالۋ — ءداستۇرلى سالەمنىڭ بۇرمالانعان ءتۇرى. مۇنداي ارەكەتتەر شىنايى عۇرىپتىق ماعىنادان الىستايدى.

وسى تۇرعىدان العاندا، كەلىننىڭ سالەم ەتۋى — جاي عانا ادەپ ەمەس، قازاقتىڭ كونە كوسموگونيالىق تۇسىنىگىن، ەكولوگيامەن (كوسموسپەن) ۇيلەسىمىن، جوعارعى كۇشتەرگە دەگەن ىشتەي قۇرمەتىن ساقتاپ كەلگەن ەرەكشە مادەني كود. ونى دۇرىس ءتۇسىنۋ — ءداستۇردى سىرتقى فورما رەتىندە ەمەس، ىشكى مانىمەن قابىلداۋ دەگەن ءسوز. سالەم ەتۋ – قۇلدىق ۇرۋ ەمەس، كەلىننىڭ ءوزى تۇسكەن الەمدى، كەڭىستىكتى قۇرمەت تۇتۋ، وعان دەگەن كەلىسىم مەن ۇيلەسىم.

سەرىك ەرعالي، مادەنيەتتانۋشى

Abai.kz