ءۇشىنشى تەلەدەبات: پارتيالار مۇمكىندىكتەرىن قالاي پايدالاندى؟
«جىبەك جولى» تەلەارناسىندا ءوتىپ جاتقان ءۇشىنشى ساياسي دەباتتىڭ ءۇشىنشى كەزەڭىندە جەتى پارتيا ءوز باعدارلامالارىن ورتاعا سالىپ، سايلاۋشىنىڭ الدىندا ساياسي ۇستانىمدارىن اشىق كورسەتتى.
بۇل جولعى پىكىرتالاستا «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنان ەرمەك ابيلدين مەن بەسمۇحامەد شاۋكەباەۆ، جالپىحالىقتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيادان نۇرايداش كامالوۆا مەن لاريسا لەي، «ادىلەت» پارتياسىنان ءمادي مىرزاعاراەۆ پەن ايجان ايماعانوۆا، قازاقستان حالىقتىق پارتياسىنان جااندوس پەدايبەكوۆ پەن يرينا سميرنوۆا، «اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پاتريوتتىق پارتياسىنان ەربولات ساۋرىقوۆ پەن جانەرا سۇلتانقۇلوۆا، «بايتاق» جاسىلدار پارتياسىنان المات تۇرتايەۆ پەن امالبەك ءومىرتاي، Respublica پارتياسىنان دينارا شوكەجانوۆا مەن ولجاس كۋسپەكوۆ قاتىستى.
دەباتتىڭ باستى ماقساتى – پىكىرتالاس. بىراق ونىڭ شىن ءمانى – كىمنىڭ ءسوزى حالىقتىڭ ماسەلەسىنە ءدال تيەدى، كىم ناقتى شەشىم ۇسىنا الادى دەگەندە. وسى تۇرعىدان العاندا، ءۇشىنشى كەزەڭدە كەي پارتيانىڭ ءسوزى ۇران دەڭگەيىندە قالسا، كەيبىرىنىڭ ايتقانى ناقتى ساياساتقا ۇلاستى.
«اق جولدىڭ» ايتقاندارى:
اسىرەسە «اق جول» پارتياسىنىڭ ۇستانىمى وتكىر ءارى ناقتى كورىندى. پارتيا وكىلدەرى جاستار ماسەلەسىن جاي عانا «جاستاردى قولدايمىز» دەگەن كەزەكتى ۇرانعا اينالدىرماي، ولاردىڭ ساياسي پروتسەسكە ارالاسۋىنا ناقتى مۇمكىندىك بەرۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
«قازىرگى جاستار ەشكىمنەن كەم ەمەس. ولار ءوز ەلىندە ادال ەڭبەك ەتىپ، ءوز ەڭبەگىمەن جەتىستىككە جەتۋدى قالايدى. بىراق ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن ادىلدىك، قورعانىس جانە زاڭ الدىنداعى تەڭدىك قاجەت».
بۇل – بۇگىنگى جاستاردىڭ سۇرانىسىن ءدال سيپاتتايتىن پوزيتسيا. جاستارعا ماراپات پەن ادەمى سوزدەن بۇرىن مۇمكىندىك كەرەك. ال مۇمكىندىك بار جەردە ادىلدىك پەن زاڭ بولۋى شارت.
«اق جولدىڭ» تاعى ءبىر سالماقتى تۇسى – زاڭ الدىنداعى تەڭدىك ماسەلەسىن ناقتى قويۋى.
«قوعامدا باي دا بار، كەدەي دە بار، ورتا تاپ تا بار. مۇمكىندىكتەرىمىز ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. بىراق زاڭ الدىندا ءبارىمىز تەڭ بولۋعا ءتيىسپىز».
«ادىلەتتىڭ» ايتقاندارى:
ال «ادىلەت» پارتياسى بولسا، باستى ەكپىندى سوت پەن زاڭنىڭ بارىنە بىردەي جۇمىس ىستەۋىنە قويدى. ءمادي مىرزاعاراەۆ پەن ايجان ايماعانوۆانىڭ سوزدەرىندەگى ەڭ وتكىر تۇستاردىڭ ءبىرى – سوتتىڭ السىزگە دە، كۇشتىگە دە بىردەي بولۋى كەرەكتىگى.
«سوت السىزگە كەلگەندە باتىر، ال كۇشتىگە كەلگەندە دارمەنسىز بولماۋى كەرەك».
پارتيانىڭ تاعى ءبىر نازار اۋدارتقان ۇستانىمى – قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ازامات قاۋىپسىزدىگى.
«ۋ ناس نەت سۆويح ي چۋجيح — ەست زاكون». ياعني لاۋازىم دا، اقشا دا، بايلانىس تا زاڭنان جوعارى تۇرماۋى كەرەك دەگەن پوزيتسيا انىق ايتىلدى.
«اۋىلدىڭ» ايتقاندارى:
ال «اۋىل» پارتياسىنىڭ ەربولات ساۋرىقوۆ پەن جانەرا سۇلتانقۇلوۆا ارقىلى كوتەرگەن ماسەلەلەرىنىڭ وزەگى – اۋىل مەن قالا اراسىنداعى مۇمكىندىك تەڭسىزدىگى.
پارتيانىڭ ەڭ وتكىر سۇراعىنىڭ ءبىرى:
«بۇگىنگى تاڭدا اۋىلداعى ازامات پەن مەگاپوليستەگى ازاماتتىڭ ساپالى بىلىمگە قول جەتكىزۋى، قولجەتىمدى دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىن الۋى جانە مەملەكەتتىك قىزمەتكە قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگى بىردەي مە؟ جوق، بىردەي ەمەس».
بۇل جەردە ماسەلە انىق: كونستيتۋتسياداعى قۇقىق بارىنە ورتاق بولعانىمەن، سول قۇقىقتى پايدالانۋعا جاعداي بارلىق جەردە بىردەي ەمەس.
وزگەلەرى نە دەدى؟
«جاڭا كونستيتۋتسيا بەرگەن مۇمكىندىكتەر ءاربىر اۋىلعا، ءاربىر وتباسىنا، ءاربىر ەڭبەك ادامىنا جەتۋى كەرەك».
ال قالعان پارتيالاردىڭ ۇستانىمدارى دا ءوز باعىتتارى بويىنشا كورىندى. نۇرايداش كامالوۆا مەن لاريسا لەي باستاعان جالپىحالىقتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيا، جااندوس پەدايبەكوۆ پەن يرينا سميرنوۆا قاتىسقان قازاقستان حالىقتىق پارتياسى، المات تۇرتايەۆ پەن امالبەك ءومىرتاي وكىلدىك ەتكەن «بايتاق» جاسىلدار پارتياسى جانە دينارا شوكەجانوۆا مەن ولجاس كۋسپەكوۆ قاتىسقان Respublica دا ءوز باعدارلامالارىن تانىستىرىپ، سايلاۋشىعا باعىتتارىن ۇسىندى.
بىراق دەباتتىڭ قىزىعى دا، ساياسي سالماعى دا ءبىر جەردە توعىسادى: حالىققا ءبارىن ۋادە ەتۋ وڭاي، ال سول ۋادەنىڭ ناقتى مەحانيزمىن كورسەتۋ قيىن.
ءۇشىنشى كەزەڭدە «اق جول» زاڭ ۇستەمدىگى مەن تەڭ مۇمكىندىكتى ناقتى مىسالدارمەن بايلانىستىرىپ، «ادىلەت» سوت ادىلدىگى مەن قاۋىپسىزدىككە باسىمدىق بەرسە، «اۋىل» اۋىل مەن قالا اراسىنداعى الشاقتىقتى اشىق كورسەتتى.
سايلاۋشى ءۇشىن ەندى ماسەلە – كىمنىڭ داۋىسى قاتتى شىققانىندا ەمەس. كىمنىڭ ءسوزى ناقتى ماسەلەگە ءتيىپ، كىمنىڭ ۇسىنىسىنىڭ ارتىندا ناقتى مەحانيزم تۇر؟
ويتكەنى ساياساتتا جاقسى ەستىلەتىن ءسوز كوپ. ال حالىققا كەرەگى – جاقسى ەستىلەتىن ءسوز ەمەس، جۇمىس ىستەيتىن شەشىم.
Abai.kz
