ارينە، حالىقتىڭ قالاۋى دا وسى - بيلىكتىڭ قازاق تىلىندە سويلەپ كەتۋى!

بۇعان نە كەدەرگى - وسىنى زەرتتەۋ كەرەك:

- پسيحولوگيالىق;

- الەۋمەتتىك-سوتسيولوگيالىق;

- ساياسي-يدەولوگيالىق;

- ەكونوميكالىق-تەوريالىق;

- لينگۆيستيكالىق-فيلوسوفيالىق .

مىنە، وسى ماسەلەلەردى زەرتتەپ، شىندىقتى كورسەتەر بولساق، وندا ءتىل ساياساتىن ۇلتتىق باعىتقا بۇرۋ جەڭىل بولار ەدى.

قازىر ءبىزدىڭ سانامىزعا «نازارباەۆ سيندرومى» ابدەن ءسىڭىپ العان.

ونى ءبىز بايقامايمىز، ەلەۋلى ماسەلە دەپ قاراستىرمايمىز.

«ءتىل - دەموگرافيامەن ىلەسە، «ءوزىن-ءوزى ەمدەپ الادى» دەگەن سامارقاۋلىق قۇشاعىندامىز.

الايدا، وسى كەزدە شىنايى «ءتىل سۋبەكتىلەرىنىڭ» قاتارى سيرەۋدە.

ولار وزىمەن بىرگە «تىلىمىزگە دەگەن پاتريوتتىق قاتىناستى» الا كەتۋدە.

ال، تەحنولوگيا زامانىمەن بىرگە وسكەن ۇرپاق «ءتىل قادىرىن» تەك پراگماتيكالىق ماقساتتا پايدالانادى.

قازىرگى جاپپاي كورىنىس تابۋشى «اعىلشىن تىلدىك بۋم» وسىنىڭ ايعاعى...

ەندەشە، قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلۋدىڭ باستى اتريبۋتىنا اينالدىرۋ قاجەتتىگى پايدا بولدى دەپ مويىنداۋ كەرەك.

ال، ول، ەڭ الدىمەن بيلىكتەن ساياسي شەشىمدى تالاپ ەتەدى...

بيلىك بولسا «بۇل تاۋەلسىزدىككە قاۋىپ بولۋى مۇمكىن» دەگەن يلليۋزيالىق قورقىنىش جەتەگىندە ءجۇر.

وسىنى سەزگەن سىرتقى اگرەسسيالىق كۇشتەر وقتىن-وقتىن ءبىزدىڭ تەرريتوريالىق تاۋەلسىزدىگىمىزگە «پروپاگاندالىق شابۋىل» ۇيىمداستىرۋمەن كەلەدى.

ولارعا وسىنى «سىبىرلاپ ايتاتىن» ءوز ساتقىندارىمىز دا بولۋى مۇمكىن... ونى دا جوققا شىعارا المايمىز...

ولاي بولسا، ءبىز ءتىل ماسەلەسىندە قاتقىل ساياسي پوزيتسيا ۇستانىپ، تاۋەلسىز مەملەكەت ەكەنىمىزدى ۇنەمى جاريا ەتىپ وتىرۋىمىز قاجەت!

ونىمەن ءبىر مەزەتتە ءتىل دامۋىنا ەكونوميكالىق دامۋدى سايكەستەندىرۋ دە ماڭىزدى بولادى: الدىمەن «تازا قازاق ءتىلدى ەكونوميكالىق سەكتورلار» باعىتىنا نازار اۋدارىپ، ونى مەملەكەتتىك دامۋ درايۆەرىنە اينالدىرۋ قاجەت.

ال «تىلگە مويىن بۇرعىسى كەلمەيتىن» سالالاردى (مىسالى، بانكتەردى) وعان باعىنىشتى ەتەتىن ەكونوميكالىق تەتىكتەردى تاۋىپ، ولار زاڭمەن بەكىتىلۋى كەرەك.

«ءتىل - ەۆوليۋتسيالىق جولمەن داميدى» دەگەن بۇرىنعى نازارباەۆ پاراديگماسى توزدى.

ەندى، ءبىزدىڭ مەملەكەت دەموگرافيانى جانە گەوساياساتتى ەسكەرە وتىرىپ، قازاقشا تىلدىك ورتانى مەيلىنشە دامىتپاسا، ءسويتىپ، ءتىلدىڭ كوممۋنيكاتيۆتى فۋنكتسياسىن جەتىلدىرمەسە - جالپى دامۋ باياۋلاي بەرەدى: حالىق اعىلشىنشا سويلەپ كەتپەيدى، ەكونوميكا، بيزنەس، عىلىم، تەحنولوگيا قازاقشا سويلەپ كەتپەيدى...

وسى قايشىلىقتىڭ باستاپقى بەلگىلەرى ەندى انىق كورىنە باستادى...

ال، جانە دە، قازاق حالقىنىڭ الدىندا وسىنداي گلوبالدى ماسەلەسى الدا تۇرعاندا، ارامىزدا ورتاعاسىرلىق ءدىني سحولاستيكانى ۋاعىزداعان «ءدىنشىل ۇستازدار» دا اياقتان قاۋىپ، بالاققا جارماسۋىن ۇدەتە باستادى!

ونى دا توقتاتۋ كەرەك - ءدىندى ءار ادامنىڭ جۇرەگىندەگى «جەكەمەنشىك مەشىتىنە» قايتا تىعۋ كەرەك.

ءارى قاراي ونىڭ، ياعني ءدىننىڭ ماسەلەسىن ول ادامنىڭ ءوزى شەشە جاتادى...

ال، قازىر ءبىزدىڭ حالىقتى، مەملەكەتتى «ءتىل، ۇلتتىق بولمىس، ۋنيتارلى مەملەكەتتىلىك، تاۋەلسىز ەكونوميكا مەن تەحنولوگيا، ۇلتتىق عىلىم مەن ۇلتتىق تاربيە، ۇلتارالىق قاتىناستا دياسپورالاردىڭ قازاق مادەنيەتىنە ينتەگراتسيالاۋ» سياقتى وزەكتى ماسەلەلەر القىمنان الىپ تۇر...

سو كەزدە تىنىستى تارىلتىپ جاتقان كەدەرگىلەردى قورىقپاي الاستايتىن ۋاقىت قاقپانى قاعىپ تۇر...

ءابدىراشيت باكىرۇلى،

فيلوسوف، «قازاق الەمى» رقب قۇرىلتايشىسى

Abai.kz