15-ناۋرىزدا وتەتىن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا حالىقتىڭ بەلسەندى قاتىسۋىن ويلاپ، قام جاساپ جۇرگەن قوعام بەلسەندىلەرى، پارلامەنت دەپۋتاتتارى وسى كۇندەرى بارلىق ەلدى مەكەندەرگە: اۋىلدار مەن اۋدان ورتالىقتارىنا جانە قالالارعا بارىپ، كاسىپورىن جۇمىسشىلارىمەن، مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرمەن، ستۋدەنتتەرمەن، زەينەتكەرلەرمەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋدە. كەزدەسۋلەر بارىسىندا ەل ءىشى جاڭا كوستيتۋتسيا جوباسىن جاقتاۋشىلارعا سان الۋان سۇراقتار قويادى، سونىڭ اراسىندا الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ ءمان-جايىن انىقتاپ، ۇققىسى كەلەتىن قاۋىمنىڭ سۇراعى كوپ. ولاردىڭ سۇراقتارى مىنانداي:

«الەۋمەتتىك كومەككە مۇقتاج كوپ بالالى وتباسىلارىنا جاردەماقى تۇراقتى بەرىلىپ تۇرا ما؟»

«مەملەكەت تاراپىنان مۇگەدەكتەرگە قامقورلىق ۇزبەي جاسالا ما؟».

«جاسى زەينەتكەرلىككە جاقىنداعان ادام جۇمىسىنان ايرىلىپ قالسا، زەينەتكە قالاي شىعادى؟ ونىڭ بۇرىنعى ەڭبەكوتىلى ەسەپتەلمەي قالماي ما؟»

«جۇمىسسىزدار جۇمىس تاپقانشا، جاردەماقى الىپ تۇرا الا ما؟»

«باس بوستاندىعىنان ايرىلىپ، زاڭدى جازاسىن وتەپ شىققان ادامدى قوعامدىق ورتاعا بەيىمدەۋ ماسەلەسى ءتيىستى مەكەمەلەر تاراپىنان  قاراستىرىلعان با؟»

«نارىقتىڭ سۇرانىسىنا ساي قايتا دايارلاۋ ورتالىقتارى جۇمىس ىستەي مە؟»

«زەينەتكەرلەردىڭ زەينەتاقىسى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وزگەرىستەرگە بايلانىستى كۇنكورىسىن قامتاماسىز ەتە الا ما؟».

الاڭسىز بولىڭىز، جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى جوعارىداعى سۇراقتاردىڭ بارىنە «ءيا» دەپ جاۋاپ بەرەدى. ويتكەنى، جاڭارعان زاماننىڭ تالاپتارى مەن تەگەۋرىنىنە بارىنشا بەيىمدەلگەن ەندىگى اتا زاڭىمىز الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك قاعيداتىن ناقتىلاي تۇسكەن. ادامىنىڭ قۇقىعى مەن قادىر-قاسيەتىن قورعاۋ – ادىلەتتى مەملەكەتتىڭ نەگىزگى ۇستانىمى بولىپ تابىلادى.

پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن جاڭا كوستيتۋتسيا جوباسىن قولدايتىن قوعام بەلسەندىلەرى ەل-جۇرتپەن كەزدەسۋلەرىندە حالىقتى الەۋمەتتىك تۇرعىدان قورعاۋ – مەملەكەتتىڭ تىكەلەي كونستيتۋتسيالىق مىندەتى ەكەنى ايتادى. ولاردىڭ ءسوزىن راستاي وتىرىپ، ءبىز دە ءوز تاراپىمىزدان قوسىپ مىنانى ايتىقىمىز كەلەدى: جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ، زەينەتاقىنىڭ، سونداي-اق جاسىنا، اۋرۋىنا، مۇگەدەكتىگىنە نەمەسە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋىنا بايلانىستى الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋدىڭ كەپىلدىكتەرى ناقتى بەكىتىلگەن. بۇل نورمالار ازاماتتاردىڭ ومىرلىك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ساتىندە مەملەكەت تاراپىنان جۇيەلى قولداۋ الۋىنا قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرادى.

تاعى ءبىر ەسكەرەرلىگى: جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى بويىنشا، الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جاۋاپكەرشىلىگى جەكە ادامنىڭ وزىنە نەمەسە وتباسىنا ەمەس، مەملەكەتكە جۇكتەلەدى. مۇنداي وزگەرىستى قارتتار جاعى قۋانا قابىلداپ، العىس بىلدىرۋدە.

قازاقستان – الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى اتقارۋشى بيلىكتىڭ قىزمەتىنە جۇكتەگەن مەملەكەت. مۇنداي مەملەكەتتە ەشكىم قاراۋسىز قالماۋى كەرەك.

دەرەكتەرگە جۇگىنەيىك:

قازاقستاننىڭ  بيۋدجەتى 26 تريلليون تەڭگە. سونىڭ  45 پايىزى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى قاماتامسىز ەتۋگە ارنالعان. ەلىمىزدە 2,6 ميلليون زەينەتكەر بار ەكەن. سول زەينەتكەرلەردى زەينەتاقىمەن قامتاماسسىز ەتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكا  بيۋدجەتىنەن بىلتىر 4,9 تريلليون تەڭگە جۇمسالعان.

627 مىڭ كوپبالالى وتباسىعا جاردەماقى رەتىندە رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن بيىل  57 ملرد. تەڭگە ءبولىنىپتى.

بۇل سوما تۇتاس ديۆەرسيفيكاتسيالانعان. وتباسىندا بالا سانى كوبەيگەن سايىن جاردەماقى دا وسە بەرەدى.

قازاقستاندا 545 مىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازامات جىل سايىن مەملەكەتتەن 60-ميلليارد تەڭگەگە جۋىق وتەماقى الىپ تۇرادى.

«اش ادامعا جانىڭ اشىسا، قارا سۋدان بالىق اۋلاپ بەرمە، قولىنا قارماق ۇستات» دەگەن ەكەن ءومىردىڭ وتكەلەكتەرىنەن وتكەن بۇرىنعىلار. شەكتەۋسىز الەۋمەتتىك جاردەماقىلار مۇقتاج جاندارعا ۇلكەن كومەك بولسا، ءبىر ەسەپتەن ولاردى ماسىلدىققا بەيىم قىلۋى دا مۇمكىن. سوندىقتان بىزدە الەۋمەتتىك كومەككە مۇقتاج جانداردى كاسىپ-قارەكەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جاعى دا قاراستىرىلعان.

–  «جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بويىنشا بىرىڭعاي تسيفرلىق الاڭدى دامىتۋ» باعىتىن باسشىلىققا الىپ قالا كاسىپورىندارى مەن مەكەمەلەرىنەن تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنا بوس جۇمىس ورىندارى تۋرالى وتىنىمدەر تۇسەدى، –  دەيدى «تالدىقورعان قالاسى مانساپ ورتالىعىنىڭ»  مامانى بورانباي قاسەنۇلى. ماماننىڭ بىزگە بەرگەن مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك، تالدىقورعان قالاسىندا «العاشقى جۇمىس ورنى» جوباسى 2025 جىلى 80 ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋدە جوسپارلاعان ەكەن، 9 ايدا 74 ادام العاشقى جۇمىس ورنىن تاۋىپتى. ال، «قوعامدىق جۇمىس»  جوباسى نەگىزىندە 890 ادام بولسا،  بۇل جوبا 133 پايىزعا ورىندالىپ، 1194 ادام كاسىپ كوزىن تاپقان. سونىمەن قاتار «مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى كۆوتامەن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ» جوسپارى دا 100 پايىز كورسەتكىشكە جەتىپ، 48 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. «باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان بوساتىلىپ شىققان» ادامداردى كۆوتامەن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جوسپارىندا 15 ادام بولعان ەدى. سول 15 ادامنىڭ 12-ءى  9 ايدا جۇمىس ىستەپ، ەڭبەكاقى تابا باستاعان.  «قىسقا مەرزىمدى كاسىپتىك وقۋ بويىنشا» 2025 جىلعا 125 ادام جوسپارلانىپ، 125 ادام وقۋعا جولدانعان.

بۇل جۇمىستار  حالقىنىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىنا كوڭىل ءبولىپ وتىراتىن الەۋمەتشىل قازاقستاندا تۇراقتى جالعاسىن تابا بەرەرى انىق.

Abai.kz